Xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT: Khả thi với phương án bốn cấp

Qua bảy lần dự thảo, thông tư hướng dẫn về việc xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT gần như đã được hoàn thiện, tuy nhiên theo nhiều nhà quản lý nghệ sĩ thì những quy định mới trong dự thảo vẫn còn những điểm chưa thật phù hợp.

Khả thi với phương án bốn cấp...

Trong 17 điều của năm chương trong Dự thảo thì dư luận quan tâm nhiều tới điều 13 về vị trí và chức năng của các Hội đồng xét tặng danh hiệu, đặt ra hai phương án thành lập hội đồng. Phương án một sẽ qua các cấp: Hội đồng cấp đơn vị nghệ thuật; Hội đồng cấp cơ sở (chia thành hai tuyến địa phương và trung ương); Hội đồng cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hoặc Hội đồng cấp bộ, ngành; Hội đồng cấp chuyên ngành và Hội đồng cấp Nhà nước. Phương án hai đưa ra bốn cấp hội đồng: Hội đồng cấp đơn vị nghệ thuật; Hội đồng cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hoặc Hội đồng cấp Bộ, ngành; Hội đồng cấp chuyên ngành và Hội đồng cấp Nhà nước. Việc lựa chọn phương án, theo những nghệ sĩ đã nhiều năm cống hiến như NSND Trần Ðình Sanh, Giám đốc Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh, NSND Hoàng Khiềm - Giám đốc Nhà hát Tuồng Trung ương, ông Bùi Xuân Tiến- Giám đốc Nhà hát Cải lương Việt Nam, đạo diễn Trương Hải Thọ, Trưởng đoàn chèo Thanh Hóa, ông Phan Quốc Hùng, Giám đốc Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang... đều cho rằng, phương án hai là hợp lý hơn cả và nên chăng càng giản tiện các cấp hội đồng thì càng tạo thuận lợi hơn cho nghệ sĩ.

Tuy nhiên, cũng có rất nhiều vấn đề được đặt ra từ Hội đồng cấp chuyên ngành, vì đã có các thành viên thuộc chuyên ngành ở các hội đồng cấp đơn vị nghệ thuật địa phương hay Hội đồng cấp bộ, ngành. Trên thực tế có rất nhiều thành viên hội đồng chuyên ngành trung ương thường chỉ nắm thành tích cá nhân của nghệ sĩ ở hai trung tâm sân khấu lớn là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh mà ít nắm được thành tích của các nghệ sĩ ở các địa phương. Do điều kiện khó khăn mà nghệ sĩ ở địa phương không ra được thành phố biểu diễn nên họ ít được biết đến nhưng họ hoạt động rất mạnh, là nòng cốt của địa phương. Tiếc rằng, khi ra tới hội đồng trung ương và chuyên ngành thì họ thường bị rớt khỏi danh sách. Vấn đề cốt lõi mà các nghệ sĩ quan tâm là có quá nhiều hội đồng xét duyệt và chất lượng các hội đồng này cũng chưa khiến nhiều người yên tâm. Nếu dự thảo được thông qua thì các thành viên hội đồng chuyên ngành và cấp Nhà nước cần tôn trọng ý kiến từ hội đồng cơ sở là những người trực tiếp quản lý, giám sát thành tích và công lao đóng góp của các nghệ sĩ ở địa phương.

Cánh cửa hẹp hơn?

Dự thảo có ghi tiêu chuẩn xét tặng NSND: "Có ít nhất ba năm đoạt giải thưởng chính thức (loại vàng) trở lên, trong đó có một giải thưởng của hai năm liền kề với năm xét tặng danh hiệu NSND", và: "Có ít nhất bốn giải thưởng chính thức (loại vàng, hoặc bạc) trở lên, trong đó có một giải thưởng của hai năm liền kề với năm xét tặng danh hiệu NSƯT". Ở đây có sự không rõ ràng: ba giải vàng là đủ tiêu chuẩn NSND, trong khi đó bốn giải thưởng (loại vàng hoặc bạc) là đủ tiêu chuẩn NSƯT, vậy thì nghệ sĩ nào có ba giải vàng (bằng tiêu chuẩn NSND) thì vẫn chưa đủ điều kiện để xét NSƯT. Trong khi đó có nghệ sĩ chỉ có bốn giải bạc mà không hề có giải vàng nào thì vẫn đủ tiêu chuẩn NSƯT hay sao? Hơn thế, chi tiết quy định trong các giải thưởng phải có một giải thưởng của hai năm liền kề với năm xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT là điều bất khả thi. Nhất là trong điều kiện hiện nay cứ 5 năm mới tổ chức hội diễn một lần và không phải nghệ sĩ nào cũng có cơ hội được tham dự. Ðưa ra tiêu chuẩn này sẽ rất thiệt thòi cho các nghệ sĩ, đặc biệt là các nghệ sĩ lớn tuổi. Phần lớn các nghệ sĩ lớn tuổi đều hạn chế việc tham gia trực tiếp mà lùi ra phía sau để cho lớp diễn viên trẻ đảm nhiệm, nếu đòi hỏi họ phải có những giải thưởng của những năm liền với xét tặng thì không hợp lý. Dư luận nghệ sĩ cho rằng, các giải thưởng như HCV, HCB là quan trọng nhưng trong tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu nghệ sĩ cũng nên đưa vào tiêu chí khi nghệ sĩ được trao tặng Huân chương Lao động, Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ. Bằng khen và huân chương của các cơ quan cấp trung ương nên chăng cũng cần được coi ngang hàng với các huy chương trong hội diễn bởi đây là ghi nhận thành tích trong quá trình hoạt động và công lao cống hiến của nghệ sĩ sự nghiệp chung.

Theo quy định tạm thời của năm 2005, ngoài những tiêu chuẩn chung thì việc xét một NSƯT lên NSND chỉ cần có thêm hai giải thưởng chính thức (vàng hoặc bạc), lên NSƯT được tặng ít nhất hai giải chính thức (vàng và bạc). Một điểm đáng chú ý khác là điều khoản vận dụng thành tích nghệ thuật của tập thể, tính thành tích cho cá nhân tham gia với tư cách là thành phần chính của vở diễn, chương trình: năm giải chung trở lên bằng một giải riêng là hơi khắt khe.

Cần xét tới đặc thù của từng chuyên ngành

Theo ông Ngô Ðặng Cường, Hiệu trưởng trường múa TP Hồ Chí Minh nếu áp dụng các tiêu chuẩn của dự thảo thì khó có nghệ sĩ múa nào đạt danh hiệu NSND, NSƯT. Chỉ tính riêng tuổi nghề thì liệu có nghệ sĩ nào có đủ thâm niên 15 năm để được xét tặng danh hiệu. Ðó là chưa kể việc vẫn còn quá hiếm giải thưởng trong nước cho nghệ sĩ múa; TS Phạm Ngọc Doanh, Phó Giám đốc Nhạc viện TP Hồ Chí Minh cũng cho rằng, tiêu chuẩn mà dự thảo đặt ra thì các nghệ sĩ làm giảng viên đã được thừa nhận và có nhiều đóng góp trong hoạt động nghệ thuật cũng khó đạt được danh hiệu NSND, NSƯT. Việc đặt ra tiêu chí về số lượng giải thưởng và số năm hoạt động nghề nghiệp là việc làm cần thiết, nhưng có lẽ những quy định trong dự thảo đã quá khắt khe đối với những nghệ sĩ như nhạc công, chỉ đạo nghệ thuật hay nghệ sĩ múa... Cũng là lĩnh vực làm phim, nhưng cơ hội cho những người làm phim truyền hình rộng mở hơn nhiều so với những người làm điện ảnh, bởi liên hoan phim truyền hình được tổ chức thường niên và có giải thưởng cho nhiều thể loại.

Một số ý kiến cho rằng, dự thảo thông tư dường như chỉ tập trung đến các nghệ sĩ ở lĩnh vực công lập ở hội, đoàn, đơn vị nghệ thuật Nhà nước mà bỏ qua đối tượng nghệ sĩ đang là người của công chúng, có tác phẩm hay, có nhiều đóng góp cho cộng đồng nhưng họ lại ít có cơ hội để tham gia các cuộc liên hoan, hội diễn toàn quốc vì không thuộc một đơn vị nào để có kinh phí đi thi. Ông Huỳnh Minh Nhị, Giám đốc Nhà hát Sân khấu nhỏ 5B TP Hồ Chí Minh cho biết, có nhiều nghệ sĩ tên tuổi nhưng không được tặng danh hiệu chỉ vì không có huy chương, mặc dù đã cống hiến rất nhiều trên các sân khấu của thành phố, được bà con yêu mến, ngưỡng mộ.

Việc xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT là thể hiện sự đánh giá, tôn vinh của xã hội với đóng góp của những người làm nghệ thuật. Ðể hoạt động này được tiến hành bài bản, chính xác và đạt hiệu quả kích thích sáng tạo của đội ngũ nghệ sĩ, rất cần những nhìn nhận, xem xét thấu đáo và lắng nghe tiếng nói của các nhà quản lý, nghệ sĩ để có thể đưa ra được phương án tốt nhất.

 

Theo ND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác