Dự án thư viện số Google chật vật trên toàn thế giới

Với một ý tưởng rất tốt đẹp là đưa kho tàng trí thức nhân loại dưới dạng các tác phẩm sách đến với bạn đọc ở khắp mọi nơi trên thế giới một cách nhanh chóng và dễ dàng, thế nhưng dự án Google Books (GB) của công ty Google lại gặp rắc rối tại khắp mọi nơi.

Dự án thư viện số Google chật vật trên toàn thế giới - ảnh 1

GB đã được xây dựng từ năm 2004, tại đây bạn đọc sử dụng internet có thể tìm kiếm thông tin về những cuốn sách thuộc các đề tài mà mình quan tâm một cách dễ dàng và nhanh chóng chưa từng thấy. Không những thế, bạn đọc còn được xem những lời bình luận về cuốn sách, xem qua một vài trang hay các trích dẫn, được cung cấp những thông tin như giá bán, nơi bán…

Tóm lại GB là một ý tưởng đầy tốt đẹp như lời tuyên bố của đại diện Google tại Hội chợ Sách quốc tế Frankfurt (Đức) vừa qua là: “Chúng tôi đang giải quyết một trong những vấn đề lớn của thế giới. Sách được coi là đã chết nếu nó không còn được tìm thấy trên thị trường. Chúng tôi đang mang sách trở lại với độc giả, giúp khoảng 1,8 tỷ người dùng internet có thể đọc sách bất cứ lúc nào”.
 
Thế nhưng, từ ý tưởng đến hiện thực luôn có một khoảng cách rất lớn. Ý tưởng được Google coi là tốt đẹp trên lại gặp sự phản đối trên khắp thế giới. Ngay tại Hội chợ Sách quốc tế Frankfurt, Google đã gặp phải những phản đối quyết liệt từ giới văn học đến cả các nhà quản lý.

Giáo sư văn học Đức, Roland Reuss, thuộc trường Đại học Heidelberg, lên án GB sẽ giết hại ngành xuất bản truyền thống khi tiêu diệt các nhà sản xuất sách do phát hành trực tiếp trên mạng và gián tiếp giết chết cả các tác gia…

Có thể nói, sự kiện bị phản đối quyết liệt tại Frankfurt đã cho thấy dự án GB không được tán đồng tại châu Âu, nơi được xem là có nền văn học rất phát triển. Tại châu Á, các nhà văn Trung Quốc, một trong các quốc gia có nền văn học phát triển của khu vực, cũng phản đối.

Hai nhóm nhà văn Trung Quốc vừa cáo buộc, GB đã số hóa nhiều đầu sách của họ mà không xin phép là vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Hai nhóm này đã kêu gọi các tác giả nước này có những hành động quyết liệt nhằm bảo vệ tác quyền của mình. Google đã phải cử đại diện qua thương lượng với cam kết giải quyết các vấn đề mà các nhà văn Trung Quốc bức xúc.

Còn tại Mỹ, giữa tháng 11 vừa qua, Hiệp hội các NXB và nhà văn Mỹ đã đạt được một thỏa thuận mà phần bất lợi nghiêng hẳn về phía Google. Trong đó, điểm bất lợi nhất là Google chỉ được phép scan những cuốn sách xuất bản tại Mỹ, Úc, Canada và Anh với sự giám sát của đại diện các quốc gia trên.

Điều này đồng nghĩa là số tác phẩm sách của các nước còn lại (chiếm 95%) sẽ bị loại khỏi GB (trong đó có Việt Nam). Ngoài ra, các tác phẩm dù được Google scan cũng vẫn có thể được scan bởi các đối thủ khác.

Nguyên nhân nào khiến cho một dự án có vẻ đầy tốt đẹp như GB gặp phải sự phản đối hầu như trên toàn thế giới. Tất cả vấn đề có thể nói bắt đầu từ chính Google.
 
Đó chính là việc Google khi chưa xin phép mà đã tự ý scan hàng triệu cuốn sách nhằm xây dựng hệ thống thư viện số của mình. Điều này dẫn đến việc Google bị kiện tập thể trên toàn thế giới. Hậu quả là sau đó Google phải chạy đi khắp nơi thương thảo bản quyền.

Tại một số quốc gia, trong đó có Việt Nam, nơi mà nhu cầu quảng bá sách văn học, sách nghiên cứu cần thiết hơn là tiền bản quyền thì việc thương lượng còn có phần đơn giản. Nhưng ở những quốc gia mà vấn đề bản quyền được đặt lên hàng đầu như Mỹ, châu Âu hay những quốc gia mà nền văn học đã khẳng định vị trí như Trung Quốc, thì việc làm của Google trở nên khó chấp nhận.

Không những thế, Google còn  gây phản cảm khi đề ra điều kiện là các tác phẩm thuộc thư viện số GB sẽ không được số hóa ở các thư viện số khác. Điều khoản này đã gặp sự phản đối vì đi ngược lại nguyên tắc thương mại, nó giống như việc một nhà phát hành tự ý bán sách không xin phép nhà sản xuất mà lại còn không cho ai khác được phép bán.

Đó là chưa kể những vấn đề về phân chia lợi nhuận, thương lượng thời gian sử dụng bản quyền… tất cả đều chỉ được làm chữa cháy sau khi GB đã thành hình. Thậm chí Google còn bị lên án là gây áp lực với các quốc gia nhỏ trong khi lại “mềm mỏng” với các quốc gia lớn để dự án GB được hoàn thành.

Dù về mặt tình cảm, việc phát hành sách dưới dạng số hóa còn gặp phải sự thờ ơ của những ai hâm mộ đọc sách giấy. Tuy nhiên, cũng khó có thể phủ nhận rằng thư viện số sẽ đóng một vai trò quan trọng để đưa sách đến với bạn đọc thế giới một cách nhanh chóng và đơn giản nhất.

Đáng tiếc, với cách làm vội vã của Goolgle, một dự án lớn đầy hứa hẹn đã phải làm lại từ đầu.

Theo SGGP

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác