Peru trong nỗ lực bảo vệ di sản cổ của đất nước

Việc Đại học Yale của Mỹ trao trả 177 bộ xương người bị đưa khỏi thành phố Machu Picchu của đế chế Inca cách đây một thế kỷ đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực thu hồi những di sản cổ của chính quyền Tổng thống Alan Garcia của Peru - cái nôi của nhiều nền văn minh cổ mà trong đó nổi tiếng nhất là Inca.

Di sản văn hóa cổ của Peru được nghiên cứu tại Đại học Yale nước Mỹ.Di sản văn hóa cổ của Peru được nghiên cứu tại Đại học Yale nước Mỹ.

Đế chế Inca cai quản khu vực này qua nhiều thế kỷ cho đến khi người Tây Ban Nha đến chinh phục làm thuộc địa vào đầu thế kỷ XVI. Mỗi năm có đến hơn một triệu du khách tụ hội về khu vực lưu giữ nền văn hóa Inca - đó là thành phố cổ Machu Picchu ở miền Nam Peru, được phát hiện vào năm 1911.

Nằm trên đỉnh dãy Andes, thành phố cổ là điểm đến du lịch quan trọng nhất của Peru. Nhưng khoảng 50.000 cổ vật được tìm thấy ở đây giữa những năm 1911 và 1915 đã thất lạc đến Đại học Yale của Mỹ. Ngày nay Đại học Yale chỉ đồng ý trao trả sau khi chính quyền Peru phát động chiến dịch ngoại giao và pháp lý căng thẳng trong nhiều năm dài. Tháng 3/2011, Đại học Yale cho tàu chở một số lớn đồ gốm cổ sang Peru. Đây là khoảng thời gian Peru kỷ niệm lần thứ 100 sự tái khám phá thành phố cổ Machu Picchu.

Hiện nay số di vật gốm này được trưng bày trong một gian triển lãm ở thành phố Cuzco miền Nam Peru trong khi chờ xây dựng nhà bảo tàng mới để tiếp nhận toàn bộ những cổ vật được Mỹ trao trả. Mặc dù di sản cổ được thu hồi, song nữ Bộ trưởng Văn hóa Blanca Alba của Peru vẫn nhận định việc cho hồi hương di sản cổ của Peru vô cùng tốn kém và phức tạp bởi vì điều đó liên quan đến một phiên tòa, rồi cần phải trả tiền cho luật sư, chi phí cho vận chuyển, đóng gói, đóng bảo hiểm, xét nghiệm trong phòng thí nghiệm v.v…

Năm 2007, chính quyền Peru ước tính đã chi ra xấp xỉ 625.000 USD để cho hồi hương khoảng 400 cổ vật! Theo số liệu của Peru, nước  này chỉ mới khai thác được 1/10 trong số khoảng trên dưới 100.000 địa điểm khảo cổ. Khi phát hiện khảo cổ được thông tin rộng rãi, những vụ chiếm đoạt bắt đầu diễn ra. Những người đánh cắp kho tàng văn hóa cổ ở Peru có thể bị phạt tù đến 8 năm. Nhưng Luis Caceres, Giám đốc khảo cổ học của Bộ Văn hóa Peru, cho rằng khung hình phạt đó vẫn chưa đủ răn đe những kẻ săn tìm kho báu cổ. Caceres cho biết thật ra chính quyền không thể cung cấp lực lượng bảo vệ an ninh cho toàn bộ những địa điểm khảo cổ được, nhất là vì cảnh sát hết sức bận rộn trong cuộc chiến chống tội phạm đường phố.

Nicola Masini, chuyên gia Viện Khảo cổ và Di sản Italia, từng sử dụng hình ảnh vệ tinh để nghiên cứu ở Peru từ năm 2007. Ông cho biết hình ảnh vệ tinh có nhiều lợi thế. Bởi vì, phần lớn những địa điểm khảo cổ ở Peru nằm lẩn khuất trong những khu vực khó tiếp cận, trong sa mạc hay vùng cao nguyên. Ngoài ra, Nicola Masini tin tưởng mạng lưới vệ tinh có thể được sử dụng giúp chống lại tình trạng cướp phá di sản cổ, bởi vì vệ tinh dễ dàng phát hiện bất cứ vùng đất nào mới bị đào xới.

Cuộc tranh luận nóng bỏng, theo sau cuộc gặp giữa Tổng thống Peru Alan Garcia và Tổng thống Mỹ Barck Obama hồi tháng 6/2010, đã giúp Peru lấy lại quyền sở hữu những đồ tạo tác cổ của mình. Trong thời gian này hàng ngàn người dân Peru cũng tổ chức biểu tình ở một số thành phố trong nước đòi phía Mỹ trao trả di sản cổ của đất nước họ.

Một nhóm nhà sử học cho biết thành phố đã mất Machu Picchu của Inca được dân địa phương phát hiện 40 năm trước khi người phương Tây tìm ra nó. Người ta cho là nhà thám hiểm người Mỹ Hiram Bingham khám phá ra Machu Picchu - nay là điểm đến du lịch lớn nhất của Peru - vào năm 1911. Thành phố được hoàng đế Pachacutec của Inca cho xây dựng vào khoảng năm 1450. Hiram Bingham là Phó giáo sư Khoa lịch sử Mỹ Latinh ở Đại học Yale của Mỹ vào giữa những năm 1907 và 1915. Bộ sưu tập khảo cổ của Bingham - bao gồm những di chỉ khảo cổ, tài liệu và hình ảnh - được lưu giữ trong Nhà bào tàng Peabody của Đại học Yale. Sau khi số cổ vật văn hóa được trả về cho Peru, chúng sẽ được chuyển giao cho Đại học San Antonio Abad del Cusco để  tiếp tục được nghiên cứu.

 
 

Chính quyền Peru đã lên tiếng yêu cầu Đại học Yale trả lại di sản cổ của họ cách đây ít nhất 8 năm và chính thức khởi kiện trường đại học Mỹ ra tòa án nước này vào tháng 4/2009. Theo người phát ngôn Tom Conroy của Đại học Yale, có khoảng từ 4.000 đến 40.000 di vật nhưng thật sự chỉ có chừng 350 món có giá trị bảo tàng. John Verano, nhà nhân chủng học Đại học Tulane, nghiên cứu các bộ xương cổ trong bộ sưu tập của Yale từ năm 2000. Ông cho biết, nhiều món trong bộ sưu tập của Yale bao gồm những mảnh vỡ rời rạc không thể tạo thành hình thể nguyên vẹn để trưng bày  trong nhà bảo tàng.

Machu Picchu là kho tàng quốc gia Peru và chính quyền nước này đã tuyên bố nó là Khu bảo tồn Lịch sử Peru vào năm 1981, đồng thời tàn tích này cũng được chọn là di tích thế giới của UNESCO năm 1983. Điều đó cho thấy Machu Picchu rất có ý nghĩa đối với người dân Peru

Theo ANTG

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác