Nửa thế kỷ buồn vui cùng khán giả

Lần đầu tiên, một liên hoan hoành tráng với tên gọi "Nửa thế kỷ sân khấu Việt Nam" quy tụ hàng trăm diễn viên trên toàn quốc với khoảng 40 trích đoạn sân khấu đặc sắc diễn ra từ ngày 17 đến ngày 22-8 tại Nhà hát Kim Mã, Hà Nội. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với NSND Trọng Khôi - Chủ tịch Hội nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam xung quanh sự kiện văn hóa quan trọng này.

Nửa thế kỷ buồn vui cùng khán giả - ảnh 1

Thưa ông NSND Trọng Khôi, để tôn vinh những thành tựu 50 năm của sân khấu Việt Nam. Liên hoan lần này có gì đặc biệt để khái quát được những dấu ấn quan trọng?

- Liên hoan sẽ có 7 đêm diễn: đêm Sân khấu Hà Nội, sân khấu Phương Nam, sân khấu miền Trung, sâu khấu TP.Hồ Chí Ming, Sân khấu đồng bằng Bắc Bộ và đêm sân khấu Lực lượng vũ trang. Các đêm diễn có chung một Tổng đạo diễn là NSND Doãn Hoàng Giang. Mỗi đêm sẽ là một loại hình nghệ thuật, giới thiệu từ 7-10 trích đoạn của các tác phẩm xuất sắc nhất. Các trích đoạn này được chọn trên nguyên tắc: đủ loại hình: cải lương, tuồng, chèo, kịch nói... Ngoài ra, Liên hoan còn có nhiều hoạt động như: triển lãm thiết kế của họa sĩ sân khấu toàn quốc, hội nghị lý luận phê bình sân khấu, triển lãm sách, tạp chí...

50 năm là một chặng đường khá dài. Ông đánh giá như thế nào về thành tựu của ngành sân khấu trong quãng thời gian ấy?

- 50 năm qua, ngành sân khấu đã luôn làm tốt nhiệm vụ của mình trên mặt trận văn hóa nghệ thuật. Ngay sau khi hòa bình lập lại trên miền Bắc, chúng ta đã có những tác phẩm đỉnh cao như "Chị Nhàn"; "Đầu sóng ngọn gió"; "Chị Hòa"... Các vở diễn sân khấu thời chống mỹ cũng tươi rói hiện thực, cổ vũ cuộc chiến đấu với hình tượng con người cảm tử cho Tổ quốc, ca ngợi chiến thắng... Nhiều tác phẩm ra đời mang vóc dáng sử thi như "Cô gái sông Lam", "Tiếng gọi non sông", "Đề Thám"... Đây là lúc người nghệ sĩ cũng là chiến sĩ, trực tiếp phục vụ tại các chiến trường.

Tiêu biểu cho thời kỳ Đổi mới là một loạt tác phẩm "Nhân danh công lý", "Tôi và chúng ta", "Mùa hè ở biển", "Tô Hiến Thành xử án"... đã dự báo về tâm trạng xã hội đòi hỏi cuộc đổi thay cơ chế nhằm đổi mới đất nước. Vào thời điểm này, sân khấu là ngành nghệ thuật mũi nhọn với hàng chục vở diễn về đề tài chống tiêu cực liên tục được công diễn và tạo được ấn tượng sâu đậm trong lòng khán giả. Các nghệ sĩ đã nhạy bén đưa lên sàn diễn nhiều tác phẩm về cuộc chuyển mình của đất nước...

Sân khấu Việt Nam đã từng trải qua những thời kỳ hoàng kim, thu hút sự quan tâm của đông đảo quân chúng, nhưng hiện nay đang phải đối mặt với nhiều khó khăn. Vậy Hội nghệ sĩ sân khấu sẽ làm gì trong thời gian tới để tìm lại sự yêu mến của khán giả?

- Hiện tại, Hội đang góp tiếng nói cùng Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đánh giá lại những thành tựu sâu khấu trong giai đoạn Đổi mới và đặt vấn đề phát triển nghệ thuật sân khấu trong giai đoạn mới: giao lưu và hội nhập.

Xã hội đã bước sang giai đoạn mới nhưng nhiều tác giả vẫn chỉ cho khán giả thưởng thức những món ăn cũ. Tới đây, Hội sẽ tham mưu để có được mô hình Đoàn nghệ thuật xã hội do Nhà nước và nhân dân cùng làm. Hội cũng đã đề xuất các ý kiến với Đảng và Nhà nước trong việc định hướng, thay đổi cơ chế về quản lý nghệ thuật để phù hợp với sự phát triển trong giai đoạn mới: giai đoạn hội nhập quốc tế mà vẫn giữ được bản sắc dân tộc.

Sân khấu phía Nam: thực như cuộc sống
Nửa thế kỷ buồn vui cùng khán giả - ảnh 2
Sân khấu phía Nam cũng là một minh chứng sinh động cho việc nếu biết cách làm thì những đề tài cổ điển cũng vẫn ăn khách. Như vở "Kim Vân Kiều"... muốn được xem, khán giả phải xếp hàng mua vé trước!

Trong khi sân khấu miền Bắc vẫn đang loay hoay trên con đường đi tìm khán giả thì việc xã hội hóa ở sân khấu phía Nam đã tạo ra một không khí hoạt động nghệ thuật sôi nổi, năng động. Hàng chục nhà hát vẫn thường xuyên đỏ đèn, hàng trăm diễn viên luôn có vai để diễn, vở gối vở... đó là niềm mơ ước của nhiều người trong nghề. Theo ước tính, mỗi năm, các sân khấu của phía Nam như: Nhà hát sân khấu nhỏ 5B, sân khấu IDECAP, sân khấu Phú Nhuận, nhà hát kịch  TP.Hồ Chí Minh... dựng khoảng 30 vở, đó là một con số không nhỏ trong tình cảnh khó khăn, đìu hiu của nghệ thuật truyền thống hiện nay.

Có được điều đó, phải nói đến sự năng động của các nghệ sĩ sân khấu phía Nam, trong đó phải kể tới một số tên tuổi nghệ sĩ say mê, nhiệt tình với công việc như: NSƯT Thành Lộc, Hồng Vân, Phước Sang, Đức Thịnh... Họ không ngại lăn lộn, vận động để tìm đề tài hay, tìm cách diễn mới nhằm chinh phục khán giả. Điều đáng nói ở sân khấu khu vực này là các vở diễn gần gũi với đời sống con người. Những kịch bản đó đã phản ánh được chân dung của thế hệ trẻ tự lập, bản lĩnh quyết tâm kinh doanh, làm giàu chân chính, hay những kịch bản xoáy vào những tệ nạn xã hội như tham nhũng, buôn lậu, ăn hối lộ, những bi kịch gia đình thời hiện đại, bi kịch của mốt lấy chồng người nước ngoài....

Có thể thấy rằng, hiện thực cuộc sống luôn được các sân khấu phía Nam bám sát và tái hiện một cách phong phú, sinh động. Điều đó là một trong những lý do chính thuyết phục khán giả vào rạp. Và, sân khấu phía Nam cũng là một minh chứng sinh động cho việc nếu biết cách làm thì những đề tài cổ điển cũng vẫn ăn khách. Những vở "Kim Vân Kiều"... muốn được xem, khán giả phải xếp hàng mua vé trước! Tuy nhiên, việc chạy theo thị trường khiến sân khấu phía Nam không tránh khỏi tình trạng nhiều vở nội dung còn hời hợt, còn nhiều yếu tố câu khách rẻ tiền. Đến với "Liên hoan nửa thế kỷ Sân khấu" lần này, ngoài việc mang đến những tiết mục đặc sắc Nam bộ như cải lương, hát bội... thì những trích đoạn của sân khấu kịch nói như "Dạ cổ hoài lang", "Người nhà quê" cũng khiến nhiều người phải suy ngẫm về con đường chinh phục khán giả.

Sân khấu Hà Nội: gian nan tìm khán giả
Nhìn vào danh sách những trích đoạn kịch tham gia "Liên hoan nửa thế kỷ sân khấu" của "Đên sân khấu Hà Nội", hầu hết đó là trích đoạn của những vở diễn có đề tài lịch sử như "Kẻ sĩ Thăng Long", "Rừng trúc", "Ngọc Hân công chúa", "Hồn Trương Ba - da hàng thịt"... Duy nhất một vở "Điện thoại di động" là phản ánh cuộc sống hiện tại. Đây là những trích đoạn trong các vở kịch đã từng làm nức lòng người yêu sân khấu một thời.
Nửa thế kỷ buồn vui cùng khán giả - ảnh 3
Một cảnh trong vở chèo Hồ Xuân Hương (Nhà hát chèo Trung ương)

Điều này cho thấy, chính kịch, đặc biệt là những vở có đề tài lịch sử vẫn luôn là thế mạnh của sân khấu Hà Nội. Nhiều tên tuổi lừng lẫy của sân khấu Việt Nam như NSND Trọng Khôi, NSND Lê Khanh, NSƯT Hoàng Dũng, NSƯT Chí Trung... đã để lại những vai diễn ấn tượng trong lòng khán giả. Nhưng rồi, dường như sân khấu kịch Hà Nội vẫn chưa vượt lên được chính mình để tiếp cận hơn nữa với khán giả hiện đại.

Ngoài những lý do khách quan như sự chưa phù hợp của cơ chế, thì một bộ phận nghệ sĩ còn chưa năng động, chưa mạnh dạn bứt phá tìm đường đi mới. Bao nhiêu năm, vẫn là cách diễn cũ, chưa hấp dẫn. Sân khấu Hà Nội có một lực lượng hùng hậu nghệ sĩ tài năng. Tuy nhiên, mỗi năm, mỗi đoàn chỉ dựng một vài vở. Đó là con số quá nhỏ để các nghệ sĩ thể hiện mình. Gần đây, một số nhà hát kịch ở Hà Nội cũng đã tìm cách này, cách khác để thu hút khán giả như"sử dụng đạo diễn phía Nam, kịch bản ngoại, diễn tiểu phẩm hài... nhưng những chiêu thức đó vẫn chưa thực sự hiệu quả. Hy vọng Liên hoan lần này sẽ là một dịp để sân khấu Hà Nội nhìn lại mình và có những định hướng phù hợp

Đoàn kịch nói Công an nhân dân: Những dấu ấn riêng khó lẫn

Được đánh giá là một trong những đoàn rất chịu khó lưu diễn, âm thầm đi tìm khán giả, nhiều năm qua, đoàn kịch nói CAND đã đi phục vụ khắp 64 tỉnh thành từ Lũng Cú - Hà Giang tới đất mũi Cà Mau. So với nhiều đơn vị nghệ thuật, đoàn kịch Công an nhân dân có lợi thế là sự quy tụ của nhiều tác giả trong lực lượng như Thiếu tướng, nhà văn Hữu Ước, Đại tá Phan Gia Liên, nhà biên kịch Nguyễn Xuân Cải... Nếu như những kịch bản của Đại tá Phan Gia Liên thường lấy bối cảnh là thời kỳ kháng chiến chống Pháp thì ngòi bút của Thiếu tướng, nhà văn Hữu Ước dường như lại "có duyên" với những đề tài hiện đại. Kịch của ông luôn ăm ắp hiện thực, bên cạnh việc phản ánh những bi kịch của quyền lực, của tham vọng, là cái nhìn nhân văn, sâu sắc về con người.

Tại Liên hoan lần này, Đoàn kịch nói CAND giới thiệu với khán giả trích đoạn trong vở "Vòng xoáy" của nhà văn Hữu Ước như một tác phẩm tiêu biểu của sân khấu lực lượng Công an. Vở diễn không chỉ phản ánh sinh động cuộc chiến đấu chống cái ác mà còn đưa đến một cái nhìn đa chiều về người chiến sĩ Công an. Vượt lên trên những khó khăn của đời sống, của hoàn cảnh riêng, những chiến sĩ công an luôn biết "Vì nước quên thân, vì dân phục vụ". Liên hoan lần này cũng là một cơ hội để đoàn kịch nói CAND học hỏi kinh nghiệm bước vào công cuộc xã hội hóa.

Theo VNCA

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác