Ảnh hưởng và vai trò của truyền thông trước trào lưu du nhập văn hoá

(Cinet)- Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, truyền thông ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục, động viên, nâng cao nhận thức tinh thần của người dân và đặc biệt là trong quá trình xây dựng những giá trị chuẩn mực văn hóa của đất nước, xã hội.
 
Ảnh hưởng và vai trò của truyền thông trước trào lưu du nhập văn hoá - ảnh 1
Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc quảng bá văn hóa truyền thống của Dân tộc
1. Đặt vấn đề

- Theo tổ chức giáo dục và khoa học của Liên Hiệp Quốc UNESCO: Văn hóa bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc kia.

- Trong Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, do NXB Đà Nẵng và Trung tâm Từ điển học xuất bản năm 2004 thì đưa ra một loạt quan niệm về văn hóa, trong đó cho rằng:

- Văn hóa là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử.

- Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên xã hội.

- Trong cuốn Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, PGS.TSKH Trần Ngọc Thêm cho rằng: Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình…

Trong tác nghiệp của nghề báo, vấn đề tôi muốn đề cập hôm nay chỉ giới hạn trong phạm vi coi văn hoá được sử dụng nhiều với ý nghĩa là lối sống, cách ứng xử của con người được thể hiện bằng hành vi trong cuộc sống ở những tình huống điển hình, được nhiều người quan tâm, có ảnh hưởng tích cực và tiêu cực trong phạm vi khá rộng ở khu vực và toàn cầu.

Với ý nghĩa ấy, sự ảnh hưởng và vai trò của truyền thông đối với trào lưu du nhập văn hoá được hiểu và tác động qua lại như thế nào?

2. Con đường du nhập văn hoá ngoại vào nước ta

Đây là xu thế tất yếu trong quan hệ quốc tế và hội nhập toàn cầu hiện nay. Ta tiếp nhận cả văn hoá theo nghĩa tiên tiến văn minh của thế giới, đồng thời cả những luồng “gió độc” trái với thuần phong mỹ tục và truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc… Đặc biệt, văn hoá Việt Nam qua các hoạt động và những phương tiện truyền thông cũng thâm nhập vào đời sống chung của nhân loại cả về mặt tích cực lẫn tiêu cực.

Xét ở góc độ truyền thông, du nhập văn hoá thế giới vào Việt Nam thâm nhập qua con đường chính thức và không chính thức:

a- Đường chính thức là ký kết các hợp đồng truyền hình, quảng bá phim ảnh, quảng cáo các sản phẩm văn hoá. Đài Truyền hình Việt Nam và 67 đài phát  thanh truyền hình các tỉnh thành trực thuộc và cả Trung ương hàng ngày trình chiếu hàng trăm bộ phim truyền hình, phim tài liệu về văn hoá các nước.

b- Đường không chính thức là các nguồn thông tin qua dịch thuật, tự khai thác từ nhiều nguồn tin được đăng tải trên ấn bản phẩm của các trang điện tử nước ngoài, và các trang  mạng, bog cá nhân, mạng xã hội (chưa được quản lý).

Theo con số thống kê  về hoạt động báo chí ở Việt Nam, tính tới tháng 2 năm 2013, số lượng cơ quan báo chí in trên cả nước là 812 với 1084 ấn phẩm 
(trong đó có 197 cơ quan báo chí in và 615 tạp chí). Ngoài ra, có 67 đài phát thanh, truyền hình Trung ương và địa phương. Trong lĩnh vực thông tin điện tử, cả nước có 74 báo, tạp chí điện tử. Có thể coi đây là những diễn đàn ngôn luận chính thống. Bởi các cơ quan báo chí đang hoạt động này đều được Nhà nước cấp phép, có cơ quan chủ quản, có đội ngũ phóng viên được công nhận và địa chỉ hoạt động rõ ràng. Điều quan trọng hơn hết là các thông tin đăng tải đều được  điều chỉnh bằng luật báo chí.

Tuy nhiên, trước sự thách thức của “cuộc chiến” tranh giành bạn đọc, tăng lượng phát hành trong cơ chế thị trường, để thu hút, lôi kéo độc giả đã có nhiều tờ báo, trang báo, tạp chí điện tử chính thống đã có xu hướng hóa mình thành những tờ báo, trang tin “lá cải”. Đây quả là sự thách thức đối với xu hướng tự đề kháng của bạn đọc Việt Nam đối với quá trình thâm nhập văn hoá ngoại lai.

Cùng với sự phát triển của xã hội hiện đại, ngày nay, người đọc không chỉ dễ dàng tiếp cận thông tin trên các loại hình báo chí truyền thống mà còn có thể tìm kiếm thông tin qua các trang website, blog cá nhân và mạng xã hội như Facebook.

Thống kê của Tech In Asia cho biết, riêng cư dân Facebook Việt có đến 15 – 20 triệu. Trong lúc đó, công tác quản lí nhà nước về truyền thông chỉ mới chú ý đến báo hình, báo nói, báo in còn báo mạng thì tỏ ra bị động, lúng túng khiến cho người ta nghĩ rằng, chúng ta đang thả nổi hoặc bất lực trước xu thế thông tin cá nhân đang nở rộ này. Ở đây đặt ra vấn đề vô cùng hệ trọng trong định hướng giao lưu và du nhập văn hoá nhân loại. Những thẩm thấu li ti, “tiểu ngạch” về văn hoá qua kênh cá nhân này có tác động thường xuyên và mạnh mẽ đối với bạn đọc cả  nước trên diện rộng.
 
Ảnh hưởng và vai trò của truyền thông trước trào lưu du nhập văn hoá - ảnh 2
Lễ hội Hoa anh đào Nhật Bản tại Việt Nam (nguồn: vtv.vn)

3. Mặt trái của truyền thông lá cải tác động tiêu cực như thế nào đến du nhập văn hoá:

Qua theo dõi hoạt động báo chí trong thời gian vừa qua, có thể thấy một số tờ báo có xu hướng hạ thấp thị hiếu, đăng tải những tin tức, bài viết nhằm thoả mãn thị hiếu tầm thường của một bộ phận người đọc, tạo thói quen xấu cho họ nếu tiếp tục sẽ gây nên hậu quả thảm hại về lối sống. Cụ thể là:

- Xu hướng đăng tải những câu chuyện thuộc mảng đề tài Tình, Tiền, Tù, Tội với việc khai thác quá mức đời tư của các nhân vật “hot” ở trong và ngoài nước, tường thuật chi tiết cảnh quan hệ tình dục, ngoại tình; những pha giết người rùng rợn, những vụ khủng bố gây tội ác man rợ mà thiếu sự định hướng cho bạn đọc. Đây có thể coi là sự tiếp nhận thô thiển về sự kiện, câu chuyện nước ngoài nhằm mục đích giật gân, câu khách, tăng sự tò mò để lôi kéo bạn đọc. Do có xu hướng này, đã làm lu mờ hoặc bỏ qua một số sự kiện văn hoá tiên tiến của thế giới lẽ ra cần được du nhập để bạn đọc trong nước được thụ hưởng, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần và xây dựng nếp sống văn minh cho khán, thính giả.

- Xu hướng đưa tin, bài với mật độ dày đặc về một số ca sỹ, diễn viên điện ảnh, biễu diễn thời trang..., cổ suý lối sống, sinh hoạt xa lạ với thuần phong mỹ tục và thói quen văn minh vốn có của bạn đọc Việt Nam. Xu hướng này vô tình hoặc hữu ý tạo “thần tượng” xa lạ, trái chiều cho bạn đọc trong nước, gây nhiễu sóng cho chủ trương xây dựng lối sống, nhân cách cho giới trẻ, làm nhoà nhạt nhiều gương người tốt việc tốt, thần tượng người Việt Nam đang ngày càng xuất hiện ngày càng nhiều, gây ấn tượng đặc biệt trong cuộc sống hàng ngày ở nước ta.

- Những xu hướng trên có thể điều chỉnh được do cơ quan truyền thông có sự quản lý của Nhà nước, nhưng đáng lo ngại hơn cả là sự xuất hiện của 15-20 triệu Facebok và các trang Website cá nhân.

Tình trạng trên không chỉ là lực cản trong việc tiếp nhận tinh hoa văn hoá tiên tiến của nhân loại vào Việt Nam mà đáng ngại hơn cả là truyền thông thế giới cũng bị lạc đường và hoang mang khi giao lưu và tiếp nhận văn hoá qua truyền thông của ta. Người ta sẽ khó có thể lựa chọn đâu là tinh hoa, đâu là nét đẹp văn hoá, đâu là bản sắc văn hoá của ta trong dòng chảy truyền thông pha tạp, “ngầu đỏ” .

4. Thử gợi mở một vài giải pháp

Từ thực tế hoạt động của báo , chúng tôi xin có vài gợi mở nhằm vươn tới cung cấp tư liệu để các cơ quan chức năng tìm giải pháp hiệu quả phát huy vai trò của truyền thông trước trào lưu du nhập văn hoá.

Đối với các cơ quan truyền thông chính thống, cần xác định làm báo đúng tôn chỉ mục đích, nâng tầm văn hoá, nghiệp vụ của đội ngũ các nhà báo làm văn hoá để qua họ tác nghiệp định hướng những vấn đề nhạy cảm cho bạn đọc. Mỗi tờ báo nên có tính định hướng chính thống, lòng tự trọng nghề nghiệp  để xác định cho mình hướng đi đúng đắn. Không làm tiền bằng mọi giá.

- Các cơ quan quản lý văn hoá báo chí phải thông minh, nhạy bén và quyết liệt, dám chịu trách nhiệm hơn trong quản lý, chỉ đạo đúng, sát và kịp thời các cơ quan truyền thông trong định hướng văn hoá; xử lý nghiêm, kiên quyết xu hướng thương mại hoá, lá cải hoá của một số tờ báo.

- Chọn và đầu tư một số tờ báo, tạp chí , báo điện tử có thương hiệu về văn hoá hay thuộc ngành Văn hóa quản lý để xây dựng thành trang chuẩn để đủ sức cạnh tranh trong giao lưu, truyền bá văn hoá Việt Nam ra nước ngoài.
- Đầu tư về cơ sở vật chất, nhất là trình độ, đạo đức của phóng viên để có đủ bản lĩnh xử lý những vấn đề văn hoá nhạy cảm, toàn cầu…

- Tìm giải pháp không phải quản lý mạng xã hội mà tác động, tạo sân chơi văn hoá cho giới trẻ để tiến tới góp phần định hướng ứng xử văn hoá cho tuổi trẻ Việt Nam trên phạm vi toàn cầu. Làm sao giới trẻ qua mạng xã hội tự hào về dân tộc Việt Nam, hiểu biết và tự hào về văn hoá và nhân cách Việt Nam./

Đại tá, nhà văn Nguyễn Hồng Thái - Giám đốc NXB CAND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác