Phục dựng chèo cổ - bảo tồn sống nghệ thuật chèo

Bằng cách dàn dựng mới mẻ, lối diễn tươi tắn, vở chèo cổ Trương Viên của Nhà hát Chèo Việt Nam vừa ra mắt đã tạo dấu ấn đẹp với khán giả và đồng nghiệp. Đây là vở đầu tiên nằm trong kế hoạch phục dựng hàng loạt vở chèo cổ của nhà hát trong thời gian tới. Đạo diễn Hà Quốc Minh – Quyền Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam đã có cuộc trao đổi với chúng tôi về chủ trương phục dựng lại những vở chèo cổ của đơn vị.

Cảnh trong vở chèo cổ “Trương Viên”.Cảnh trong vở chèo cổ “Trương Viên”.



Thưa ông,  phải chăng việc khan hiếm những kịch bản hay cho chèo đã dẫn tới việc nhà hát chủ trương dựng và phục hồi lại những vở chèo cổ?

 

Đúng là sân khấu chèo đang đứng trước khó khăn này, kịch bản chèo về cuộc sống đương đại lại càng hiếm hoi. Nên việc phục dựng lại những tích chèo cổ nổi tiếng với những bài học đạo lý, giáo huấn con người sâu sắc không hề cũ với cuộc sống hôm nay là điều mà chúng tôi rất tâm đắc.

 

Vở Trương Viên là một ví dụ, tấm gương của nàng Thị Phương không những thủy chung với chồng sau 18 năm chồng đi chinh chiến mà còn hiếu nghĩa nuôi mẹ chồng. Bài học về giáo lý đạo đức mà vở chèo gửi gắm không bao giờ cũ.

 

Tuy nhiên, chủ trương dựng và phục hồi lại những vở chèo cổ của chúng tôi lại bắt nguồn từ ý tưởng khác. Đó là ý định việc bảo tồn “sống” chèo vào lớp diễn viên trẻ hôm nay. Hiện nay việc gìn giữ và phát triển chèo cổ đang bị mai một đi nhiều, chúng tôi muốn tìm lại vốn cổ đề tìm lại vàng thau phân biệt cho rõ ràng. Tập hợp lại thế hệ diễn viên đã về hưu, lớn tuổi đã từng nổi danh với các vai diễn mẫu trong chèo cổ như mụ, lão, đào, kép, hề áo ngắn, hề áo dài… trong các tích chèo cổ để truyền lại những vai mẫu của họ cho lớp diễn viên trẻ.

 

 

 Dư luận rất quan tâm khi Nhà hát Chèo Việt Nam  đặt ra chủ đích dàn dựng phục hồi các vở diễn cũ, xin ông cho biết quan niệm của nhà hát?

 

Nhiều người thấy lạ khi nhiều đơn vị khi dựng Trương Viên đã bỏ những lớp như màn giáo đầu, màn hỏi vợ… thì chúng tôi lấy lại. Theo quan điểm của chúng tôi thì những lớp diễn đó đã làm đậm chất chèo truyền thống, tạo cho nhân vật Trương Viên đầy đặn hơn. Hơn thế quan niệm không coi thường nhà nghèo của quan thừa tướng khi gả con gái cho cậu học trò Trương Viên hay những màn đối chữ rất ý nhị, tinh tế của quan thừa tướng và Trương Viên, màn hề áo ngắn, hề áo dài giao đãi… là những màn diễn rất hấp dẫn khán giả. Tại sao ta lại bỏ đi những cái hay, cái độc của các cụ đã có khi mà nhiều kịch bản chèo hôm nay khó mà tạo dựng được?

 

Trong 10 năm nay, nhiều đơn vị chèo đã không coi trọng tính thứ tự trong cấu trúc chèo cổ, bỏ đi những phần giao đãi đậm giá trị tư tưởng… Nhà hát chủ trương tôn trọng cấu trúc tự sự của tích truyện, các thủ pháp ước lệ, cách điệu về hình thức biểu hiện của chèo.

 

 Là một đạo diễn chèo, ông có cho rằng phải thổi sinh khí mới của đời sống đương đại vào những vở diễn?

 

Đúng vậy. Khi dựng lại một tích chèo cổ, ê kíp sáng tạo phải rất cân nhắc tới từng lớp diễn, từng câu đối thoại để làm sao tăng hoặc giảm cho phù hợp với nhu cầu thưởng thức của khán giả ngày hôm nay. Các cụ xưa có câu “Hình dung biến đổi cốt cách duy tồn” nên dẫu hình thức có thay đổi thì vở vẫn phải giữ cốt cách của truyền thống từ cấu trúc, xây dựng nhân vật… đặc biệt là cấu trúc tự sự, tính văn học của kịch bản phải giữ, tăng tiết tấu không trì trệ, kể lể... Đồng thời mạnh dạn sáng tạo thêm những mảnh trò, hình thức thể hiện mới để đáp ứng nhu cầu thưởng thức của khán giả hôm nay. Sự thay đổi lớn nhất chính là ở phong cách và lối diễn của diễn viên, cô Thị Màu của các nghệ sĩ như Thúy Hạnh, Hương Dịu… sẽ hoàn toàn khác cô Thị Màu của nghệ nhân Hoa Tâm đóng trước kia.

 

 Xin ông cho biết kế hoạch tiếp theo của nhà hát?

 

Sau vở chèo Trương Viên, chúng tôi đã tính tới tiếp tục khôi phục lại những vở chèo cổ dài như: Trinh Nguyên, Từ Thức, Chu Mãi Thần… để làm sao dàn kịch mục chèo truyền thống của nhà hát được bổ sung mỗi năm từ 1 đến 2 vở. Vài năm trở lại đây, chỉ có hai vở chèo cổ trong kịch mục biểu diễn đó là: Quan Âm Thị Kính, Lưu Bình Dương Lễ. Giờ có thêm vở Trương Viên. Đối với một nhà hát chèo quốc gia thì con số này quả là quá ít.

 

Trong quá trình biểu diễn ở các địa phương, đặc biệt là vào các ngày lễ hội, chúng tôi thấy khán giả dành nhiều thiện cảm cho các vở chèo cổ hơn là những vở chèo đề tài lịch sử, hiện đại. Nhà hát sẽ khai thác và chú trọng xây dựng các tiết mục và chèo cổ để tỷ lệ diễn chèo truyền thống phải nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu biểu diễn phục vụ khán giả.

 

Đầu năm 2010, việc Nhà hát Chèo Việt Nam xây dựng sân khấu nhỏ và tiến hành dựng một số chương trình gồm trích đoạn chèo cổ và diễn xướng dân gian như: Thị Mầu lên chùa, Xúy Vân giả dại, Phù thủy sợ ma, Tuần Ty Đào Huế…đã kịp thời phục vụ nhiều lượt khán giả yêu chèo tới xem. Với chủ trương phục dựng các vở chèo, các trích đoạn chèo cổ một cách kỹ lưỡng, công phu, chúng tôi tin rằng Nhà hát Chèo Việt Nam sẽ là một địa chỉ đỏ trước hết về mảng đề tài chèo truyền thống đối với khán giả trong và ngoài nước.

Theo Nhân dân

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác