Xét tặng danh hiệu nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú: Khó có tiêu chuẩn chung

Sau gần 6 năm Luật Thi đua - Khen thưởng được ban hành, mới đây, Bộ VHTTDL đã hoàn thành dự thảo Thông tư quy định chi tiết về tiêu chuẩn, quy trình, thủ tục hồ sơ xét tặng danh hiệu nghệ sĩ nhân dân (NSND), nghệ sĩ ưu tú (NSƯT), đưa ra công luận để lấy ý kiến đóng góp.

Cánh cửa hẹp hơn

Trước đó, năm 2005, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Quy định tạm thời về thủ tục xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT (đã được áp dụng cho lần xét tặng trước). Thông tư này, khi được thông qua sẽ thay thế cho quy định tạm thời nói trên.

Có 6 tiêu chuẩn để xét tặng NSND, NSƯT; trong đó, ngoài những tiêu chuẩn chung về phẩm chất đạo đức, những tiêu chuẩn có thể định lượng được bao gồm: Đối với NSND phải có thời gian hoạt động nghệ thuật từ 20 năm trở lên (riêng đối với nghệ thuật xiếc trên 15 năm) và đã được phong tặng danh hiệu NSƯT từ 5 năm trở lên;
Có ít nhất 3 giải thưởng chính thức (loại vàng) trở lên (tại liên hoan, hội diễn nghệ thuật, liên hoan phát thanh và truyền hình cấp quốc gia, giải thưởng cấp khu vực quốc tế và giải thưởng Hội VHNT chuyên ngành trung ương), trong đó có 1 giải thưởng của 2 năm liền kề với năm xét tặng; liên tục 5 năm đạt danh hiệu lao động tiên tiến liền kề với năm xét tặng danh hiệu.

Đối với NSƯT, phải có thời gian hoạt động nghệ thuật từ 15 năm trở lên (10 năm đối với xiếc); có ít nhất 4 giải thưởng chính thức (vàng hoặc bạc) trở lên, trong đó có 1 giải thưởng của 2 năm liền kề với năm xét tặng và cũng phải đạt 5 năm liền kề với năm xét tặng danh hiệu là LĐTT.

Trong khi đó, quy định tạm thời của năm 2005, ngoài những tiêu chuẩn chung về phẩm chất đạo đức, năm công tác... để một NSƯT được xét là NSND chỉ cần có thêm 2 giải thưởng chính thức (vàng hoặc bạc). Đối với NSƯT được tặng ít nhất 2 giải chính thức (vàng hoặc bạc)... Không có những điều kiện kèm theo như phải có 1 giải thưởng ở 2 năm liền kề năm xét tặng, đạt LĐTT trong 5 năm liền. Một điểm đáng chú ý nữa của thông tư là điều khoản để vận dụng thành tích nghệ thuật của tập thể, tính thành tích cho cá nhân tham gia với tư cách là thành phần chính của vở diễn, chương trình: 5 giải chung trở lên bằng 1 giải riêng.

Tuy điều khoản "quy đổi" này là cần thiết, nhưng có lẽ khắt khe đối với những nghệ sĩ như nhạc công, chỉ đạo nghệ thuật chẳng hạn... Như vậy, nhìn chung, thông tư có những tiêu chí làm con đường để các nghệ sĩ đến với danh hiệu NSND và NSƯT đã hẹp rất nhiều. Để đạt được danh hiệu NSND, một nghệ sĩ phải đạt được ít nhất là 7 giải thưởng chính thức (trong đó ít nhất là có 3 giải vàng) trong cuộc đời hoạt động nghệ thuật vốn dĩ không được dài của mình.

Sẽ có thêm phụ lục cho từng bộ môn nghệ thuật

Điều dễ nhận thấy là cả quy định tạm thời lẫn thông tư hướng dẫn đều chưa mở rộng cửa cho nghệ sĩ tự do - những người hoạt động ngoài công lập, nhưng lại có những đóng góp không thể phủ nhận trong đời sống văn hoá nghệ thuật nước nhà - bằng những tiêu chuẩn chung về giải thưởng.

Mặc dù, trong thông tư cũng có nhắc đến đối tượng này, nhưng chỉ như một lưu ý nhỏ trong 6 tiêu chuẩn cần phải đáp ứng. Phần lớn trong số những nghệ sĩ tự do ít quan tâm đến các cuộc thi để lấy giải thưởng. Hơn nữa, trong các cuộc liên hoan, hội diễn (trong và ngoài nước để lấy giải thưởng), các nghệ sĩ công lập được đoàn cử đi bằng ngân sách, còn nghệ sĩ tự do phải tự túc kinh phí, tự lo thủ tục (vốn không đơn giản gì)...

Do vậy, những tiêu chuẩn về giải thưởng nêu ở trên là điều không bao giờ có thể đáp ứng đối với nghệ sĩ tự do. Tại các hội thảo lấy ý kiến ở khu vực phía bắc và phía nam vừa qua, Bộ VHTTDL cũng nhận được những băn khoăn như trên. Bên cạnh đó, nếu áp dụng những tiêu chuẩn chung của thông tư cho mọi loại hình hoạt động nghệ thuật cũng sẽ nảy sinh những bất hợp lý, gây thiệt thòi cho không ít nghệ sĩ.

Ví dụ: Tiêu chuẩn về thời gian hoạt động và thành tích của nghệ sĩ múa cũng bằng các nghệ sĩ khác là không thực tế, vì ai cũng biết là cuộc đời hoạt động của nghệ sĩ múa chỉ chừng chục năm. Cũng là lĩnh vực làm phim, nhưng cơ hội cho những người làm truyền hình rộng mở hơn rất nhiều so với những người làm điện ảnh, bởi LH phim truyền hình được tổ chức thường niên và có giải thưởng cho rất nhiều thể loại...

Bà Vũ Thị Tề Khương - Phó Vụ truởng Vụ Thi đua - Khen thưởng (Bộ VHTTDL), thành viên Ban soạn thảo thông tư - cũng cho rằng: "Thật khó để có những tiêu chuẩn chung cho mọi loại hình hoạt động nghệ thuật. Thời gian làm nghề quy định đối với nghệ sĩ múa là chưa công bằng, nhưng hiện Luật Thi đua - Khen thưởng chỉ quy định nghệ sĩ xiếc thuộc loại hình hoạt động đặc thù riêng. Ban soạn thảo đang lắng nghe ý kiến của những người quan tâm để hoàn thiện văn bản. Có thể, sẽ phải có những phụ lục hướng dẫn kèm theo cho từng bộ môn nghệ thuật".

Đối với các nghệ sĩ tự do, bên cạnh mong muốn vinh danh xứng đáng những người có đóng góp hữu ích cho đời sống VHVN, bà Khương khẳng định: "Vẫn chưa tìm ra giải pháp nào khác để định lượng được những thành tích của nghệ sĩ, ngoài tiêu chuẩn là những giải thưởng. Ban soạn thảo cũng rất muốn được nghe ý kiến đóng góp của các nghệ sĩ tự do".

 

Theo LĐ

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác