Khi hòa nhạc cổ điển xuống phố

(Cinet) – Nhạc cổ điển là cách gọi chung của dòng nhạc cao cấp, có chiều sâu. Biểu diễn hòa nhạc cổ điển phải trong một khán phòng sang trọng, vốn chỉ dành cho tầng lớp quý tộc xưa và phải là những người có khả năng hiểu biết âm nhạc. Vậy nên khi có dự án đưa hòa nhạc cổ điển xuống phố, rất nhiều điều đáng nói đã diễn ra.

Chương trình hòa nhạc Luala Xuân Hè 2012Chương trình hòa nhạc Luala Xuân Hè 2012

Năm 2011 là năm đầu tiên chương trình hòa nhạc Luala – một chương trình hòa nhạc cổ điển được tổ chức tại vỉa hè Hà Nội. Đây là một dự án âm nhạc do DX Group, Nhà xuất bản âm nhạc và Dàn nhạc giao hưởng Việt Nam phối hợp tổ chức với mong muốn đưa âm nhạc cổ điển đến gần hơn với công chúng. Hòa nhạc Luala được Hội nhạc sĩ Việt Nam bình chọn là một trong mười sự kiện âm nhạc năm 2011. Vốn xuất phát từ ý tưởng của một dự án cộng đồng nhằm mang âm nhạc đến gần hơn với công chúng, Luala concert khởi động năm 2011 đã thu được nhiều kết quả bất ngờ. Tiếp theo hai mùa thành công hòa nhạc Luala Thu Đông 2012 chuẩn bị diễn ra vào tháng 11 tới đây, bên cạnh ê kíp cũ, chương trình năm nay hứa hẹn sự tham gia của nhiều nghệ sĩ nổi tiếng. Nhưng ở đây, chúng ta không đi sâu vào nội dung của chương trình mà cái cần bàn đến là ý nghĩa của dự án âm nhạc này mang lại.

Khi hòa nhạc cổ điển xuống phố - ảnh 2
Hòa nhạc cổ điển phải được biểu diễn trong một khán phòng sang trọng, trần cao, ghế bọc nhung, rèm buông rủ...

Không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới hòa nhạc cổ điển vẫn là dòng nhạc ít khán giả. Vì sao ư? Vì nó đòi hỏi người nghe phải có một kiến thức âm nhạc cơ bản, một sở thích và một chút năng khiếu. Âm nhạc cổ điển không thể biễu diễn đại trà, không thể thưởng thức một cách qua quít và nó không phải là một lọai nhạc dùng để giải trí như các thể loại pop, rock, ballat…Khi nghe nhạc cổ điển phải đến những nhà hát lớn và trực tiếp ngồi nghe. Nghe nhạc cổ điển không chỉ nghe bằng tai mà người nghe phải vận dụng các giác quan của mình để  “thưởng thức” dòng nhạc cao cấp này. Người nghe phải để màng nhĩ của mình tiếp xúc trực tiếp với những âm thanh mà những nhạc cụ được phát ra, phải để mắt nhìn thấy được những nét mặt của người chơi hay của người nhạc trưởng, và phải có sự hiểu biết về tác phẩm để cảm xúc và tâm hồn cuốn theo những giai điệu thăng hoa đó….Những tác phẩm thuộc dòng classic music (nhạc cổ điển) từ xưa đến nay đều được sáng tác bởi các thiên tài âm nhạc như Beethoven, Mozart, Vivaldi, Chopin…bởi vậy nó lại càng được mặc định là dòng nhạc dành cho tầng lớp thượng lưu. Với những người dân bình thường vốn ít hiểu biết về âm nhạc, không có cơ hội tiếp cận với những khán phòng lớn hay có một kiến thức căn bản về nhạc lý cũng như các tác phẩm cổ điển thì hòa nhạc cổ điển với họ thật khó nghe, khó đi vào trái tim hay khơi gợi được cảm xúc..Nhiều người cho rằng nhạc cổ điển chỉ là một thứ nhạc để ru ngủ và vì vậy nhạc cổ điển ngày càng tạo nên một khoảng cách về “giai cấp”.

Đấy là ở phương Tây, còn tại Việt Nam nhạc cổ điển lại càng là một loại hình nghệ thuật rất kén khán giả. Không biết chính xác nhạc cổ điển du nhập vào Việt Nam từ bao giờ nhưng có lẽ từ khi thực dân Pháp bắt đầu đặt kế họach xâm lược nước ta. Tất cả những nhạc cụ liên quan đến nhạc cổ điển như: piano, violon, cello(violoncell), viola, double pass đều từ từ du nhập vào khoảng thời gian đó...

Khi dự án Hòa nhạc Luala được giới thiệu đến với công chúng đã như một cơn sóng ập đến cuốn trôi nhiều định kiến suốt thời gian dài vừa qua. Qua hai mùa, với gần trăm buổi biểu diễn mà buổi diễn nào cũng chật cứng khán giả, người đứng, người ngồi, người ngồi bệt cả xuống vỉa hè say sưa nghe nhạc. Hòa nhạc Luala đã chứng minh được một điều: nhạc cổ điển không hề khó nghe. Cái đáng nói nhất trong suốt hai mùa diễn ra chương trình hòa nhạc đó là ngoài những khách mời thường là người trong nghề và các ca sĩ nổi tiếng thì số khán giả còn lại đều thuộng tầng lớp “bình dân”. Những khán giả này, đầu tiên đến nghe vì tò mò rồi chuyển dần sang thích thú, có nhiều người đã quay lại để nghe nhiều lần trong thời gian diễn ra chương trình. Dẫu rằng đôi khi có những trục trặc về âm thanh, thỉnh thoảng tiếng đàn dương cầm vẫn bị chìm nghỉm bởi tiếng còi xe, tiếng đàn violin vẫn bị tiếng ồn ào đường phố che lấp, hay đôi lúc khán giả phải chạy vội bởi trời mua…nhưng những khán giả ngồi bệt vẫn ngày càng đông, khách mời muốn tham dự chương trình cũng ngày một tăng từ những giáo sư  như Giáo sư Ngô Bảo Châu đến các diva hàng đầu của làng nhạc Việt như Thanh Lam, Hồng Nhung, Mỹ Linh...

Khi hòa nhạc cổ điển xuống phố - ảnh 3
Rất nhiều nhân vật nổi tiếng đến tham dự vào chương trình hòa nhạc Luala

Mặc dù đã có được nhiều thành công và tiếng vang ngoài mong đợi như vậy song chương trình cũng vấp phải nhiều luồng ý kiến trái chiều. Có một số nhà nghiên cứu cho rằng: nhạc cổ điển không nên đưa ra ngoài phố bởi đây là dòng nhạc đẳng cấp việc đưa ra ngoài “vỉa hè” sẽ làm mất đi giá trị của âm nhạc cổ điển, mất đi tinh thần của những tác phẩm đã được cả thế giới xếp vào hàng kinh điển. Bên cạnh đó, nhiều người có ý kiến rằng sở dĩ các buổi diễn của Luala concert đông khán giả là do sự tò mò – bản tính của người Việt Nam. Không chỉ có Luala concert mà các chương trình nghệ thuật biểu diễn đường phố đều thu hút đám đông. Những khán giả này xem theo một cách vô thức, nghe cũng vô thức và chỉ là cảm tính nhất thời, không có mấy người sẽ biết và yêu hay có thể cảm thụ dòng nhạc cổ điển sau khi Luala concert kết thúc, càng không có chuyện những người này sẽ bỏ tiền ra để mua một đĩa CD hay một vé thưởng thức nhạc cổ điển tại Nhà hát Lớn. Vì thế Luala concert nói cho cùng cũng chỉ là một chương trình nhằm xây dựng thương hiệu cho một vài cá nhân và cũng như nhiều dự án âm nhạc tại Việt Nam, có tài trợ thì tổ chức, hết tài trợ thì giải tán.

Khi hòa nhạc cổ điển xuống phố - ảnh 4
Khi hòa nhạc cổ điển xuống phố - ảnh 5
Khi hòa nhạc cổ điển xuống phố - ảnh 6
Khán giả luôn luôn đông kín chỗ...

Nhưng nếu chỉ nhìn nhận theo những ý kiến này thì thật thiếu công bằng, có thể những điều trên là đúng, có thể những khán giả đã từng nhiều lần ngồi bệt trên vỉa hè Lý Thái Tổ để nghe hòa nhạc sẽ không bao giờ bỏ tiền ra để thưởng thức nhạc cổ điển hay họ thực ra cũng chỉ nghe một cách vô thức. Dẫu sự thật có đúng như vậy thì cũng không thể phủ nhận những gì mà Luala concert đã đem lại. Chính Luala concert đã và đang hình thành nên một sinh hoạt văn hóa lành mạnh, có đẳng cấp trên vỉa hè Hà Nội, việc mà các đơn vị nghệ thuật lâu nay tốn cả tiền tỉ cũng không thể làm được. Chính Luala concert đã tạo nên một không gian nghệ thuật rất “chất” ngay nơi vỉa hè, nơi mà cách đó vài chục bước chân có một Nhà hát lớn . Cũng chính Luala concert đã khiến cho nhiều người được biết đến nhạc cổ điển, dẫu rằng cái “biết” này chỉ là đại khái, chỉ là định nghĩa mơ hồ. Và dù có ai nói gì, thì hòa nhạc cổ điển đã và sẽ tiếp tục xuống phố để đến gần hơn với công chúng.

Nguyễn Hương

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác