Khám phá Nghệ thuật Điêu khắc gỗ Nhật Bản đương đại

Anh Vũ

(Cinet) – Sáng 26/1, tại Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản (27 Quang Trung, Hà Nội) đã diễn ra lễ khai mạc triển lãm “Netsuke - Nghệ thuật Điêu khắc gỗ Nhật Bản đương đại”.

Khám phá Nghệ thuật Điêu khắc gỗ Nhật Bản đương đại - ảnh 1

Phó giám đốc Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam Kawai Jun

 phát biểu tại lễ khai mạc triển lãm.

Triển lãm do Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam, Đại sứ Quán Nhật Bản tại Việt Nam phối hợp tổ chức nhân kỷ niệm 45 năm Quan hệ Ngoại giao Việt Nam - Nhật Bản (21/9/1973-21/9/2018).

Phát biểu tại lễ khai mạc, ngài Kawai Jun - Phó giám đốc Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam khẳng định: Triển lãm giới thiệu những tác phẩm điêu khắc gỗ nhỏ xinh làm bằng tay có tên gọi là Netsuke. Đây là triển lãm mới nhất do Quỹ Giao lưu quốc tế Nhật Bản tổ chức và chúng tôi rất hân hạnh mang triển lãm lần này tới Việt Nam nhân kỷ niệm 45 năm thiết lập quan hệ Ngoại giao Việt Nam - Nhật Bản. Đây cũng là triển lãm lưu động và Việt Nam là điểm đến đầu tiên của triển lãm này. Netsuke ban đầu không phải là một món trang sức mà là một vật dụng giúp người mang kimono giữ chặt túi tiền và túi thuốc lá, tuy nhiên dần dần Netsuke đã trở thành một dụng có tính nghệ thuật cũng như có tính dụng với kỹ thuật cao và cũng là một thú vui của thời Edo. Sau thời kỳ Minh Trị, người Nhật đã thay kimono bằng trang phục phương Tây thì văn hóa sử dụng Netsuke cũng biến mất trong đời sống thường nhật của người dân Nhật Bản, tuy nhiên những nghệ nhân vẫn tiếp tục sản xuất ra các tác phẩm Netsuke và xuất khẩu sang châu Âu và châu Mỹ vào đầu thế kỷ XX. Ngày nay rất nhiều nghệ nhân Netsuke đã sáng tác những tác phẩm dựa trên kỹ thuật của thời Edo, tuy nhiên họ đã thổi vào đó hơi hướng của thời kỳ đương đại. Hy vọng rằng, trong triển lãm lần này, khán giả không chỉ cảm nhận được và nhìn thấy được kỹ thuật cao trong nghệ thuật điêu khắc gỗ Nhật Bản mà còn thấy được sự tiếp nối truyền thống điêu khắc của các nghệ sĩ trẻ của Nhật Bản.

Khám phá Nghệ thuật Điêu khắc gỗ Nhật Bản đương đại - ảnh 2
Khám phá Nghệ thuật Điêu khắc gỗ Nhật Bản đương đại - ảnh 3

Một tác phẩm netsuke trưng bày tại triển lãm.

Netsuke giới thiệu 65 tác phẩm netsuke của 64 nghệ nhân tiêu biểu của nghệ thuật điêu khắc gỗ đương đại đầy sáng tạo của Nhật Bản. Netsuke là một chiếc nút buộc khóa đầu dây, được sử dụng vào thời Edo (1603 – 1868), để giữ cho các vật dụng cá nhân như túi tiền, túi đựng thuốc, hoặc túi đựng thuốc lá không bị rơi ra khỏi đai kimono. Những vật dụng này thường do chính thường dân tự tay làm ra và sử dụng rộng rãi. Khi Âu phục du nhập vào Nhật Bản vào thời Minh Trị (1868 – 1911), thì văn hóa sử dụng netsuke cũng biến mất trong đời sống thường nhật của người dân Nhật Bản. Trong khi đó, trong phong trào “cuồng Nhật Bản” tại Châu Âu và Châu Mỹ vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, netsuke được xuất khẩu với số lượng lớn và được xem như là một mặt hàng nghệ thuật thủ công mỹ nghệ tại những quốc gia này. Cũng cùng lúc đó, một số nghệ nhân nhiệt huyết tại Nhật Bản đã xoay sở để giữ truyền thống này không bị mai một. Kể từ những năm 1970, một dòng sản phẩm mới gọi là netsuke đương đại với những hình dáng, cảm xúc và ý tưởng mới lạ xuất hiện. Cho đến ngày hôm nay, các nghệ nhân netsuke vẫn tâm huyết với nghề và kiên trì sáng tạo ra các dòng sản phẩm mới lạ.

Netsuke là tên gọi của những vật dụng nhỏ được làm thủ công và phát triển mạnh mẽ vào thời kỳ Edo (1603 – 1868. Đây cũng là thời kỳ hung thịnh của ngành phục trang Nhật Bản. Người ta thông thường mang theo bên mình Inroo (túi đựng thuốc), túi đựng thuốc lá, túi tiền, hoặc những vật dụng khác bằng cách dùng những sợi dây từ obi (đai kimono). Khi đó, netsuke có chức năng như nút buộc, khóa đầu dây bên kia lại để dây nằm gọn dưới obi và giữ những vật dụng kia không bị rơi ra. Ban đầu, netsuke chỉ là những mảnh ngà voi tròn nhỏ  không được trau chuốt mấy và chỉ có công dụng giữ chặt đầu dây bên kia. Giờ đây, netsuke được làm thủ công tinh xảo để tạo ra những tác phẩm tuyệt mỹ có giá trị cao trong nghệ thuật và được chia thành nhiều chủ đề khác nhau.

Khám phá Nghệ thuật Điêu khắc gỗ Nhật Bản đương đại - ảnh 4
Khám phá Nghệ thuật Điêu khắc gỗ Nhật Bản đương đại - ảnh 5

Rất đông những người yêu văn hóa Nhật Bản đã tới khám phá các tác phẩm netsuke tại triển lãm.

Tính ứng dụng là điều làm nên sự khác biệt giữa netsuke và các tác phẩm điêu khắc tí hon khác, netsuke được dùng để chốt đầu dây móc vật dụng treo trên đai áo kimono. Điều đó, đồng nghĩa với việc, dù được điêu khắc dưới hình dạng nào thì đều phải có hai lỗ thủng để luồn dây qua. Chính vì vậy, việc thiết kế netsuke luôn phải chuẩn xác để bảo đảm netsuke sẽ chốt dây lại khi được luồn qua và nằm gọn ở obi. Nếu điêu khắc hình động vật mà lại lộn ngược xuống hoặc điêu khắc hình người mà mặt người lại quay vào trong thì có nghĩa là hai lỗ thủng để luồn dây đã không được thiết kế chuẩn xác. Tuy giờ đây phần lớn netsuke được làm ra không vì mục đích sử dụng ban đầu nữ, lỗ thủng luồn dây cũng được làm tượng trưng mà thôi, tuy nhiên nếu không luồn được dây qua thì tác phẩm đó không còn là netsuke nữa. Nếu netsuke là một điêu khắc hình người thì lỗ luồn dây sẽ nằm ở đằng sau, nếu là hình một con vật đang nằm thì lỗ luồn dây sẽ ở phía bên dưới cùng. Tuy nhiên có một số trường hợp ngoại lệ, người ta lại thiết kế chỗ luồn dây ngay ở các khớp nối giữa cánh tay và thân người hoặc giữa bàn chân và thân của động vật.

Sự tinh xảo chạm khắc trong mỗi netsuke đều phải được thể hiện tinh tế qua mọi góc nhìn. Netsuke không giống như các tác phẩm điêu khắc thông thường dùng để ngắm. Bề mặt của mỗi netsuke trông tinh xảo và  tỉ mẩn ở từng góc nhìn khi chầm chậm xoay trong lòng bàn tay. Một trong những vẻ đẹp của netsuke chính là khi xem cận cảnh từng tác phẩm một cách chi tiết, chúng ta sẽ thấy được những dụng cụ khéo léo và nghệ thuật thủ công tinh tế được mỗi nghệ nhân đặt vào trong mỗi tác phẩm ở những nơi không ngờ đến./.

Đến với triển lãm “Netsuke - Nghệ thuật Điêu khắc gỗ Nhật Bản đương đại”, khán giả sẽ có cơ hội khám phá sự tinh tế của các nghệ nhân có tay nghề cao, nét hàm tiếu chứa đựng trong mỗi tác phẩm cũng như tính ứng dụng và vẻ đẹp của netsuke của thời đại mà netsuke không còn là một phần trong cuộc sống thường nhật nữa, đồng thời bạn sẽ cảm nhận được sự ấm áp của gỗ và vẻ đẹp nhuốm màu thời gian của mỗi tác phẩm netsuke./.

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác