Nghệ thuật dân gian Việt Nam trên đất Nhật: Tạo một ấn tượng mạnh mẽ

Nhận lời mời của Tổng cục Nghệ thuật Nhật Bản (thuộc Bộ Văn hóa Nhật Bản) và Hiệp hội Biểu diễn nghệ thuật dân gian Nhật Bản, đoàn nghệ thuật dân gian Việt Nam gồm 15 người do GS Hoàng Chương dẫn đầu đã tham dự Liên hoan quốc tế nghệ thuật dân gian vừa diễn ra tại Tô-ki-ô.

Nghệ thuật dân gian Việt Nam trên đất Nhật: Tạo một ấn tượng mạnh mẽ - ảnh 1

Liên hoan thu hút sự tham gia của các nước châu Á với mục đích giữ gìn và phát huy vốn nghệ thuật dân gian trong bối cảnh hội nhập kinh tế thế giới và mở rộng giao lưu văn hóa quốc tế. Liên hoan còn có sự góp mặt của một số nước ở các châu lục khác có mối quan tâm về lĩnh vực này. Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam và các chuyên gia văn hóa Nhật Bản tuyển chọn các tiết mục. GS Hoàng Chương cho biết, việc tuyển chọn rất khắt khe, tiêu chuẩn đầu tiên là phải giữ được nguyên gốc của các loại hình diễn xướng dân gian. Mọi thứ lai tạp, cải biên đều bị loại bỏ. NSND Bùi Đắc Sừ, các NSƯT Nguyễn Thế Phiệt, Vân Quyền, Phạm Thị Duy và các nghệ sĩ khác đều đã dày công rèn luyện, phát triển trong kho tàng nghệ thuật dân gian Việt Nam rất phong phú và đa dạng đã trở thành tinh hoa văn hóa dân tộc.

Chương trình của đoàn Việt Nam do NSND Bùi Đắc Sừ chỉ đạo với sáu tiết mục, mở đầu là bài hát Mời nước mời trầu, thể hiện phong tục của người nông dân Việt Nam đối với khách lạ “Mỗi khi khách đến chơi nhà, đốt than, quạt nước, pha trà mời người, người xơi”… Tiếp theo là trích đoạn Thị Mầu lên chùa, do hai NSƯT Vân Quyền và Thùy Dung biểu diễn. Tiết mục đã gây hứng thú cho khán giả Nhật Bản với nội dung liên quan tới nhà chùa, có tụng kinh niệm Phật. Sự trùng hợp văn hóa ấy là những yếu tố gây hứng thú cho khán giả ở xứ “mặt trời mọc”. Đặc biệt tiết mục hát xẩm do nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa biểu diễn với bài “Công cha nghĩa mẹ sinh thành”. (Tất cả đều có bản dịch chữ Nhật chiếu lên màn hình hai bên sân khấu nên khán giả nghe đều hiểu hết nội dung). Với cây đàn nhị độc đáo, Mai Tuyết Hoa vừa đàn vừa hát trong âm điệu dịu ngọt thiết tha sâu lắng, khiến cho cả hội trường 1.200 người như nín lặng rồi cuối cùng những tràng vỗ tay kéo dài.

Người Nhật cũng tỏ ra rất thích thú khi các cô gái quan họ mặc áo tứ thân, đội nón quai thao hát bài “Mười thương” có nhạc đệm và biểu diễn hát đôi không có nhạc đệm. Anh hai quan họ đi trên chiếc cầu bắc từ cửa phòng khán giả vào sân khấu nơi chị hai quan họ đang ngóng chờ… rồi họ hát giao duyên, bộc lộ chất trữ tình sâu lắng của dân ca Việt Nam.

Tiết mục cuối cùng của chương trình là Chầu văn - Ba giá đồng do NSƯT Vân Quyền và tốp nữ thực hiện. Tuy hình thức biểu diễn và âm nhạc rất mới lạ với người Nhật, nhưng yếu tố Phật giáo, yếu tố tâm linh trong nội dung tiết mục đã hoàn toàn chinh phục người xem. Đặc biệt đến phần cuối tiết mục, khi Bà Chúa Thượng Ngàn đi trên chiếc cầu phát lộc thì hai bên cầu khán giả đứng dậy giơ tay hứng lấy những chiếc oản như đón nhận được vật thiêng của trời, Phật ban cho. Rất tiếc là lộc quá ít mà người chờ thì quá nhiều. Với chương trình này, đoàn Việt Nam lại biểu diễn tiếp vào buổi chiều với một đối tượng khán giả khác, trong đó có 100 người Việt Nam.

Ban tổ chức Liên hoan quốc tế Tô-ky-ô đã dành sự ưu tiên cho đoàn Việt Nam, nên đã sắp xếp cho đoàn biểu diễn ở phần cuối dài hơn và khi buổi biểu diễn kết thúc thì các nghệ sĩ được đứng lại chào khán giả ở tiền đài như một sự tôn vinh đặc biệt hình ảnh Việt Nam. Tiếp theo là các đoàn Nhật ăn mặc rực rỡ sắc màu truyền thống bỗng xuất hiện và sau lưng họ là một hàng tre trúc xanh tươi dưới luồng ánh sáng đặc tả càng làm cho sân khấu vô cùng rực rỡ và càng tôn thêm vẻ đẹp của những cô gái Việt Nam. Các nghệ sĩ Nhật Bản tiến dần ra tiền đài sân khấu nắm tay các nghệ sĩ Việt Nam rồi dùng “con vật thiêng” kiểu miệng rồng chụp lên đầu từng nghệ sĩ Việt Nam như ban phước lành.

Nếu khán giả ở Tô-ky-ô hầu hết là những người yêu nghệ thuật phải mua vé rất đắt, trừ khách mời của Bộ Văn hóa Nhật và Đại sứ quán ta thì ở Ô-xa-ca - Sa-kai, khán giả hầu hết là các nhà nghiên cứu Nhật, Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia v.v… Và nếu ở sân khấu Nhà hát quốc gia Tô-ky-ô cực kỳ hoành tráng và cực kỳ nghiêm ngặt với khoảng cách giữa người diễn và người xem (khán giả không được tặng hoa, không được đến gần sân khấu, không được quay phim chụp ảnh…) thì ở Sa-kai, người xem dễ dàng tiếp cận với sân khấu, kể cả quay phim, chụp ảnh. Vì đây hầu hết là đại biểu dự Hội thảo quốc tế về nghệ thuật dân gian châu Á và mặc dù là những nhà nghiên cứu, nhưng cảm xúc khi xem nghệ thuật Việt Nam vẫn hết sức cuốn hút, được thể hiện bằng những tràng vỗ tay kéo dài.

Ngoài ra, phải công nhận một điều là công tác nghiên cứu nghệ thuật vô cùng quan trọng, cụ thể là nếu không có những lời giới thiệu của GS Tomoaiki Fujii về văn hóa dân tộc Việt Nam, về những nét tương đồng văn hóa Nhật - Việt, về đặc trưng của chèo, quan họ, hát xẩm, chầu văn… thì có lẽ hiệu ứng nghệ thuật không được cao, bởi người xem không thể lần đầu mà hiểu được những loại hình nghệ thuật Việt Nam quá mới lại diễn ra trên sân khấu Nhật.

Cũng cần nói thêm rằng, kỹ thuật âm thanh hiện đại của nước bạn đã góp phần làm nên thành công của chương trình biểu diễn của đoàn Việt Nam tại Festival Tô-ky-ô 2009. Và một điều phải nhắc tới là sự hỗ trợ của Đại sứ quán Việt Nam tại Tô-ky-ô, cũng như Tổng lãnh sự tại Ô-xa-ca đã làm cho cả đoàn thấy ấm lòng và tự hào dân tộc trên đất Nhật. Điều đó được thể hiện ngay từ buổi giao lưu đầu tiên được nước bạn và Đại sứ quán ta tổ chức hết sức trang trọng. Tại đây về phía bạn chỉ có bài phát biểu chính thức của ông Tổng cục trưởng Văn hóa Nhật Bản, còn lại là bài phát biểu của Tham tán công sứ Việt Nam và bài phát biểu của Trưởng đoàn Việt Nam. Cùng với bài phát biểu, đoàn Việt Nam còn giới thiệu với bạn những bài ca quan họ và độc tấu sáo Mông làm cho Việt Nam nổi bật hẳn lên trong buổi giao lưu. Cả hội trường nhiệt liệt hoan nghênh và các nghệ sĩ Nhật ào lên muốn chụp ảnh với nghệ sĩ Việt Nam, tạo thành một không khí hữu nghị thắm tình Việt - Nhật.

Theo cán bộ Đại sứ quán Việt Nam tại Tô-ky-ô, đây là đoàn nghệ thuật Việt Nam đầu tiên được vào biểu diễn tại Nhà hát quốc gia Tô-ky-ô - một nhà hát lớn nhất, hiện đại nhất của Nhật Bản mà không phải ai cũng được vào biểu diễn và không phải ai cũng có thể vào xem được, vì giá vé tới 6, 7 triệu đồng Việt Nam. Người Nhật rất thích hát xẩm, hát chèo, hát quan họ và chầu văn… Đoàn nghệ thuật dân gian Việt Nam đã gây được ảnh hưởng rất tốt về văn hóa Việt Nam, thực hiện tốt chính sách ngoại giao văn hóa của Chính phủ mà Liên hiệp các Tổ chức Hữu nghị Việt Nam vừa phát động.

Trước khi lên đường về nước, đoàn còn được chính quyền thành phố Sa-kai chiêu đãi ẩm thực Nhật Bản, được bạn đưa đi tham quan các di tích nổi tiếng của Ô-xa-ca. Bạn tiễn đoàn ra tận sân bay, làm thủ tục cho từng người, cho đến phút chót đều bắt tay ôm hôn thắm thiết và hẹn gặp lại ở Tô-ky-ô, ở Ô-xa-ca và ở Hà Nội.

 Theo HNM

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác