Nhìn nhận lại công tác lí luận - phê bình Múa

Tại hội thảo Lí luận - Phê bình Múa do Hội Nghệ sĩ Múa VN vừa tổ chức tại HN, một thực tế đáng buồn mà ngành múa và tất cả những người quan tâm đến sự phát triển của nghệ thuật múa ở VN phải thừa nhận là khả năng tác động, định hướng của công tác lí luận, phê bình múa đối với thực tiễn của ngành này hình như... chỉ có trên lý thuyết.

Cảnh trong vở múa Cảnh trong vở múa "Tam nguyên" đoạt giải Nhất cuộc thi Múa thể nghiệm Đan Mạch 2007.

Múa - có hay không công tác lí luận phê bình?

“Múa VN làm gì có lí luận phê bình”- không ít người đã “buông ra” như vậy khi tìm hiểu về công tác lí luận, phê bình múa ở VN. Kết luận này rõ ràng là cực đoan nhưng không phải không có cơ sở. Mặc dù công tác lí luận, phê bình múa đã được quan tâm từ rất sớm với sự ra đời của Ban nghiên cứu Múa vào năm 1958; Trường Cao đẳng Múa VN vẫn giảng dạy bộ môn Lí luận đại cương, Lịch sử Múa một cách bài bản; những năm 70 của thế kỷ trước đã có một số cán bộ, biên đạo được cử đi nước ngoài để học chuyên ngành lí luận- phê bình; Hội Nghệ sĩ Múa VN cũng có hẳn một Ban Lí luận riêng với nhiều nhà nghiên cứu tên tuổi...

Tuy nhiên, với từng ấy dẫn chứng để chứng minh cho sự tồn tại và phát triển của công tác lí luận, phê bình múa ở VN thì hình như cũng hơi khó thuyết phục. Trong danh sách của Hội Nghệ sĩ Múa VN, chỉ vẻn vẹn có 17 người thuộc chuyên ngành lí luận, trong đó có nhiều người đã cao tuổi, thậm chí đã qua đời.

“Đến Ban Lí luận của Hội Nghệ sĩ Múa mỗi năm cũng chỉ có vài ngày họp để bình xét công trình lí luận của hội viên gửi đến dự giải. Còn thì không có hoạt động gì cụ thể...- NSƯT Hoàng Hà than phiền- Vậy nên ai thích viết gì thì viết, đó là việc của mỗi cá nhân. Ai có điều kiện tự xoay xở in sách lí luận thì cứ việc in. Các công trình lí luận viết ra, Hội xét giải xong thì bỏ vào tủ tư liệu, hội viên chỉ được nghe thông báo khen thưởng. Ngay cả đến tạp chí Nhịp điệu mang tính lí luận nghiệp vụ cũng chưa bao giờ giới thiệu tóm tắt nội dung các công trình được giải”.

Khiêm tốn về số lượng, vậy chất lượng của các công trình lí luận ít ỏi được Hội Nghệ sĩ Múa trao giải thưởng hằng năm thì sao? Vẫn NSƯT Hoàng Hà nhận xét: “Nhiều người coi việc lí luận, phê bình chỉ như viết báo, chỉ mang tính chất như một bài giới thiệu tác phẩm, bình luận chung chung theo cảm tính.

Các công trình lí luận, phê bình hiện nay gần như tách rời khỏi tác phẩm và tác giả. Cũng khó trách các nhà phê bình vì đời sống của một tác phẩm quá ngắn ngủi, chỉ diễn được vài lần rồi... thôi. Vậy thì phê bình thế nào đây và chứng minh điều gì với những tác phẩm chỉ tồn tại vài đêm diễn như thế?”.

Thách thức từ cái mới

Xu thế mở cửa và hội nhập đã du nhập những trường phái múa mới vào nước ta một cách khá ồ ạt mà chúng ta quen gọi là “múa hiện đại” hoặc “múa đương đại”. Rất nhiều biên đạo trẻ đã hăm hở nhập cuộc như Thế Dũng, Minh Thông, Trần Ly Ly, Hồng Phong... nhưng cho tới nay, vẫn tồn tại rất nhiều ý kiến trái ngược ngay trong giới về những trường phái mới này.

Sự lạ lẫm trong khái niệm, ngôn ngữ của các trường phái này khiến các nhà phê bình VN lúng túng. NSƯT Ngân Quý chia sẻ: “Ngay cả người trong giới khi xem các tác phẩm múa hiện đại còn thấy khó hiểu, khó cảm nhận. Có muốn chia sẻ thắc mắc thì sẽ nhận được những ý kiến giải thích riêng lẻ rằng đây là loại hình mang tính triết lí cao, không phải ai cũng có thể hiểu”.

Tiếp cận, lí giải và định hướng cho sự phát triển của những trường phái mới này như thế nào đang thực sự là một thách thức đối với công tác lí luận, phê bình múa hiện nay. Đây có phải là một nhiệm vụ quá sức đối với đội ngũ phê bình hiện nay? Câu trả lời là “có lẽ”.

Theo NSND Ứng Duy Thịnh thì vấn đề nằm ở chỗ: “Có những người nhân danh cái mới nhưng thực tế vẫn đang hành sự bằng cái cũ. Khổ tâm là ở chỗ, làm cái cũ mà vẫn cứ tưởng mình là người tiên phong trong đổi mới. Hiện tượng này có không? Tôi nghĩ rằng không phải là cá biệt. Mà tai hại hơn, có khi nó lại tồn tại ở những người có chức, có quyền.

Nhiều khi làm phương hại đến cả một phong trào, một khuynh hướng đang bắt đầu manh nha”. NSND Ứng Duy Thịnh tỏ ra hy vọng vào đội ngũ các nhà phê bình đã từng là biên đạo. Theo ông, đội ngũ này đã có những kiến giải mang tính nghề nghiệp chuyên sâu và phát hiện được vấn đề mà mọi người quan tâm. Nhưng họ lại có một nhược điểm là phê bình dựa trên những cảm thụ cá nhân mà không dựa trên các tiêu chí khoa học để phân tích- một yếu tố vô cùng quan trọng trong công tác lí luận, phê bình.

Lời giải quan trọng nhất được các đại biểu đưa ra cho bài toán lí luận- phê bình Múa là vịêc phát triển đội ngũ, tạo cho họ cơ hội được bồi dưỡng nâng cao trình độ và đặc biệt là có chế độ đãi ngộ xứng đáng với những công trình có giá trị. Tạo những kênh để nhà phê bình và đội ngũ sáng tác có thể thường xuyên trao đổi để tìm được tiếng nói chung. Vai trò của Ban Lí luận Hội Nghệ sĩ Múa VN và tạp chí Nhịp điệu cũng được nhấn mạnh. Theo nhiều đại biểu, Ban Lí luận cần phải có những sinh hoạt định kỳ theo các chuyên đề cụ thể để các hội viên trao đổi thông tin, đánh giá tình hình và phát hiện kịp thời những khuynh hướng sáng tạo mới. Lời giải cho bài toán phát triển công tác lí luận, phê bình Múa có lẽ không có nhiều khác biệt so với các loại hình văn học nghệ thuật khác, tuy nhiên, việc để công tác lí luận, phê bình trở thành một cây đũa dẫn đường mầu nhiệm cho sự phát triển của nghệ thuật Múa ở VN thì vẫn cần cả một chặng đường dài.

Theo BVH

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác