Hệ thống thư viện công cộng quận huyện tại TPHCM: Những thành trì bị quên lãng

Sự phát triển mạnh mẽ của các loại hình giải trí như điện ảnh, truyền hình, game điện tử… đã dẫn đến quá trình suy thoái, xa rời văn hóa đọc trong một bộ phận nhân dân. Đã có nhiều ý kiến, nhiều lời kêu gọi phục hồi văn hóa đọc, thế nhưng ngay tại TPHCM hiện nay, hệ thống thư viện công cộng (TVCC) ở quận huyện, những thành trì gần dân nhất của văn hóa đọc, lại đang bị quên lãng.

Hệ thống thư viện công cộng quận huyện tại TPHCM: Những thành trì bị quên lãng - ảnh 1

20 trên 200.000

20, đó là số người trung bình đến với thư viện quận Phú Nhuận trong một ngày so với con số trên dưới 200.000 dân của quận (năm 2006), đạt tỷ lệ phục vụ 0,01% (!).

Điều đáng buồn là tuy số lượng người sử dụng quá ít như vậy nhưng thư viện quận Phú Nhuận vẫn được xếp loại hoạt động khá trong tổng số 24 thư viện quận huyện của TPHCM. Năm 2006 thư viện này còn được xếp vào một trong những TVCC quận huyện hoạt động tốt nhất toàn TP.

Vấn đề ở thư viện Phú Nhuận cũng là vấn đề chung của các TVCC quận huyện tại TPHCM. Dù sao, những thư viện tại các quận trung tâm có bạn đọc thường xuyên ít nhiều vẫn được xem là may mắn hơn một số thư viện ngoại thành ở Nhà Bè, Cần Giờ - phải hoạt động cầm chừng do thiếu độc giả.

Hiện nay, hai TVCC có số lượng bạn đọc thường xuyên cao nhất là thư viện quận Bình Thạnh và Tân Bình nhưng số lượng bạn đọc cũng chỉ ở mức hàng chục, khi nào vào những mùa cao điểm như trước các kỳ thi, số lượng có thể trên dưới 100.

Trong định hướng chiến lược xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, thư viện luôn được đặt lên hàng đầu. Thế nhưng, thực trạng hiện nay cho thấy việc các TVCC quận huyện hoạt động kém hiệu quả có một phần quan trọng từ sự bỏ quên, xem nhẹ của chính các cơ quan quản lý mà trực tiếp ở đây là các trung tâm văn hóa quận, huyện.

“Chúng tôi không cần thư viện”

Đó là lời tuyên bố đầy hùng hồn của lãnh đạo trung tâm văn hóa một huyện ngoại thành TPHCM trước đoàn kiểm tra chấm điểm của Sở VHTT TP. Khoan vội trách vị lãnh đạo này có phát biểu xem nhẹ thư viện bởi vì thực chất câu nói này còn phản ánh sự thật về căn bệnh thành tích ảnh hưởng đến hoạt động của thư viện.

Theo thang điểm xếp hạng các trung tâm văn hóa thì chỉ cần đạt khoảng 950/1.000 điểm là có thể đứng vào hạng nhất nhì, trong khi đó, điểm tối đa cho một thư viện chỉ là 30 điểm! Như vậy, đối với nhiều trung tâm văn hóa quận huyện thì có phát triển thư viện hay không, cũng chẳng ảnh hưởng gì đến thành tích của đơn vị.

Thủ thư TVCC một huyện cay đắng cho biết: “Ban lãnh đạo trung tâm có thể sẵn sàng chi vài triệu đồng cho một xe tuyên truyền, cả chục triệu đồng cho một đêm nhạc nhưng không duyệt 200.000 đồng/tháng mua sách mới vì cho rằng không giúp gì cho việc nâng điểm thành tích chung”.

Việc xem nhẹ hệ thống TVCC quận huyện còn được thể hiện qua chính bộ máy nhân sự. Hiện nay, 24 TVCC quận huyện đang có 55 thủ thư làm việc, trong đó có 23 người trình độ ĐH, CĐ, 17 người trung cấp, số còn lại là tay ngang. Thế nhưng, điều đáng nói là có đến 28/55 người này chỉ là lao động hợp đồng công nhật.

Kết quả là có những TVCC chỉ có duy nhất một người làm, bận họp hành, nghỉ phép là xem như thư viện đóng cửa. Hoạt động thư viện là một hoạt động đòi hỏi một quá trình đào tạo căn bản, thế nhưng thực tế nhiều nơi vẫn xem thư viện như là một nhà kho giữ sách, thủ thư được xem như là một dạng thủ kho và ai chưa sắp xếp công việc được thì đưa vào làm thư viện như một kiểu chờ thời.

Cũng có trường hợp ngược lại là thủ thư có trình độ, quản lý thư viện rất tốt, ban lãnh đạo trung tâm thấy vậy ưu ái đưa lên làm công việc khác “sang hơn” và cho một người không có trình độ về thay thế, kết quả là thư viện đang hoạt động mạnh trở nên èo uột, bạn đọc bỏ đi.

Thậm chí ngay cả những ban lãnh đạo có ý tốt nhưng do thiếu trình độ chuyên môn cũng gây ra những hậu quả xấu đối với thư viện. Điển hình là những thư viện được sắp xếp ở những vị trí “đẹp” như thư viện Phú Nhuận nằm ngay trên tầng hai Trung tâm Văn hóa quận Phú Nhuận với một không gian khá rộng rãi nhưng lại sát với sân khấu kịch Phú Nhuận luôn tấp nập khán giả.

Còn thư viện quận 10 lại được đặt cạnh phòng tập thể hình. Làm sao tìm thấy không gian thư viện khi một bên thì luôn ồn ào náo nhiệt với diễn viên, khán giả qua lại, bên thì vừa đọc sách vừa được chiêm ngưỡng những thân hình lực sĩ trong tiếng nhạc sôi động và tiếng sắt thép loảng xoảng. Câu cảnh báo quen thuộc “Giữ yên tĩnh nơi thư viện” bỗng chốc trở nên vô nghĩa với bạn đọc.

Về đâu những thành trì văn hóa đọc
Những nguyên nhân trên ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động hiệu quả của một TVCC. Tuy nhiên theo bà Hà Kim Dung, phụ trách mạng lưới TVCC quận huyện tại TPHCM hiện nay, còn một nguyên nhân sâu xa nữa dẫn đến việc TVCC quận huyện bị bỏ quên là: “Trong khi các loại hình văn hóa khác phát triển từng ngày với nhiều cái mới, lạ và hấp dẫn thì hệ thống thư viện quận huyện vẫn y như cách nay vài chục năm, chẳng có sự thay đổi đáng kể nào. Trình độ dân trí tăng, nhu cầu thưởng thức văn hóa cũng tăng theo nên chuyện bạn đọc dần rời xa những thư viện lạc hậu là điều bình thường”.

Thư viện KHTH TPHCM là đơn vị hỗ trợ về mặt nghiệp vụ cho các TVCC quận huyện nhưng nếu thiếu đi sự quan tâm của các cơ sở địa phương thì sự hỗ trợ đó không thể phát huy được hiệu quả.

Đầu năm 2007, Bộ VHTT và Vụ thư viện cũng đã đưa ra nhiều kế hoạch nhằm nâng cấp khả năng đáp ứng thư viện, biến TVCC thành những nơi cung cấp thông tin hiện đại, kết nối hệ thống TVCC lại với nhau qua mạng điện tử.

Tuy nhiên, kế hoạch đó mới chỉ triển khai tại các thư viện lớn mang tầm quốc gia và TP, còn ở những thư viện quận huyện vẫn phải vật lộn với những cải tiến lý ra đã phải làm từ rất lâu như chuẩn hóa nghiệp vụ, phân loại sách theo khung chuẩn mới…

Thành trì cũ kỹ, lạc hậu, những người lính giữ thành thiếu về lượng, hụt về chất nên không có gì lạ khi TVCC trở thành những thành trì bị quên lãng trong “cuộc chiến” khôi phục văn hóa đọc. Có lẽ đã đến lúc nên nhìn nhận đúng vai trò của hệ thống TVCC quận huyện để có sự quan tâm, đầu tư đúng đắn.

 
Theo SGGP

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác