Sân khấu Việt Nam đương đại và sự lên ngôi của các nữ đạo diễn

Trong hoạt động sân khấu thời gian gần đây, người ta có sự chú ý đặc biệt tới các đạo diễn nữ do thành công của các chị ở lĩnh vực sáng tạo trước đây thường được coi là địa hạt phù hợp hơn với nam giới. Ở hai trung tâm lớn của sân khấu cả nước, đều có thể thấy những tên tuổi nữ đạo diễn nổi bật như Lan Hương, Trần Hoàng Mai, Hoàng Quỳnh Mai… tại Hà Nội hay ở thành phố Hồ Chí Minh là hàng loạt các chị Hoa Hạ, Ái Như, Hồng Vân, Minh Nguyệt… Đội ngũ đạo diễn nữ đã góp một phong cách riêng, một tiếng nói riêng ý nhị, tinh tế và gần gũi với đời thường, dễ đạt đến sự đồng cảm với khán giả…

Quỳnh Mai - một trong những nữ đạo diễn tên tuổi hiện nay.Quỳnh Mai - một trong những nữ đạo diễn tên tuổi hiện nay.

Đạo diễn phải chăng là nghề không phù hợp với giới nữ?

TS. NSND Phạm Thị Thành: Tôi cho rằng, nam giới cứ đồng thanh nói như vậy là vì họ không muốn có nữ đạo diễn giỏi, không muốn tên tuổi của nữ đạo diễn đứng trước tên tuổi mình. Có điều là, nghề đạo diễn cần nhất là tư duy nhưng tư duy của phụ nữ thường nhỏ, thường bị quẩn quanh với những điều “nhi nữ thường tình” khác với nam giới tư duy thường rộng hơn. Điều đó cũng tùy người. Ví dụ như tôi chẳng hạn, tôi tư duy rộng còn hơn khối anh nam giới. Đạo diễn lễ hội, chính tôi là người làm đầu tiên đấy chứ. Hay vở Vũ Như Tô nằm trên giấy gần nửa thế kỷ, chính tôi đã đưa lên sàn diễn với những thử nghiệm, những tư duy hình tượng độc đáo như đoạn đầu một anh cởi bỏ hết quần áo đang ra sức đào bới trên mảnh đất khô cằn để rồi sau đó nở hoa là những thiên tài của nhân loại xuất hiện như Anh-xtanh, Sêch-xpia… Ý đó cho thấy, tài năng tìm kiếm thật khó khăn làm sao… Thế không phải cứ nữ là ít ý tưởng, ít tài năng hơn nam giới đâu… Song nam giới cũng mạnh hơn nữ là vì họ có sức khỏe, họ ít bị chi phối bởi gia đình như nữ giới... và họ biết đoàn kết lại để đấu tranh với nữ giới (cười).

NSND Lan Hương: Tôi cũng không biết tại sao người ta lại luôn quan niệm như vậy. Anh Lê Hùng, thầy dạy đạo diễn của tôi cũng nói rằng, nữ mà làm đạo diễn là khó, đòi hỏi phải mạnh mẽ, phải biết... mắng. Rồi khi lên dàn tập, nếu như Anh Tú thì người ta chạy đi chạy lại có vẻ ngại lắm khác với tôi khi lên dàn tập thì họ cho rằng, con gái mà… Tôi cũng phải cố gắng nhiều lắm, cũng thấy mình có phần nóng nảy hơn dù biết rằng, bạo dạn, mạnh mẽ không phải là tất cả mà quan trọng hơn hết là tư duy, là năng khiếu, khả năng thuyết phục của mình với diễn viên.

NSƯT Lê Chức: Phương Tây có câu chuyện là một anh bước vào bufet, thấy một ông đang vừa hút thuốc, vừa uống trà trong một cái ấm to, thì gọi người phục vụ và bảo cho một bình trà như ông ta. Người phục vụ bảo, đó không phải là trà mà là rượu vốt-ka và đó không phải là một ông mà là nữ tổng đạo diễn của nhà hát chúng tôi. Ý nghĩa đó cho thấy công việc đạo diễn không dành cho phụ nữ là một quan niệm của xã hội, như một thiên định, đàn ông chúng tôi không muốn các bạn nữ phải gánh vác một công việc quá khó khăn, vất vả, nặng nhọc như công việc của đạo diễn, đạo diễn không phải là nghề phù hợp với nữ giới. Người ta có cảm giác một số nét giới tính bị mất mát đi một cách đáng tiếc ở một số nữ đạo diễn. Nhưng các đạo diễn nữ ở Việt Nam có rất nhiều người đã biết giữ lại vẻ đẹp giới tính cho mình và vẫn hoàn thành tốt công việc đó.

Thành quả của các thế hệ đạo diễn nữ?

TS. NSND Phạm Thị Thành: Tôi và những đạo diễn như bà Thùy Chi, Hà Nhân đã xây dựng lên Nhà hát Tuổi trẻ rất đông khách, là địa điểm đầu tiên trong thời kinh tế thị trường đỏ đèn cả tháng thậm chí phải diễn cả xuất ban ngày. Rồi các vở diễn của nữ giới với các tên tuổi như Bạch Lan, Hoa Hạ… đều có thể coi là những công trình nghệ thuật, được khen ngợi rất nhiều. Thế hệ gần đây như Lan Hương, Lê Khanh… cũng đã làm được và tin rằng, còn đóng góp nhiều hơn cho sân khấu.

NSND Lan Hương: Chúng tôi đã thành lập được đoàn kịch hình thể, đưa loại hình này đến với khán giả bằng vào niềm đam mê nghệ thuật của mình. Nữ giới thường đưa đến cho khán giả những vở diễn tinh tế, tình cảm và gần gũi với đời thường nên khán giả dễ tiếp nhận.

NSƯT Lê Chức: Các nữ đạo diễn với những tên tuổi thế hệ đầu như Phạm Thị Thành, Hà Nhân, Bạch Lan, Nguyễn Tường Trân, Ca Lê Hồng, Thanh Tú, Tú Mai… rồi đến gần đây, vừa xuất hiện là Hoàng Quỳnh Mai, Trần Hoàng Mai, Lan Hương, Thanh Vân… Tất nhiên thành công của họ mỗi người mỗi khác nhưng chúng ta đã phải thừa nhận đó là những gương mặt mới, rất nữ tính. Họ không đánh mất giới tính của họ và họ tiếp nhận được những đức tính nghề nghiệp mà chúng ta cứ tưởng chỉ dành cho nam giới mà thôi. Hay nói khác đi, họ đang nữ hóa những công việc tưởng như chỉ dành cho đàn ông. Họ đã trở thành một lực lượng đứng về số, họ tạo ra chất lượng tư duy, chất lượng nghệ thuật trong công việc của mình.

Những thành công gần đây của các nữ đạo diễn?

TS. NSND Phạm Thị Thành: Gần đây, tôi không còn dàn dựng các vở diễn mà đi vào đạo diễn các sự kiện, lễ hội. Xu hướng hiện nay khán giả không muốn thụ động thưởng thức, họ mong muốn mình vừa là khán giả, vừa là chủ nhân của các sự kiện. Tôi đã có rất nhiều những sáng tạo trong lĩnh vực này và làm được chừng hơn hai mươi lễ hội khắp trong nam ngoài bắc. Có người nói đến một sự lấn lướt của các nữ đạo diễn ở sân khấu phía Nam. Tôi cho rằng, đó tùy thuộc rất nhiều vào sự cố gắng của từng cá nhân. Như Hoa Hạ từng có một Kiều, rồi Chiếc áo thiên nga đầu tư tốt và bán hết vé ở những địa điểm lớn, doanh thu rất tốt. Rồi gần hơn, Minh Nguyệt chẳng hạn, đọc Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư rồi chuyển thể, dàn dựng trên sân khấu, diễn rất ăn khách… Có thể thời điểm này, nam giới làm nhiều hơn, thời điểm khác, nữ giới làm nhiều hơn, điều đó là bình thường.

NSƯT Lê Chức: Những ngày này, trong vòng nửa tháng nay, người ta nhắc đến một hiện tượng Minh Nguyệt tại TP Hồ Chí Minh, được chen vào trong chương trình chính của thời sự qua vở Cánh đồng bất tận. Lúc này không nên nói rằng âm thịnh dương suy mà ta nói rằng, dương vẫn thịnh và âm cùng thịnh. Là những đồng nghiệp, chúng tôi vô cùng mừng trước đội ngũ các nữ nghệ sĩ đã chấp nhận dấn thân vào nghề đạo diễn. Họ không giống những người đàn ông làm đạo diễn qua những xử lý tình huống bằng con mắt của các đạo diễn nữ. Với những phong cách được khẳng định qua thời gian, qua không chỉ một tác phẩm, có thể thấy các nữ đạo diễn đã khẳng định được mình. Một điều vô cùng quan trọng, các đạo diễn nữ đã phần nào khẳng định được phong cách nghệ thuật của mình qua những thành công của họ.

Theo HNM

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác