Sân khấu phục vụ khán giả quốc tế: Từ tiềm năng, đến chiến lược

Các loại hình nghệ thuật truyền thống như: cải lương, tuồng, múa rối, ca trù, nhã nhạc cung đình... được nhiều người nước ngoài ưa thích tìm hiểu khi đến Việt Nam. Tuy nhiên, việc lựa chọn và dàn dựng chương trình để phù hợp, tạo sức hấp dẫn với du khách dường như lại chưa được chú trọng.

Cảnh trong vở chèo Quan Âm Thị Kính.Cảnh trong vở chèo Quan Âm Thị Kính.

Vở diễn quá... dài

Mới đây, Nhà hát Chèo Việt Nam có diễn lại vở Quan Âm Thị Kính, vở diễn dài hơn hai giờ đồng hồ. Một vị khách quốc tế sau khi xem vở diễn xong đã chia sẻ: 'Chèo là một nghệ thuật truyền thống đặc sắc của Việt Nam với những nhân vật có tính triết lý sâu sắc. Chỉ tiếc là vở diễn của các bạn quá dài, nó làm cho khán giả đặc biệt là những người không biết tiếng cảm giác thấy đơn điệu, nhàm chán. Có cách nào có thể rút ngắn vở diễn mà vẫn giữ được mọi giá trị về nội dung và nghệ thuật không?'. Ðây là câu hỏi đã được đặt ra không chỉ một lần, và vẫn đang tiếp tục gây nên nhiều tranh luận trong chính những người làm nghệ thuật. Tuồng, chèo, cải lương... là nét độc đáo của bản sắc văn hóa dân tộc ta, tuy nhiên giới thiệu với bạn bè quốc tế những gì nổi trội và thật sự là bản sắc lại là điều không dễ dàng.

TP Ðà Nẵng là nơi có lượng khách du lịch rất đông, trong khi các tụ điểm vui chơi giải trí cũng chưa nhiều, nhưng điểm diễn của Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh vẫn chẳng mấy khi đông khách. Ðạo diễn Cao Ðình Liên cho biết: 'Lượng khách đến xem hằng đêm thường không ổn định, nhiều lắm cũng chỉ khoảng 35-40 người, nhưng có đêm chỉ khoảng 10 người, tiền bán mỗi vé chỉ 50 ngàn đồng, trong khi chi phí mỗi đêm diễn xấp xỉ 5 triệu đồng, chỉ cần tính sơ đã thấy sự khó khăn trong hoạt động biểu diễn phục vụ khán giả của Nhà hát để duy trì việc biểu diễn đều đặn'.

Lâu nay tại các điểm diễn thường xuyên của nghệ thuật truyền thống thường theo cách quen thuộc: trình diễn một số trích đoạn tiêu biểu. Song, với công  chúng trong nước cũng đã rất khó để tiếp nhận, bởi họ không biết đầy đủ nội dung vở diễn. Với khách du lịch người nước ngoài lại càng khó khăn hơn, khi có thêm một rào cản lớn là ngôn ngữ và sự khác biệt về văn hóa. Trong khi, các nghệ sĩ cũng như chính các công ty du lịch lại chưa chú trọng đến việc trang bị cho du khách một số kiến thức chung nhất định để họ có thể nắm bắt phần nào những nét đặc sắc của các chương trình nghệ thuật chọn lọc được giới thiệu.

Làm mới nghệ thuật truyền thống?

Mới đây, Nhà hát Tuổi Trẻ đưa ra hai chương trình nghệ thuật tổng hợp đặc biệt dành riêng cho du khách quốc tế và kiều bào Việt Nam ở nước ngoài mang tên Hương đất và Tâm linh Việt. Ðây là một sự nỗ lực rất lớn để có những món ăn mới lạ phục vụ khách quốc tế tới Việt Nam và cũng để tạo ấn tượng riêng khi tham gia biểu diễn giao lưu ở nước ngoài. Hương đất do NSND Lê Hùng dàn dựng phối hợp với nghệ thuật sắp đặt của NSƯT Vương Duy Biên, được kết hợp từ các chất liệu nghệ thuật truyền thống pha trộn những yếu tố hiện đại. Chương trình được kết cấu hai phần: Nghệ thuật sắp đặt và Trình diễn nghệ thuật phác họa những địa danh văn hóa nổi tiếng gắn liền với các làng nghề truyền thống, gợi những nét chấm phá thấm đẫm hồn người, hương đất làng quê Việt Nam. Phần trình diễn nghệ thuật của gần 100 nghệ sĩ chuyên nghiệp: diễn viên múa, nhạc công, nghệ sĩ múa rối, nghệ sĩ trình diễn hình thể... Các nghệ sĩ đã dụng công để tạo cho Hương đất một không khí rất riêng. Khán giả bước chân vào rạp gặp ngay chiếc xe bò lớn chất đầy rơm với những cô thôn nữ khăn vấn, áo yếm, váy xòe ngồi trò chuyện. Nào phiên chợ quê với ì xèo mỡ rán bánh chuối, bánh khoai, rồi nồi bánh trôi, bánh chay nóng hôi hổi, lập lòe đèn nến và tiếng nhạc dân tộc dập dìu, réo rắt... Tâm linh Việt mạnh dạn đưa lên sân khấu nghi lễ thờ cúng của Ðạo Mẫu với phong tục hầu bóng của người Việt. Sự kết hợp giữa hầu đồng, múa đương đại, nghệ thuật hình thể, múa hầu bóng cổ, vũ đạo tuồng... trên nền nhạc hát văn cũng là một 'món ăn lạ' đối với du khách muốn thưởng thức những chương trình nghệ thuật mang phong cách Việt.

Dù vậy, hai chương trình nghệ thuật mang tính 'đặc sản' mới của Nhà hát Tuổi trẻ lại cũng rơi vào căn bệnh... dài như các vở kinh điển truyền thống hoặc quá ôm đồm mọi ý tưởng. Chính điều này đã khiến cho các chương trình thiếu đi sự chắt lọc và tinh tế.

Ngày nay, giao lưu, tiếp xúc văn hóa ngày càng phát triển. Việc xây dựng các chương trình nghệ thuật đặc biệt dành riêng cho khách du lịch quốc tế,  tạo thêm sức hút cho hoạt động du lịch và góp phần quảng bá văn hóa Việt Nam là điều hết sức cần thiết. Thế nhưng, có thể thấy rõ việc 'xuất khẩu' nghệ thuật truyền thống của ta tuy có nhiều tiềm năng nhưng đang thiếu chiến lược, thiếu sự đầu tư tư duy mới, biết khai thác những nét nổi trội, đặc sắc của nghệ thuật truyền thống để tạo nên những chương trình nghệ thuật thật sự hấp dẫn và đặc sắc đối với khán giả quốc tế.

 

Theo ND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác