Ấn Độ: Dòng văn xuôi tiếng Anh đang phát huy ảnh hưởng trên thế giới

Việc tiểu thuyết Cọp trắng của Aravind Adiga đoạt giải Man Booker 2008 thêm một lần khẳng định dòng văn xuôi tiếng Anh của Ấn Độ đang phát huy ảnh hưởng trên thế giới.

Arundhati Roy trở thành cây bút tiểu luận hàng đầu.Arundhati Roy trở thành cây bút tiểu luận hàng đầu.

1. Cọp trắng là tác phẩm thứ tư của các nhà văn Ấn Độ đoạt giải thưởng của khối những nước nói tiếng Anh, mức độ danh giá có lẽ chỉ đứng sau giải Nobel văn học mà thôi. Ba tác phẩm đoạt giải trước đó là Lũ trẻ sinh ra lúc nửa đêm (1981, nhà văn gốc Ấn Salman Rushdie), Trùm chuyện vặt (1997, nữ văn sĩ Arundhati Roy, bản dịch tiếng Việt là Chúa trời của những điều vụn vặt), Di sản của mất mát (2006, nữ văn sĩ Kiran Desai).

Kể thêm tác giả Jhumpa Lahiri (tập truyện Người dịch bệnh) với giải Pulitzer Mỹ năm 2000, hoặc một đội ngũ những tác giả Ấn Độ nổi danh thế giới như Anita Desai với Bị giam giữ (In custody), Vikram Seth với Chú rể tốt (A suitable boy), Amitabh Gosh với Hình bóng (The shadow lines), Khuswant Singh với Delhi, Bharati Mukherjee với Hoa nhài (Jasmine), Manil Suri với Cái chết của Vishnu (The death of Vishnu), Vikas Swarup với Triệu phú khu ổ chuột... thì người ta có thể nói đến một hiện tượng văn học Ấn Độ tràn đầy hơi thở đời sống, thấm đẫm bản sắc và độc đáo hiếm thấy.

Hiện tượng này cũng góp phần tạo ra một thứ tiếng Anh mới, sinh động và khác lạ. Rất nhiều khái niệm văn hóa và đời sống tưởng như dị biệt đã được bổ sung vào tiếng Anh, ban đầu là chữ nghiêng rồi dần dần bình thường hóa, không in nghiêng nữa. Nhiều từ tiếng Anh ta sử dụng hiện nay có nguồn gốc Ấn Độ, đấy là công sức không nhỏ của dòng văn học gốc Ấn này. 
Ấn Độ: Dòng văn xuôi tiếng Anh đang phát huy ảnh hưởng trên thế giới - ảnh 2
Không còn là chuyện lạ, trong những hiệu sách Âu Mỹ, đã và đang có nhiều “mọt sách” bước chân vào tìm mua tiểu thuyết Ấn Độ.

2. Xin hãy thử khảo sát những yếu tố thành công của văn xuôi Ấn Độ qua cuốn tiểu thuyết mới nhất. Cọp trắng thành công nhờ một số điểm: chạm đến những vấn đề cốt lõi của nhân sinh, chọn được hình thức kể chuyện phù hợp và sử dụng một thứ ngôn ngữ thật đặc sắc.

Không chỉ là cái nhìn về đất nước Ấn Độ hiện đại, tác giả cho thấy một cõi nhân sinh giống như cái chuồng gà giữa chợ: lũ gà “thấy ruột gan của anh em mình la liệt xung quanh. Chúng biết tiếp theo sẽ đến lượt chúng. Nhưng chúng không nổi loạn. Chúng không tìm cách thoát khỏi chuồng”.

Hình ảnh cõi vô minh tăm tối này chỉ có thể thay đổi bằng quyết tâm giải phóng khỏi kiếp giam cầm, tự mình phải là một con cọp trắng - “loài vật mà trong rừng mỗi thế hệ chỉ có một con”. Sự vượt thoát, trớ trêu thay, lại cũng phải đè đầu cưỡi cổ người khác, thậm chí phải tiêu diệt sinh mạng khác.

Sự thức tỉnh đương đại xem ra cũng là giễu cợt khi tác giả dẫn lời một người Bà La Môn hỏi xem Đức Phật là người hay là thần, và Người đã trả lời: “Không là gì cả. Ta chỉ là kẻ thức tỉnh trong khi các người còn say ngủ”.

3. Vấn đề tham nhũng, vấn đề đẳng cấp, giàu nghèo và những xung đột về sắc tộc, tôn giáo... không chỉ là hình ảnh về một nước Ấn Độ hiện đại. Đúng hơn, nó là hình ảnh Ấn Độ theo cái nhìn phương Tây. Điều này là có lý, Aravind Adiga và những nhà văn Ấn Độ viết tiếng Anh đều là những người “Tây học” và “Âu hóa”, xuất thân trung lưu, họ không thể tránh được cái gọi là “bóng ma so sánh” - khái niệm của giáo sư chính trị học Mỹ Benedict Anderson: chủ nghĩa thực dân đã ra đi từ lâu, nhưng bóng ma so sánh vẫn ám ảnh giới trí thức bản địa. Họ nhìn đời sống đất nước mình trong sự so sánh theo những chuẩn mực Âu Mỹ. Không thể trách, và cũng có thể hiểu được trong thời đại toàn cầu hóa.

Bản dịch Cọp trắng của Thi Trúc thanh thoát, lột tả được thứ văn hoạt, tự nhiên, hòa trộn giữa ngôn ngữ dân dã và cách lập luận trí thức, sự hài hước vừa Ấn vừa Âu của Aravind Adiga. Mới đây dịch giả Nham Hoa cũng đã làm được điều này với tiểu thuyết Di sản của mất mát của Kiran Desai. Như vậy là độc giả Việt Nam có được may mắn, nhờ công phu ngôn ngữ của các dịch giả, mặc dù khó có thể bàn đến ngôn ngữ của tác phẩm dịch vì dịch là mất văn (lost in translation). Nhưng từ đây cũng có thể thấy cá tính ngôn ngữ của các nhà văn Ấn mạnh mẽ đến mức có thể tràn qua công đoạn chuyển dịch để khi sang một ngôn ngữ khác vẫn giữ được ấn tượng.

Ở Ấn Độ, tiếng Anh là ngôn ngữ của công sở, nhưng đất nước này có hàng trăm ngôn ngữ, trong đó 19 thứ tiếng phổ biến được công nhận là ngôn ngữ chính. Dòng văn học đa ngôn ngữ này được coi là sức sống của nền văn học Ấn, nhưng ảnh hưởng của nó khó vượt qua hàng rào ngôn ngữ. Văn học tiếng Anh, có thể bị kêu là văn học của giới trung lưu và sặc mùi bơ sữa phương Tây, lại đồng thời lớn mạnh không ngừng, có được người đọc trong hàng trăm triệu người trung lưu trên tiểu lục địa này và bây giờ có uy tín trên khắp thế giới.

 

Theo TT

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác