Từ “Người công dân số 1” đến “Những vần thơ thép”

Đó là quá trình 30 năm xây dựng hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh trên sân khấu nước nhà. Hàng chục vở diễn xuất sắc thuộc đủ loại hình kịch chủng, kịch nói, kịch hát, tuồng, chèo, cải lương, đã tỏ bày niềm yêu kính thiêng liêng với lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới Hồ Chí Minh.


Ngời ngời tư tưởng Hồ Chí Minh

Ngay từ tác phẩm đầu tiên có hình tượng Hồ Chí Minh, vở diễn “Người công dân số 1”, ra đời năm 1976, tư tưởng “Không có gì quý hơn Độc lập, Tự do” toả sáng suốt chiều dài chuyện kịch. Sau bao nhiêu năm bôn ba hải ngoại tìm đường cứu nước, Người về trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng. Phút đầu tiên trên địa đầu Tổ quốc yêu thương, ánh mắt vời vợi ngắm nhìn trời của ta, rừng núi của ta, rưng rưng nắm đất trong lòng bàn tay mà nghe mặt đất rung chuyển. Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là hiện thân của xứ sở. Những năm 1940 không thể nào quên. Và quên sao được khi Người lâm bệnh trong những ngày chuẩn bị tổng khởi nghĩa, thời điểm vận nước đã đến, Bác nắm tay vị tổng tư lệnh quân giải phóng căn dặn: “Dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải giành kỳ được Độc lập, Tự do”!


Chúng ta lại gặp tư tưởng Hồ Chí Minh, khát vọng cháy bỏng Hồ Chí Minh trong các vở “Lịch sử và nhân chứng”, “Rạng đông”, hai kịch bản cùng viết về những ngày tháng khắc nghiệt “nghìn cân treo sợi tóc” của vận mệnh đất nước vào những ngày mùa đông năm 1946, tại thủ đô Hà Nội. Người đã trả lời ông Xanhtơny, đại diện cho Chính phủ Pháp: “Tôi khát khao độc lập và tự do cho Tổ quốc thân yêu của mình. Tôi căm ghét Chủ nghĩa đế quốc và tôi chống nó đến cùng, bằng cả sinh mệnh, bằng cả cuộc đời tôi” (Lịch sử và nhân chứng). Bác cũng thẳng thắn nói với Đácgiăngliơ, Cao uỷ Pháp ở Đông Dương: “Chính phủ và nhân dân Việt Nam chúng tôi, trước sau như một, vẫn muốn thành thực hợp tác thân thiện và bình đẳng với Chính phủ và nhân dân Pháp. Song, khi cần phải giữ chủ quyền của Tổ quốc mình, khi cần phải bảo vệ Tự do, Độc lập và thống nhất lãnh thổ, nhân dân Việt Nam chấp nhận mọi hy sinh”! (Rạng Đông). Khát vọng cao cả ấy còn cháy lên giữa mùa hè đỏ lửa năm 1966, khi quân xâm lược bên kia bán cầu hung hãn cho hàng đàn máy bay cùng hàng tấn bom đánh phá miền Bắc, hậu phương lớn của cuộc kháng chiến thần thánh. Lời Hồ Chủ tịch vang vọng núi sông: “Không có gì quý hơn Độc lập, Tự do”! Đấy là hiệu lệnh cho hàng chục triệu trái tim người con nước Việt “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Không có gì quý hơn Độc lập, Tự do! Đã trở thành chân lý chói ngời cho các dân tộc vùng lên giành quyền sống, quyền làm người trên toàn thế giới!


Âm hưởng hào hùng ấy chảy trôi trong nhiều vở diễn do các nghệ sĩ miền Bắc, miền Trung, thành phố Hồ Chí Minh xây dựng, nhất là vào dịp kỷ niệm năm chẵn ngày sinh của Bác.


Hội diễn sân khấu toàn quốc gần đây nhất, năm 2005, vở diễn “Những vần thơ thép” do các nghệ sĩ Nhà hát chèo Việt Nam thể hiện giành huy chương Vàng đã gây niềm xúc động lớn lao với đông đảo công chúng. Cảm hứng từ tập thơ “Nhật ký trong tù”, soạn giả Trần Đình Ngôn và các nghệ sĩ tái tạo hình tượng nhà cách mạng vĩ đại Việt Nam trong những tháng ngày “thân thể ở trong lao” mà luôn luôn tâm tưởng “sao vàng năm cánh mộng hồn quanh”. Đã bao nhiêu đêm Người không ngủ, “không ngủ vì lo nỗi nước nhà”.


Vở diễn “Những vần thơ thép” đánh dấu 30 năm sân khấu nỗ lực đầy tâm huyết xây dựng hình tượng Hồ Chí Minh – hình tượng lãnh tụ với chiến tranh cách mạng, ngời ngợi tư tưởng “Không có gì quý hơn Độc lập, Tự do”, tấm lòng vì đất nước, vì nhân dân mênh mông như biển lớn của Người.

 

Nghĩ về Bác lòng ta trong sáng hơn

Sinh thời, Thủ tướng Phạm Văn Đồng nhận định: Hồ Chí Minh là một vĩ nhân. Vĩ nhân, thật vĩ nhân, bao giờ cũng giản dị, lão thực. Ba mươi năm qua, ngoài những vở diễn xây dựng hình tượng Hồ Chí Minh trong những khoảnh khắc lịch sử của cách mạng nước nhà, trong cuộc chiến tranh thần thánh giải phóng dân tộc, giành độc lập, tự do cho đất nước, đã có những cố gắng tái tạo hình tượng Bác ở con người giản dị và lão thực. Sự chân thành giản dị của một vĩ nhân. Bác với nhân dân, với bộ đội, vở “Bài ca Điện Biên”, “Hành trình người chiến sĩ”. Với đồng chí, anh em như trong các vở “Không còn đường nào khác”, “Sáng mãi niềm tin”, “Đêm trăng huyền thoại”, “Giai điệu tháng Năm”…


Đặc biệt vở “Đêm trắng” của tác giả Lưu Quang Hà, tác phẩm kịch đầu tiên khai thác hình tượng Hồ Chí Minh với cương vị Chủ tịch nước đã phải ký lệnh xử án tử hình một cán bộ cao cấp trong quân đội thoái hoá, biến chất, đánh mất lòng tin của quần chúng với Đảng, với cách mạng. Lời Bác Hồ nói với Hoàng Trọng Vinh (nhân vật kịch) trong đêm trắng: Sức mạnh của cách mạng là lòng tin của hàng triệu quần chúng, có lòng tin thì khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng. Mất lòng tin thì tan rã, sụp đổ. Cộng sản mà ăn cắp, mà hà hiếp nhân dân, mà hãm hại đồng chí, mà luồn nịnh cấp trên, thì còn ai tin, ai theo cộng sản nữa. Mất tiền, mất của còn tìm lại được. Mất lòng tin thì khó mà lấy lại được… Bác không đòi chú trả lại vàng bạc chú đã biển thủ, chỉ đòi chú trả lại cho cách mạng lòng tin! Bác cho chú tự xử, tự phê chuẩn lấy bản án của mình…


Những lời nói chân tình ấy chỉ có ở Hồ Chí Minh, nhà cách mạng, một vĩ nhân – con người “giản dị và lão thực”. Tác phẩm “Đêm trắng” là một thử nghiệm sân khấu xây dựng hình tượng Bác Hồ trong những “khoảnh khắc riêng tư”, những vấn đề “nội bộ” của Đảng, của cách mạng. Nội bộ, riêng tư nhưng vẫn toả sáng đạo đức Hồ Chí Minh - chủ đề mà hiện nay toàn Đảng, toàn quân, toàn dân đang học tập và làm theo.


Chỉ còn 3 năm nữa, năm 2010, kỷ niệm 200 năm ngày sinh của Người, ngày trọng đại của đất nước ta, nhân dân ta. Để có những tác phẩm kịch đỉnh cao về hình tượng Hồ Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, một vĩ nhân “thật vĩ nhân”, sân khấu phải chuẩn bị ngay từ bây giờ. Trên con đường hội nhập và phát triển, ra biển lớn cùng thế giới, tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng “Không có gì quý hơn Độc lập, Tự do” luôn luôn là ngọn đuốc toả sáng. Đạo đức Hồ Chí Minh cho ta phẩm chất người Việt Nam trong thời đại mới - thời đại Việt Nam - Hồ Chí Minh!


Nghĩ về Bác lòng ta trong sáng hơn! Tình yêu vô hạn với Bác chắc chắn là điểm tựa cho giới kịch nghệ nước nhà có những tác phẩm lớn về Hồ Chí Minh, một vĩ nhân, thật vĩ nhân. Con người Việt Nam đẹp nhất, bởi Hồ Chí Minh – tên Người có thể viết thành THƠ”!

NSƯT Vũ Hà - Nguồn VOV

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác