Cơ chế "mở" cho thư viện tư nhân

Bà Nguyễn Thị Ngọc Thuần - Vụ trưởng Vụ Thư viện, Bộ VH-TT, Chủ tịch Hội Thư viện VN đã trao đổi như vậy với PV xung quanh dự thảo Nghị định Hướng dẫn tổ chức và quản lý thư viện tư nhân có phục vụ cộng đồng mà Bộ VH-TT hoàn thiện.

Cơ chế

PV: Hiện cả nước có bao nhiêu thư viện tư nhân đang hoạt động và hiệu quả xã hội  từ các mô hình này ra sao, thưa bà?

- Bà Nguyễn Thị Ngọc Thuần: Sự xuất hiện và ngày càng phổ biến của các thư viện tư nhân đã và đang tạo nên những mảng màu mới, những tín hiệu vui trong bức tranh của ngành thư viện VN. Mô hình thư  viện tư nhân có phục vụ cộng đồng đang hoạt động rất hiệu quả và được nhân dân địa phương đồng tình ủng hộ.

Từ chỗ xuất hiện còn lẻ tẻ, đến nay cả nước đã có gần 20 thư viện tư nhân có phục vụ cộng đồng, rải đều  ở cả 3 miền Bắc, Trung, Nam, gồm các tỉnh: Hà Tây, Hưng Yên, Hải Dương, Thái Bình, Hà Tĩnh, Bình Định, Tây Ninh, Bến Tre, Tiền Giang, An Giang.

Chủ nhân của những thư viện này  đều là những người có điều kiện kinh tế, có lòng yêu quý sách báo và đặc biệt, họ có trong tay những bộ sưu tập sách, báo khá phong phú. Thấy được giá trị của sách, báo với đời sống xã hội, những người này đã tận dụng cả nhà riêng, thậm chí tình nguyện bỏ kinh phí để xây dựng nhà thư viện, như các thư viện ở Hà Tây, Bến Tre, Tiền Giang...

Họ cũng  bổ sung vốn sách, báo, mua sắm trang thiết bị thư viện bằng kinh phí của cá nhân hay gia đình; có nơi mua cả máy vi tính phục vụ bạn đọc như thư viện ở An Giang, Tây Ninh... Nhiều thư viện có quy mô khá lớn, trung bình mỗi thư viện có 5.000- 10.000 bản sách, tương đương với số  lượng sách của một thư viện công cộng nhà nước cấp huyện, và 3-4  tên báo được bổ sung mới thường xuyên.

Phần lớn các thư viện tư nhân đều mở cửa hằng ngày, phục vụ miễn phí bằng hai hình thức: đọc tại chỗ và cho mượn về nhà. Số độc giả đến các thư viện này cũng khá đông, trung bình khoảng 30-40 lượt/ ngày.

Ở một số nơi, chủ nhân thư viện trực tiếp trả thù lao cho thủ thư, hoặc lấy từ nguồn thu cho mượn sách về nhà (như thư viện ở Bình Định). Song phần lớn, người trông coi thư viện là các thành viên trong gia đình tự nguyện làm, hoặc người làm thư viện tự nguyện không lấy thù lao như hai thủ thư của thư viện linh mục Trần Thanh Hải ở An Giang, gia đình thầy giáo Hoàng ở Cai Lậy, Tiền Giang...

Nhưng các thư viện không thể cứ mãi tự bỏ nguồn kinh phí để bổ sung sách, báo và phục vụ miễn phí cộng đồng được, trong khi đó thì một trong những tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động của các thư viện là nguồn sách, báo phải luôn được bổ sung mới?

- Kinh phí bổ sung sách mới chưa nhiều, chưa thường xuyên là một khó khăn cơ bản mà các thư viện tư nhân đang gặp trong quá trình hoạt động. Dù là những nhà hảo tâm có tiềm lực kinh tế dồi dào nhưng về lâu dài thì chắc có nhiều thư viện tư nhân sẽ bị giảm hiệu quả hoạt động nếu như họ cứ phải tự... bỏ tiền túi để mua sách, báo.

Trong khi đó, hầu hết thư viện tư nhân hiện nay đều chưa thu phí,  sự quan tâm về vật chất của chính quyền địa phương cũng còn rất hạn chế... Mặt khác, các thư viện tư nhân này còn gặp những khó khăn như  thủ thư chưa được bồi dưỡng kiến thức về nghiệp vụ thư viện, đặc biệt là chưa có một căn cứ pháp lý nào để chủ nhân các thư viện này đăng ký hoạt động với các cơ quan có thẩm quyền ở địa phương.

Đây chính là xuất phát điểm để các cơ quan chức năng bắt tay soạn thảo Nghị định về hướng dẫn tổ chức và quản lý hoạt động thư viện tư nhân, thưa bà?

- Thực tiễn cho thấy hoạt động của thư viện tư nhân có phục vụ cộng đồng đang có xu hướng ngày càng phát triển, đóng góp tích cực vào sự phát triển của mạng lưới thư viện chung trong cả nước.

Xu hướng này đặc biệt rất phù hợp với chủ trương xã hội hoá các hoạt động văn hoá, càng cho thấy rõ lợi ích  khi  hệ thống thư viện công cộng nhà nước  chưa đáp ứng đầy đủ  được đến cơ sở.

Chủ nhân của những thư viện này cũng có nguyện vọng được  Nhà nước công nhận, được đăng ký hoạt động với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, được tạo điều kiện phát triển để phát huy ngày càng tốt hơn  hiệu quả phục vụ, nghĩa là được bình đẳng  với các loại hình thư viện công cộng khác.

Trong khi đó, Pháp lệnh Thư viện có hiệu lực từ năm 2001 lại không điều chỉnh  hoạt động thư viện tư nhân nên chưa có cơ sở pháp lý  để quản lý và khuyến khích  phát triển loại hình thư viện này.

Việc bổ sung, sửa đổi Pháp lệnh Thư viện cũng đòi hỏi rất nhiều thời gian (dự kiến sẽ nâng lên thành Luật Thư viện), nên trong khi chờ, chúng ta cần có một  văn bản pháp lý nhằm tạo những cơ sở  và điều kiện cho các thư viện tư nhân hoạt động. Trước thực tế này, Bộ VH-TT đã đề nghị Chính phủ cho soạn thảo Nghị định Hướng dẫn tổ chức và quản lý thư viện tư nhân có phục vụ cộng đồng.

Đến nay, Nghị định đã hoàn thành dự thảo lần 3 và đang trong quá trình xin ý kiến của các Bộ, ngành có liên quan để tiếp tục trình Chính phủ trong thời gian sớm nhất.

Hầu hết các thư viện tư nhân được hình thành đều xuất phát từ tâm huyết của các chủ nhân và mô hình hoạt động cũng tuỳ thuộc vào điều kiện của họ. Vậy sự quản lý liệu có “áp” những mô hình này vào một khuôn cứng nhắc nào không, thưa bà?

- Hoàn toàn không, vì Nghị định này chủ yếu là “mở” và tạo những điều kiện thuận lợi nhất cho các thư viện tư nhân hoạt động tốt hơn. Ví như, các thư viện tư nhân cũng sẽ được hưởng các chính sách và các điều kiện  như miễn thuế đất đai, được đào tạo bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho thủ thư, những mô hình hoạt động tốt sẽ được cung cấp sách từ nguồn sách luân chuyển, chính sách khen thưởng...

Tất nhiên, các thư viện tư nhân cũng cần đáp ứng được những điều kiện tối thiểu theo như hướng dẫn, chẳng hạn, mỗi thư viện  phải có ít nhất 300 bản sách và 1-3  ấn phẩm định kỳ báo, tạp chí; nhà hoặc phòng thư viện phải có đủ diện tích để có thể đáp ứng yêu cầu về bảo quản tài liệu và phục vụ công chúng; có đủ số chỗ ngồi cho ít nhất 10 bạn đọc... Nhìn chung, các quy định, thủ tục rất thông thoáng theo tinh thần tạo điều kiện tốt nhất để các thư viện tư nhân phát huy tối đa hiệu quả hoạt động.

Nghị định này có đưa ra chính sách hỗ trợ tài chính không, thưa bà?

-  Trước mắt Nghị định này không đưa ra chính sách về hỗ trợ tài chính, tuy nhiên có hướng dẫn các thư viện tư nhân thu phí để tạo nguồn thu  cho kinh phí hoạt động và bổ sung nguồn  sách báo...

Xin cảm ơn bà!

(Theo VH)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác