Phnom Penh mất dần di sản kiến trúc

Nếu sự quyến rũ của một thành phố được tìm thấy trong kiến trúc của nó, thì Phnom Penh, Campuchia đang trở nên kém hấp dẫn hơn, bởi sự mất dần các công trình kiến trúc có giá trị.

Phnom Penh mất dần di sản kiến trúc - ảnh 1

Những ngôi nhà màu vàng nhạt, màu xanh lá cây từ thời thuộc địa, đến kiến trúc Khmer mới sau độc lập đều có ở Phnom Penh, góp phần vào sự sang trọng của thành phố. Nhiều hướng dẫn viên du lịch và trang web từng ví Phnom Penh là Viên ngọc châu Á. Tuy nhiên, những di sản đô thị này đang mai một. Đáng chú ý là Nhà hát Quốc gia, được xây dựng năm 1960, lấy cảm hứng từ Sydney Opera House, công trình nổi bật của kiến trúc sư hàng đầu Campuchia Vann Molyvann. Nhà hát hình tam giác, giống như một con tàu, hoàn toàn phù hợp với vị trí của nó ở gần bờ sông Bassac. Nhưng nhà hát bị thiệt hại lớn sau vụ hỏa hoạn năm 1994. Một loạt kế hoạch tôn tạo nhà hát đã được đưa ra nhưng không bao giờ được thực hiện, bởi năm 2008 đơn vị nắm quyền kiểm soát vị trí này đã phá hủy công trình. Hiện vị trí này là đất hoang, bao quanh bởi một hàng rào kim loại màu xanh.

Một công trình khác của Vann Molyvann là Khu phức hợp Thể thao Quốc gia, được biết đến với tên Sân vận động Olympic. Nó vẫn tồn tại, nhưng đã bị che khuất bởi các cửa hàng mới xây dựng và thậm chí một khu mua sắm. Không gian bao quanh đã làm mất đi hình ảnh của sân vận động như trong thiết kế...

Hầu hết công trình kiến trúc thời Pháp thuộc tại Phnom Penh cũng gặp phải hoàn cảnh tương tự. Kiến trúc sư Yam Sokly thống kê: 1/3 tòa nhà ở trung tâm Phnom Penh đã biến mất chỉ trong thập kỷ qua và một nửa trong số đó biến mất chủ yếu trong 5 năm qua. Theo ông, nếu không có biện pháp bảo tồn kịp thời thì xu hướng này sẽ tiếp tục, bởi “vấn đề chính là kiến thức cơ bản, sự hiểu biết và đánh giá về di sản đô thị. Có những tòa nhà xây dựng chưa được 50 năm, quá mới, thế mà người ta vẫn coi là di sản”.

Sokly đang tham gia hướng dẫn một nhóm theo tour Kiến trúc Khmer (Khmer Architecture Tours), nhằm giúp khách du lịch và người dân có cái nhìn khác về Phnom Penh và nhận ra kho báu họ đang nắm giữ. Ý tưởng ban đầu là “vẻ đẹp trong sự đơn giản”, họ vẽ một bản đồ, đánh dấu các tòa nhà đáng quan tâm. Du khách có thể thoải mái thực hiện hành trình riêng bằng cách đi bộ, đạp xe... để khám phá các công trình kiến trúc độc đáo. Nhưng sau đó du khách yêu cầu có thêm thông tin, nên Tour Kiến trúc Khmer đã tổ chức hành trình với sự hướng dẫn của các kiến trúc sư có trình độ.

Hiện tại, du khách có nhiều lựa chọn khác nhau, từ những dự án nhà ở công cộng năm 1960 đến tour qua Sân vận động Olympic và các trường đại học, nhưng độc đáo nhất là trải nghiệm bằng xích lô trong thành phố. Dựa lưng vào ghế, di chuyển với tốc độ an toàn, xích lô khiến du khách dễ dàng cảm nhận vẻ đẹp hấp dẫn của thành phố. Sokly cho đoàn xe dừng lại bên ngoài một số tòa nhà đẹp nhất. Đó có thể là bưu điện, những tòa nhà thời thuộc địa đẹp nhất ở Phnom Penh. Một số đã đổ nát nhưng một số đã được phục hồi, như tòa nhà Ngân hàng Đông Dương cũ, hiện là một nhà hàng ăn uống với quang cảnh tuyệt vời, có thể nhìn khắp quảng trường. Ở đó cũng có Chợ Trung tâm (tên thật là Psar Thmey, hay Chợ mới) mới được phục hồi. Một chuyến đi ngắn bằng xích lô cũng có thể đưa khách du lịch tới các địa điểm nổi tiếng như Bảo tàng Quốc gia, Cung điện Hoàng gia, Trung tâm Hội nghị Chaktomuk...

Sokly cũng rất thích giới thiệu cho khách những công trình kiến trúc ít được biết đến hơn, như nhà vệ sinh công cộng theo phong cách Pháp ở góc đối diện bảo tàng, rạp chiếu phim thời thuộc địa đã ngừng hoạt động, nhà ở tư nhân và các cửa hàng. Ông chia sẻ: “Hầu hết mọi người ấn tượng với chúng. Thậm chí một số người đã sống ở đây nhiều năm cũng thừa nhận không biết một số tòa nhà”.

Tuy nhiên, Sokly nhận thức được rằng, chỉ gây ấn tượng với khách du lịch sẽ không đủ để ngăn chặn sự biến mất nhiều tòa nhà giá trị. Vì vậy, Tour Kiến trúc Khmer đang có kế hoạch cung cấp dịch vụ tới các trường trung học ở Phnom Penh, để học sinh có những nhận thức ban đầu về di sản đô thị. “Họ là thế hệ tương lai. Họ có thể chăm sóc những tòa nhà này”. Nếu như vậy, Phnom Penh có thể sẽ lấy lại được danh hiệu Viên ngọc châu Á.

Theo BBC/ĐBND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác