Năm 2012- sự lên ngôi của di sản

(Cinet)- Với 23 di sản quốc gia đặc biệt, 3 di sản được thế giới tôn vinh, năm 2012 vẫn được nhắc đến như năm “ lên ngôi” của di sản.

Năm 2012- sự lên ngôi của di sảnNăm 2012- sự lên ngôi của di sản

Hành trình 25 năm tham gia Công ước Di sản thế giới USNECO

Không phải ngẫu nhiên mà trong năm qua, Việt Nam trở thành điểm đến của hàng trăm chuyên gia di sản quốc tế và khu vực trong chuỗi hoạt động 40 năm Công ước di sản thế giới của USNECO. Và năm 2012 là thời điểm thích hợp để Việt Nam nhìn lại hành trình 25 năm tham gia công ước. Những điều đạt được và cả những tồn tại để hiểu hơn và ghi nhận trách nhiệm của mình với di sản văn hóa- khái niệm mà USNECO vẫn gọi là “cốt lõi của mọi giá trị”.

Năm 2012- sự lên ngôi của di sản - ảnh 2

Đón nhận tấm bằng di sản thế giới do UNESCO trao tặng là một vinh dự nhưng đi cùng với đó là trách nhiệm đại diện cho một quốc gia trong việc cam kết với thế giới trong công ước bảo vệ di sản đã được công nhận.

Từ Vịnh Hạ Long đến Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Mộc bản Chùa Vĩnh Nghiêm của Bắc Giang, như vậy Việt Nam đã sở hữu tới 17 di sản thế giới. Và cùng với 21 di tích quốc gia đặc biệt được ghi danh và tôn vinh trong năm nay càng kêu gọi ý thức của cả cộng đồng bảo tồn và phát huy giá trị của những báu vật thiên nhiên cũng như báu vật của cha ông để lại.

Năm 2012- sự lên ngôi của di sản - ảnh 3
Năm 2012- sự lên ngôi của di sản - ảnh 4
Năm 2012- sự lên ngôi của di sản - ảnh 5
Vịnh Hạ Long, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Mộc bản Chùa Vĩnh Nghiêm được thế giới tôn vinh
Sự có mặt đông đảo chuyên gia USNECO trong Lễ kỷ niệm 40 năm ra đời Công ước Di sản thế giới tại Ninh Bình đã cho thấy USNECO dành thiện cảm đối với Việt Nam. Sau 25 năm chính thức tham gia, Việt Nam đã có những dự án nghiên cứu quan trọng đối với các di sản theo đúng khuyến nghị. Quần thể di tích Cố đô Huế Hoa Lư hoàn tất dự án quy hoạch bảo tồn thoát khỏi tình trạng nguy cơ khẩn cấp theo công bố của USNECO. 

Công bố tổng thể khu di tích Hoàng Thành Thăng Long – Hà Nội trở thành công viên văn hóa lịch sử tiến tới quy hoạch đồng bộ với Khu thành cổ. Công việc tương tự cũng đang được thực hiện tại Thành nhà Hồ- di sản vô tiền khoáng hậu của Việt Nam.


Nhưng đằng sau những dự án vĩ mô vẫn còn nhiều câu chuyện chưa thể hiện được tinh thần trong việc bảo vệ di sản. 3700 người cùng đồng ca quan họ - 1 việc làm phi quan họ; Hay như chảy máu cồng chiêng Tây Nguyên sau khi được công nhận; Đàn Nam Giao của Thành nhà Hồ được phục dựng bất chấp những cơ sở khoa học. Buồn thảm hơn, ngoại trừ 82 bia tiến sỹ văn miếu thì những di sản tư liệu thế giới vẫn bị cất trong kho. Ngay di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long và Phong Nha Kẻ Bảng cũng nằm trong diện cảnh báo có những hành động gây tổn thất ngay trong lòng di sản. Và cũng chưa hề có một chính sách cho nghệ nhân nhân dân- những người đang giữ hồn cho những kiệt tác phi vật thể.

Năm 2012- sự lên ngôi của di sản - ảnh 6
3700 người cùng đồng ca quan họ gây nhiều tranh cãi
Năm 2012- sự lên ngôi của di sản - ảnh 7
Đàn Nam Giao của Thành nhà Hồ được phục dựng bất chấp những cơ sở khoa học
Năm 2012- sự lên ngôi của di sản - ảnh 8
Chảy máu cồng chiêng Tây Nguyên
Vất vả chứng minh giá trị di sản để có được danh hiệu di sản thế giới rồi sau đó là vất vả nhân danh hiệu để phát huy giá trị có khi còn làm mất tính nguyên gốc. Nhiều ý kiến cho rằng thà như cứ để di sản bị ngủ quên có khi chúng còn chân thật hơn là gắn mác thương hiệu đẳng cấp rồi lại làm lệch lạc những giá trị nguyên gốc.

Câu chuyện thế giới và bài học cho Việt Nam

Tiếng chuông báo động mạnh mẽ nhất của USNECO rung lên trong năm 2012 dành cho di tích Timbuctu của Baly. Tổ chức này lo ngại di sản này sẽ bị phá hủy trong nội chiến. Đây từng là thủ đô của trí thức, tâm linh lưu giữ hàng ngàn thư cổ của các học giả và là trung tâm truyền bá đạo Hồi ra khắp Châu Phi trong thế kỷ thứ 15 và 16. Timbuctu còn nổi danh là thành phố thương mại với lối kiến trúc đặc trưng được xây dựng từ bùn và gỗ.

Năm 2012- sự lên ngôi của di sản - ảnh 9
Tiếng chuông báo động mạnh mẽ nhất của USNECO rung lên trong năm 2012 dành cho di tích Timbuctu của Baly.

Sự việc này cũng là báo động với hàng loạt các di tích khác tại Italia- quốc gia đang lâm vào khủng hoảng di sản trầm trọng khi một loạt di tích xuống cấp không được tu bổ. Con đường về với thành Rome đang khó khăn dần.

Việt Nam- quốc gia sở hữu một kho tàng di sản văn hóa quý giá. Năm 2012, trong khi có biết bao di sản được ghi danh và tôn vinh, thì cũng có không ít những di sản bị xuống cấp, lấn chiếm. Và tệ hại hơn, bị biến dạng bởi trùng tu không đúng cách.

Nói tới di sản Việt Nam năm qua không thể không nhắc tới câu chuyện buồn của chùa trăm gian- ngôi chùa hàng ngàn năm tuổi và là niềm tự hào về kiến trúc mộc cổ của thủ đô Hà Nội.

Theo một cách bất đắc dĩ, chùa trăm gian bỗng dững được nổi tiếng. Câu chuyện có thể tóm lược như sau: Vào một ngày, người ta phát hiện ra ngôi chùa nghìn tuổi bị làm mới ở một số hạng mục khi chưa được cấp quản lý cho phép. Người phát hiện ra lại không phải là các cơ quan hữu quan mà là giới truyền thông.

Năm 2012- sự lên ngôi của di sản - ảnh 10
Năm 2012- sự lên ngôi của di sản - ảnh 11
Câu chuyện buồn di tích chùa Trăm gian
Tất nhiên khi câu chuyện được phát giác, Hà Nội đã nhanh chóng vào cuộc. Cho đến giờ chuyện đã tạm yên. Những gì đã mất người ta đang cố gắng lấy lại dù chỉ là phần nào. Một số cá nhân đã nhận hình thức kỷ luật, tuy nhiên câu chuyện ở Chùa Trăm gian chỉ là bề nổi của tảng băng chìm với vô vàn lỗ hổng trong quan lý di tích, hổng ở việc phân cấp quản lý khiến khó có thể phân định trách nhiệm; hổng ở nhận thức và ở cái tâm của người làm trùng tu.

Giáo sư, tiến sỹ, kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính, người tâm huyết với công tác bảo tồn trùng tu di tích đã nhấn mạnh: Mối nguy hại sâu xa của sự phá hoại chính là việc biến công tác trùng tu thành xây dựng cơ bản. Mà công việc này thường giao vào tay những đơn vị kinh doanh hay nói cách khác là những nhà thầu.

Thêm một tiếng kêu di sản nữa, khi ngôi đình Cam Thịnh trên 300 năm tuổi ở Đường Lâm- Hà Nội đang đứng trước nguy cơ sập đổ vì những bào mòn của dâu bể thời gian và cả sự quan liêu, thiếu trách nhiệm của con người.

Những chuyến xe khảo sát vẫn dập dìu đưa người đến rồi đi và tất cả lại nằm im như cũ. Phải chăng, tiếng kêu cứu của di tích vẫn chưa thấu tới trời xanh.

Năm 2012, 23 di sản quốc gia đặc biệt.

Ngày 10/5/2012: Quyết định đợt 2 công nhận 13 di tích quốc gia đặc biệt, gồm: Di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Hà Nội); Di tích An toàn khu (Thái Nguyên); Di tích lịch sử Tân Trào (Tuyên Quang); Di tích Cố đô Hoa Lư (Ninh Bình); Di tích Thành nhà Hồ (Thanh Hóa).

Ngày 29/9/2012, Quyết định đợt 3, công nhận 11 di tích quốc gia đặc biệt: Di tích Hồ Ba Bể (Bắc Kạn), Di tích lịch sử Bạch Đằng (Quảng Ninh); Di tích Cổ Loa (Hà Nội); Di tích Óc Eo- Ba Thê (An Giang); Di tích Yên Tử (Quảng Ninh).

Các di sản được thế giới tôn vinh:

Vịnh Hạ Long – Kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới.

Mộc bản Chùa Vĩnh Nghiêm- Di sản tư liệu thế giới khu vực Châu Á Thái Bình Dương

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương- Di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại.


 CN

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác