Từ giải Thanh Tâm đến Trần Hữu Trang : Bước hồi sinh của sân khấu cải lương?

Giải thưởng Thanh Tâm và giải Trần Hữu Trang là niềm tự hào của giới sân khấu miền Nam. Đây là những giải thưởng mà hầu hết nghệ sĩ đoạt giải đều là những ngôi sao hàng đầu trên bầu trời nghệ thuật và có vị trí vững vàng trong lòng khán giả mộ điệu qua từng giai đoạn lịch sử trong suốt nửa thế kỷ.

Cuộc “biểu dương lực lượng trẻ” của đoàn Văn công Đồng Tháp tại giải Trần Hữu Trang lần thứ X với trích đoạn “Đông Xuân Thư Hận”.Cuộc “biểu dương lực lượng trẻ” của đoàn Văn công Đồng Tháp tại giải Trần Hữu Trang lần thứ X với trích đoạn “Đông Xuân Thư Hận”.

10 năm giải Thanh Tâm và những “ngôi sao vượt thời gian”

Năm 1957, ký giả kịch trường uy tín nhất làng báo Sài Gòn thời bấy giờ - ông Trần Tấn Quốc, bút danh Thanh Tâm - đã có ý tưởng thành lập giải thưởng đầu tiên dành cho các nghệ sĩ trẻ giới sân khấu cải lương. Năm 1958, Hội đồng chấm giải Thanh Tâm được thành lập - gồm các đạo diễn sân khấu, thầy tuồng và ký giả kịch trường uy tín - đến tận từng đoàn hát mà các nghệ sĩ đăng ký tham gia giải để tuyển chọn những tài năng trẻ. Các nghệ sĩ dự giải được đặt trong môi trường sân khấu toàn diện: diễn nguyên tuồng hát trong sự tương tác với tất cả các diễn viên tham gia vở diễn và tương tác với khán giả. Người đầu tiên đoạt giải Thanh Tâm là cố nghệ sĩ Thanh Nga. Tiếp theo đó, những nghệ sĩ cải lương đoạt giải trở thành ngôi sao tỏa sáng suốt 50 năm qua đến nay như Diệp Lang, Ngọc Hương, Tấn Tài, Ngọc Giàu, Thanh Sang, Hùng Minh, Bạch Tuyết, Lệ Thủy, Mỹ Châu, Phượng Liên, Minh Vương, Phương Quang, Thanh Thanh Hoa... Điều thú vị nhất của giải Thanh Tâm là sau khi đoạt giải, các nghệ sĩ sẽ cùng tập luyện và diễn một vở tuồng để “báo cáo kết quả” với người mộ điệu. Cho đến giờ, vở tuồng được nhắc đến nhiều nhất là “Khói sóng Tiêu Tương” của tác giả Hà Triều - Hoa Phượng dựng sau giải Thanh Tâm năm 1963, quy tụ các nghệ sĩ vừa mới đoạt giải cùng năm như Diệp Lang, Thanh Tú, Tấn Tài, Trương Ánh Loan, Ngọc Giàu, Bạch Tuyết và một số nghệ sĩ đoạt giải Thanh Tâm những năm trước như Thanh Nga, Thanh Sang...

Giải Thanh Tâm thời đó nằm trong thời hoàng kim của sân khấu cải lương. Mỗi đoàn cải lương đều có một vài ngôi sao trẻ, sở hữu giọng hát đặc trưng, cá tính và tinh thần yêu nghề kính nghiệp. Các nghệ sĩ trẻ được các đoàn hát chăm chút, trui rèn và dành riêng những vai diễn giúp họ phát huy hết sở trường. Đó chính là điều kiện cơ bản giúp tất cả các nghệ sĩ đoạt giải Thanh Tâm khi tuổi đời còn rất trẻ: 16-20 tuổi. Mỗi năm Hội đồng chấm giải Thanh Tâm đều trao thêm bằng danh dự cho các nghệ sĩ từng đoạt giải này, như các danh hiệu vai diễn xuất sắc hoặc đột phá trong nghề nghiệp. Trong 10 năm tồn tại, từ 1958 đến 1968, đã có 24 nghệ sĩ được trao Huy chương Vàng giải thưởng Thanh Tâm - là một niềm vinh dự lớn của các nghệ sĩ và niềm tự hào của khán giả mộ điệu cải lương.

17 năm thăng trầm giải Trần Hữu Trang

Năm 1991, Hội Sân khấu TP Hồ Chí Minh và Báo Sân khấu TP Hồ Chí Minh lập nên giải thưởng cho cải lương với tên mới là giải Trần Hữu Trang, kế tục giải Thanh Tâm. Giải thưởng Trần Hữu Trang được tổ chức theo hình thức tập hợp các nghệ sĩ trẻ về một mối, mỗi nghệ sĩ thể hiện tài năng qua một trích đoạn. Trong giai đoạn đầu, giải thưởng Trần Hữu Trang đã phát hiện nhiều tài năng trẻ, đại diện cho thế hệ nghệ sĩ cải lương mới và họ đã khẳng định vị trí của mình trên sân khấu như: Vũ Linh, Thanh Thanh Tâm, Kim Tử Long, Phương Hồng Thủy, Thoại Mỹ, Thanh Ngân, Tú Sương, Trinh Trinh, Mỹ Hạnh, Tâm Tâm, Quế Trân... Tính đến nay, giải thưởng Trần Hữu Trang đã được tổ chức 9 lần, với 46 diễn viên được trao Huy chương Vàng. Thế nhưng, sau 9 lần tổ chức trong vòng 13 năm, giải thưởng Trần Hữu Trang dường như “đuối sức” trong điều kiện sân khấu cải lương dần rơi vào khủng hoảng. Trong 46 diễn viên đoạt HCV giải Trần Hữu Trang, chỉ khoảng 20 nghệ sĩ khẳng định tên tuổi trên sân khấu, còn lại có người đã bỏ nghề, có người chuyển qua hát tân nhạc, có người làm bầu sô và cũng có một số ít gây tai tiếng cho giới sân khấu. NSND - Đạo diễn Huỳnh Nga cho rằng giải Trần Hữu Trang còn mang tính phong trào trong tình trạng sân khấu cải lương đã rơi vào thoái trào cả chục năm gần đây, các nghệ sĩ trẻ bị thu hẹp đất dụng võ, không có cơ hội để tiếp tục rèn luyện và phát huy nghề nghiệp. So với các nghệ sĩ từng đoạt giải Thanh Tâm, thì các diễn viên trẻ đoạt giải Trần Hữu Trang chịu nhiều thiệt thòi hơn do không có môi trường để thể hiện tài năng. Chính vì vậy, kể từ sau mùa giải năm 2003, giải thưởng Trần Hữu Trang đã chững lại trong suốt bốn năm.

Giải thưởng Trần Hữu Trang lần thứ 10 năm 2007 được tổ chức tại TP Cần Thơ là một sự kiện đáng mừng cho giới sân khấu, đặc biệt là các nghệ sĩ trẻ. Trong đó, điểm nổi bật nhất là Ban Tổ chức và Hội đồng giám khảo sẽ gạt bỏ tính phong trào trong việc chấm giải. Giải thưởng Trần Hữu Trang lần này sẽ trao Huy chương Vàng cho những gương mặt thật xứng đáng, mà theo NSƯT Bạch Tuyết, chỉ cần tìm được 2-3 “thỏi vàng” từ hơn 40 thí sinh dự thi đã là điều đáng quý. Hai vòng sơ khảo và bán kết giải Trần Hữu Trang lần thứ X cho thấy: Sau bốn năm chững lại, đã có một thế hệ nghệ sĩ trẻ của sân khấu cải lương nổi lên. Đó là những nghệ sĩ có nền tảng về thanh sắc, ca diễn, tự tin và hơn hết là lòng đam mê nhiệt thành với nghề. Nhiều nghệ sĩ trẻ tham gia giải chưa từng đảm nhận vai đào, kép chánh; nhưng vẫn cảm nhận về vai diễn rất tốt, ca ngọt, diễn mùi và bộc lộ tâm lý nhân vật sâu sắc. Có thể nói, dù chưa đi vào chung kết nhưng giải thưởng Trần Hữu Trang lần thứ X đã góp phần phát hiện tài năng cho các đoàn cải lương, hứa hẹn tương lai cho các mùa giải tới nếu các diễn viên trẻ được bồi dưỡng thích đáng. Ban Tổ chức cho biết, sau cuộc thi, các diễn viên đoạt Huy chương Vàng sẽ được tham gia các chương trình biểu diễn do các đài truyền hình khu vực ĐBSCL tổ chức, nhằm tạo điều kiện cho các diễn viên rèn nghề, tiếp cận với khán giả. Bên cạnh sự “hồi sinh” của giải Trần Hữu Trang hòa cùng nhiều sự kiện báo hiệu sự phục hồi của sân khấu cải lương trong thời gian gần đây, không ít ý kiến của giới chuyên môn và người hâm mộ băn khoăn: đa số các nghệ sĩ tham dự giải Trần Hữu Trang có tuổi đời từ 25-30, chỉ có vài người trong độ tuổi 18-20. Nhìn lại các nghệ sĩ đoạt giải Thanh Tâm mấy mươi năm trước đã khẳng định mình khi 16-20 tuổi, thì lực lượng được gọi là trẻ của sân khấu cải lương hiện nay thực sự không còn nhiều thời gian để phát triển.

Soạn giả Lê Duy Hạnh, Chủ tịch Hội Sân khấu TP Hồ Chí Minh khẳng định: “Giải thưởng Trần Hữu Trang đã đánh dấu sự hồi phục trở lại của sân khấu cải lương vẫn có những thế hệ nghệ sĩ kế thừa, cho thấy khán giả vẫn không quay lưng với nghệ thuật truyền thống. Đó là nền tảng để giải Trần Hữu Trang lần XI phát triển, tạo điều kiện cho tất cả thí sinh yêu thích cải lương trong và ngoài nước tham dự”.

 

Theo Báo Cần Thơ

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác