Ca khúc viết cho thiếu nhi: Vì sao thiếu?

(Cinet)- Theo thống kê, cả nước hiện có khoảng 20 triệu trẻ trong độ tuổi đến trường. Nhu cầu âm nhạc của các em rất lớn. Thế nhưng, ca khúc dành cho các em đang ngày càng trở nên nghèo nàn, thưa vắng và đặc biệt hiếm thấy ca khúc có sức lan tỏa rộng rãi.

Ca khúc dành cho các em đang ngày càng trở nên nghèo nànCa khúc dành cho các em đang ngày càng trở nên nghèo nàn

Cho đến nay, hầu hết những ca khúc dành cho lứa tuổi thiếu nhi phần lớn là những bài hát đã có mấy chục tuổi đời. Trong tuyển tập “50 bài hát thiếu nhi hay nhất thế kỷ 20” do Báo Thiếu niên tiền phong, Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Ban Khoa học giáo dục VTV, Ban Âm nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam tổ chức bình chọn vào năm 2000 vẫn là các ca khúc mà trẻ em cách đây khoảng 30 năm thường hát như Tuổi hồng (Trương Quang Lục), Bụi phấn (Võ Hoàng), Cánh én tuổi thơ (Phạm Tuyên). Gần như không có bài hát thời mới nào lọt vào tuyển tập các ca khúc thiếu nhi được xuất bản gần đây nhất. Trong khi những sáng tác cho người lớn xuất hiện nhiều đến mức “khủng hoảng thừa” thì suốt một thời gian dài, mảng ca khúc dành cho trẻ em lại trong tình trạng “khủng hoảng thiếu”.

Sự quan tâm của giới âm nhạc 

Có thể nói, thời kỳ phát triển rực rỡ để phổ biến ca khúc thiếu nhi đã qua. Ðiểm mặt các nhạc sĩ chuyên sáng tác bài hát thiếu nhi, quanh đi quẩn lại cũng chỉ có vài ba tác giả thuộc “cây đa, cây đề” như: Phạm Tuyên, Hoàng Lân, Hoàng Long, Phong Nhã, Hàn Ngọc Bích... Ðây là thế hệ nhạc sĩ đi trước đã làm nên thời kỳ hoàng kim của âm nhạc thiếu nhi vào những năm 60-90 của thế kỷ trước. Một số sáng tác có giai điệu, ca từ đẹp, ra đời trong giai đoạn chiến tranh như Ðưa cơm cho mẹ đi cày (Hàn Ngọc Bích) dù đã có tuổi đời hơn 40 năm và không mấy phù hợp trong hoàn cảnh đất nước đã hòa bình, song tới nay vẫn thường xuyên được trình diễn trong các cuộc thi, hội diễn văn nghệ, bởi quá hiếm các ca khúc mới để các em lựa chọn.
Ca khúc viết cho thiếu nhi: Vì sao thiếu? - ảnh 2
Nhạc sĩ Phạm Tuyên (Ảnh internet)

Một trong những lý do đơn giản là hiện nay đang thiếu vắng những nhạc sĩ dành tâm huyết cho lứa tuổi này. Phải chăng, những nhạc sĩ lớn tuổi đã xây dựng được đỉnh cao trong sáng tác ca khúc dành cho thiếu nhi và các nhạc sĩ trẻ hiện nay không vượt qua được? Một lý do khác là vì xã hội hiện nay có ít người quan tâm đến mảng âm nhạc này nên hầu hết các nhạc sĩ đã không viết về thiếu nhi nữa?

Ở thế hệ nhạc sĩ đi sau, hầu như không có ai chuyên tâm cho nhạc thiếu nhi. Một số ca khúc mới vẫn xuất hiện nhưng phần lớn không tạo được điểm nhấn, ca từ khó hiểu, giai điệu khó hát, khó nhớ nên ít tìm được sự đồng điệu với trẻ nhỏ. Những ca khúc được đánh giá là mới, hay và phù hợp với các em như Chuồn chuồn cắn rốn (Nguyễn Ngọc Thiện) hay Em muốn làm ca sĩ (Thanh Tùng) chỉ là những trường hợp đếm trên đầu ngón tay.

Nghe câu chuyện của nhạc sĩ Phạm Tuyên càng thấy buồn cho hiện thực ảm đạm của âm nhạc thiếu nhi nước nhà: “Năm 1997, khi đại diện NXB Kim Ðồng tới gặp ngỏ ý muốn xin các bài hát thiếu nhi của tôi để in thành tuyển tập 100 bài, tôi thấy rất vui và hãnh diện. Mười năm sau đó, 2007, khi đại diện NXB Kim Ðồng một lần nữa đến tìm tôi ngỏ ý muốn xin thêm 100 bài để làm thành tuyển tập 200 bài hát thiếu nhi, tôi càng vui và xúc động hơn. Nhưng năm nay, khi đại diện của NXB này tìm gặp tôi với mong muốn được tái bản tuyển tập năm 2007 thì niềm vui trong tôi đã không còn, thay vào đó là nỗi buồn. Buồn vì ở thời điểm mà nhu cầu giải trí được nâng lên một tầm cao mới, đội ngũ nhạc sĩ trẻ đã xuất hiện ngày một đông, nhưng số người dành tâm huyết cho nhạc thiếu nhi lại quá ít ỏi, trong khi các em mới là đối tượng rất cần, rất đáng được thụ hưởng và định hướng về thẩm mỹ âm nhạc”.

Qua một vài cuộc vận động sáng tác ca khúc về thiếu nhi, cũng đã có một số ca khúc mới viết về đề tài này. Những bài hát đã được lựa chọn để trao giải, tuy nhiên, sau khi trao giải xong thì tác phẩm lại bị… cất kho.

Nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thiện cho biết, hàng trăm cuộc vận động sáng tác ca khúc cho thiếu nhi từ trước tới nay chỉ như “gió vào nhà trống” bởi sau sáng tác, trao giải thì không hề có một cuộc tuyên truyền nào. Với cách quảng bá nửa vời như vậy, những ca khúc đoạt giải sẽ nhanh chóng bị lãng quên.

Sự tác động của cơ chế thị trường

Cơ chế thị trường liên quan đến doanh thu của các nhà sản xuất âm nhạc. Sản phẩm tốt đương nhiên sẽ được công chúng đón nhận. Tuy nhiên, có một mặt trái vẫn luôn tồn tại, đó là thị trường âm nhạc Việt Nam vẫn đang phát triển ở tầng thấp kém. Trong sự hỗn độn, thật giả lẫn lộn cùng với phông văn hóa, thẩm mỹ nghệ thuật yếu kém và cũng vì mục đích thương mại, nhiều nhà sản xuất âm nhạc, nhạc sĩ, ca sĩ và một bộ phận công chúng đã lưu hành và sử dụng thứ âm nhạc rẻ tiền. Vì vậy, ca khúc thiếu nhi không được quan tâm.

Thực tế, một bài hát thiếu nhi được đăng trên sách nhạc chỉ được trả nhuận bút một, hai trăm nghìn đồng, một tác phẩm được viết cho cuộc vận động sáng tác ca khúc thiếu nhi cũng chỉ được trả vài triệu đồng, trong khi đó một ca khúc được đặt hàng có mức nhuận bút lên tới cả trăm triệu đồng thì mấy ai có thể toàn tâm toàn ý cho âm nhạc thiếu nhi. Ðó là chưa kể, cơ hội để những ca khúc thiếu nhi đến được với công chúng là tương đối thấp, bởi những sân chơi âm nhạc dành cho trẻ trên đài phát thanh hay truyền hình còn quá ít ỏi, hơn nữa lại chỉ được phát sóng vào những khung thời gian không phải “giờ vàng” nên chẳng mấy thu hút khán giả.
Ca khúc viết cho thiếu nhi: Vì sao thiếu? - ảnh 3
Phần “đất” dành cho nhạc thiếu nhi hiện nay chỉ dừng ở các chương trình Đồ Rê Mí của Đài Truyền hình Việt Nam (Ảnh internet)

Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam luôn được coi là “bà đỡ” mát tay cho những tác phẩm tốt dành cho thiếu nhi, là nơi khích lệ và bồi dưỡng các nhạc sĩ viết cho trẻ thơ song phần “đất” dành cho nhạc thiếu nhi hiện nay chỉ dừng ở các chương trình Đồ Rê Mí của Đài Truyền hình Việt Nam, Em yêu làn điệu dân ca, Kể chuyện bài hát em yêu, Sinh hoạt âm nhạc thiếu nhi của Đài Tiếng nói Việt Nam hoặc những chương trình mang tính nhỏ, lẻ khác.

Bởi trước sức ép kinh tế, các chương trình của nhà đài buộc phải có tài trợ, mà muốn thu hút nhà tài trợ thì phải hướng đến đối tượng tiêu thụ số đông chủ yếu là những người trẻ, người trưởng thành. Vì thế, dẫu biết là thiếu vắng song các chương trình dành cho thiếu nhi vẫn không thể mở rộng, các ca khúc thiếu nhi vốn thiếu lại càng thiếu hơn.

Thay lời kết: Thực tế đã chứng minh rằng, có biết bao bài ca dành cho thiếu nhi, trải qua những thăng trầm của lịch sử, đến nay các em vẫn hát say sưa không hề nhàm chán. Đó là những dòng sữa mát lành nuôi dưỡng tâm hồn các em lớn lên, là những thành tựu của âm nhạc phục vụ thiếu nhi không thể phủ nhận.
Ca khúc viết cho thiếu nhi: Vì sao thiếu? - ảnh 4
Việc đầu tư phát triển âm nhạc cho trẻ xứng đáng được coi là một nội dung quan trọng trong chiến lược xây dựng (Ảnh internet)

Vấn đề cần thiết, cấp bách hiện nay phải đạt được là làm thế nào để cho ra đời nhiều bài hát mới, hay cho thiếu nhi. Và điều quan trọng khi tác phẩm sáng tác ra phải đến được với các em. “Bà đỡ” cho sáng tác này thuộc về những cơ quan có trách nhiệm mà trước hết là Đoàn TNCSHCM, Ủy ban thiếu niên nhi đồng, Bộ GD-ĐT, Hội nhạc sĩ, các đài phát thanh, truyền hình… Việc đầu tư phát triển âm nhạc cho trẻ xứng đáng được coi là một nội dung quan trọng trong chiến lược xây dựng; bồi dưỡng tâm hồn, trí tuệ, nhân cách cho những mầm non tương lai của đất nước. Sự đầu tư này muốn thu được hiệu quả phải cần đến sự góp sức của nhiều cơ quan, ban, ngành và sự quan tâm của toàn xã hội.

T.H

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác