Mối hoạ “sư tử đá” hay sự ngộ nhận về văn hoá

(Cinet)- Không được đưa sư tử ngoại lai vào trong di tích, đền chùa của tổ tiên bởi các di tích không chỉ gắn với vấn đề tôn giáo tín ngưỡng, mà lớn hơn đó chính là bản sắc dân tộc, là văn hóa, là lịch sử của tổ tiên gửi lại cho đời sau.

Sư tử đá (kiểu Trung Quốc) ở chùa Diên Hựu - Một Cột.Sư tử đá (kiểu Trung Quốc) ở chùa Diên Hựu - Một Cột.

Thời gian vừa qua dư luận tỏ ra quan tâm đến hiện tượng sư tử đá kiểu Trung Quốc xuất hiện tại nhiều đền chùa, công sở trên cả nước. Một số nhà nghiên cứu đã lên án hiện tượng này và cho rằng đây là một “mối họa sư tử”, đi ngược lại truyền thống văn hoá của dân tộc mà ông cha ta đã ngàn đời vun đắp.

Sai từ nhận thức

Theo GS Trần Lâm Biền, đây là một hiện tượng vô thức, chỉ thấy cảm nhận như đẹp mà không biết nó mang thông điệp gì do vậy mới dẫn đến hiện tượng nhiều nơi xuất hiện cặp sư tử đá (kiểu Trung Quốc) được đặt ở hai bên lối vào, thậm chí còn đưa vào cả những nơi tôn nghiêm .

GS Trần Lâm Biền cũng cho rằng, di tích nào đã có sư tử từ xa xưa do lịch sử để lại (như những hội quán của người Minh Hương) thì mới chấp nhận để những con sư tử không phải là Việt Nam. Còn di tích nào xưa nay không có những con sư tử ấy thì chúng ta không chấp nhận nó được để ở trong di tích. “Không được đưa sư tử ngoại lai vào trong di tích của tổ tiên bởi các di tích không chỉ gắn với vấn đề tôn giáo tín ngưỡng, mà một vấn đề lớn hơn, đó là vấn đề bản sắc dân tộc, là văn hóa, là lịch sử của tổ tiên chúng ta gửi lại cho đời sau. Điều này không thể chấp nhận được”, GS Trần Lâm Biền nhấn mạnh.

Lý giải về sự xuất hiện của sư tử đá kiểu Trung Quốc tại các đình chùa, công sở, cơ quan tại Việt Nam, PGS.TS Tống Trung Tín, Viện trưởng Viện khảo cổ học cho rằng đây là do sự thiếu hiểu biết của người dân tin vào những thông tin đồn thổi về sự linh thiêng của sử tử đá như: có sư tử đá án ngữ sẽ bảo vệ gia chủ, sử tử đá giúp phát tài phát lộc… Thậm chí nhiều quan chức, đại gia cũng không tiếc tiền mua sư tử đá cúng tiến đình chùa, rồi các cơ quan công sở cũng mua về để bày.

"Bệ nguyên những con sư tử đá dập khuôn kiểu Trung Quốc vào đền chùa - những nơi linh thiêng, lưu giữ giá trị văn hoá, hồn cốt dân tộc là một điều không thể chấp nhận. Nhất là đối với người Việt bởi trong truyền thống văn hoá chúng ta có ý thức dân tộc cao". - GS. Trần Lâm Biền

 
Một số ý kiến cho rằng cho sư tử đá (kiểu Trung Quốc) vào chùa là bởi vì sư tử có liên quan đến Phật giáo, đây là một sự nhầm lẫn. Trong Phật giáo có quan niệm con sư tử. Sư tử của Phật giáo thì thường ở nơi các vị sư thuyết pháp, gọi là tòa sư tử - một tên gọi chứ không hề có một con sư tử bằng đá cụ thể nào ở đó cả. Trong kinh Phật dạy rằng các vị sư thuyết pháp như tiếng rống sư tử. Tức là nói các điều mạnh để làm điều xấu bị át đi, làm những điều lành cho mọi người. Gọi như vậy chứ không phải tạc sư tử đặt đấy. Nhiều người nhầm nghe như vậy tưởng là đặt sư tử trong chùa thì tốt.

Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm cũng cho rằng sư tử vào chùa thứ nhất là do sính ngoại nhưng mà không phải sính ngoại vô ý thức mà do các thí chủ mong điều tốt lành. Họ muốn đặt vào nơi linh thiêng để đạt được mong cầu của họ. Nhưng tại nơi linh thiêng như ở ngôi chùa thì các nhà sư cũng không ý thức được. Họ nghĩ sư tử tạc bằng đá, thậm chí, bằng đá quý thì rất đẹp, nên chiều lòng thí chủ rồi cho đặt trong ngôi chùa mà không ý thức được tác hại phản cảm của nó

Cũng chính vì nhận thức chưa đúng về vấn đề này, thậm chí tin vào những những lời đồn đại, cứ thế một đồn mười, mười đồn trăm dẫn đến sự nhầm lẫn tai hại.

Như vậy, đưa thêm sư tử đá vào (nhất là ở các nơi tôn nghiêm) một cách vô lối là sự xóa nhòa bản sắc, làm méo mó lịch sử để cho chúng ta và con cháu chúng ta nhìn nhận tổ tiên với một bộ mặt không còn thuần Việt nữa thì như vậy là có tội. Công đức mà vô lối thì đấy là có tội.

 

Mối hoạ “sư tử đá” hay sự ngộ nhận về văn hoá - ảnh 2
Sư tử đá ở chùa Vân Hồ cũng mang dáng dấp của Trung Quốc.
Mối hoạ “sư tử đá” hay sự ngộ nhận về văn hoá - ảnh 3
Sư tử đá ở chùa Bà Tấm lại mang dáng vẻ châu Âu. Ảnh: VOV
Mối hoạ “sư tử đá” hay sự ngộ nhận về văn hoá - ảnh 4
Sư tử đá "ngự" trước các toà nhà công sở

Cần sự định hướng

Người xưa quyết tâm đi theo lối của mình, bản sắc của mình đã giữ được sức mạnh dân tộc khi thì tiềm ẩn, khi thì công khai, tức là nó gắn với thời bị xâm lược và thời tự chủ. Chính bản sắc dân tộc với những gì của chúng ta và những gì ta học tập được nhưng được Việt hóa thì người Việt mới là người Việt.

Theo nghiên cứu của PGS. TS Tống Trung Tín, sư tử đá xuất hiện khoảng 3.000 năm bắt nguồn từ người Ba Tư, thông qua việc các nước Tây Á cống nạp sư tử cho các triều đình phong kiến Trung Quốc. Từ đó, Trung Quốc du nhập sư tử đá vào lãnh thổ và biến nó thành linh vật để canh mộ. Duy nhất đôi sư tử đá trước điện Thái Hòa là biểu tượng cho quyền uy của các vua chúa Minh - Thanh. Đặc điểm chung của sư tử đá canh mộ của Trung Quốc mang hình thức dữ dằn, gân guốc với dáng vẻ đe dọa.

Trong khi sư tử đá ở Việt Nam xuất hiện từ thời Lý, nó là một linh vật biểu trưng cho sức mạnh Phật giáo. Sư tử đá của Việt Nam có tạo hình rất nuột nà, mềm mại, trang trí cực kỳ tinh mỹ, mang nhiều nét dân gian, có phần gần giống hổ hoặc lân, là những con sư tử dạng cách điệu.

Do vậy, trước thực trạng đi khắp các ngả đường các nghệ nhân dân gian đều ra sức tạc sư tử đá Bắc Kinh, có cơ quan cũng để con sư tử đá của Tàu, thậm chí ở một số nơi đang xây Đài liệt sĩ cũng đã có người gửi tặng sư tử đá để trang hoàng.. rõ ràng cần phải có sự phân tích, định hướng, tuyên truyền để người dân hiểu rõ về vấn đề này. Đây vừa là trách nhiệm của những cá nhân, cơ quan làm công tác quản lý văn hóa, đồng thời cũng cần sự chung tay của cả cộng đồng, để không còn dẫn đến sự việc đáng tiếc trên.

 

Mối hoạ “sư tử đá” hay sự ngộ nhận về văn hoá - ảnh 5
Mối hoạ “sư tử đá” hay sự ngộ nhận về văn hoá - ảnh 6
Đôi sư tử được chạm khắc tinh xảo, oai linh nhưng không dữ tợn - hiện vật quý ở chùa Bà Tấm.

Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm cho biết, về phía Phật giáo sẽ có ý kiến với các ban chức năng của Giáo hội Phật giáo các tỉnh về hiện tượng này. Ở đâu chùa nào có đặt tượng sư tử đá thì sẽ có ý kiến với các vị sư ở chùa đó. “Chùa chiền là nơi thờ tự tôn nghiêm, ngoài bốn con vật linh là Long, Ly, Quy, Phượng thì không nên xuất hiện những linh vật khác không phù hợp với văn hóa truyền thống. Phải giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc”, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm khẳng định.

Trước vấn đề này, ông Lê Như Tiến, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội cho biết: Ủy ban sẽ có văn bản kiến nghị với các cơ quan chức năng kiểm tra, thanh tra và khuyến nghị những cơ sở, đơn vị thờ tự hay chùa chiền… mà có những con sư tử đá ấy thì nên bỏ, thay vào đó là những linh vật Việt Nam. “Những nghiên cứu của các nhà khoa học, phản ánh từ các cơ quan ngôn luận… sẽ là những kênh thông tin để Ủy ban xem xét. Nếu qua kiểm tra thấy đúng có hiện tượng này chúng tôi sẽ có văn bản kiến nghị. Đây sẽ là cơ sở pháp lý để những cơ quan chịu sự kiểm soát của Ủy ban thực hiện.” - ông Lê Như Tiến cho biết.

Bên cạnh đó, ông Lê Như Tiến cũng cho rằng cần có hướng dẫn, định hướng cụ thể cho các nghệ nhân, thợ thủ công, những người đang trực tiếp sản xuất những sản phẩm sư tử đá ngoại lai hiểu và phân biệt được đâu là sư tử đá Trung Quốc linh vật canh mộ và đâu là sư tử đá Việt Nam biểu trưng cho sức mạnh Phật giáo.

Những con sư tử đá vô tri vô giác được sử dụng tuỳ tiện tại các công sở, khách sạn, chùa chiền… tưởng như không mấy ảnh hưởng nhưng đó lại tiềm tàng một nguy cơ xấu do sự thiếu kiến thức văn hóa. Người Việt cần chung tay giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình, văn hóa nước Việt. Trước khi sử dụng một biểu tượng gì, nên chăng hãy tìm hiểu kỹ lưỡng để tránh vừa mất tiền vừa nhận về những tác dụng không như ý lại ảnh hưởng không tốt đến văn hóa truyền thống dân tộc.

T.H (ảnh: Internet)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác