Thư viện Online: Khó và dễ

Một trong những dấu ấn của việc truyền bá tri thức trên mạng là việc phát triển nhiều thư viện trực tuyến (online). Thế nhưng, thư viện online tại Việt Nam hiện nay cũng còn gặp rất nhiều khó khăn, mà để vượt qua, đôi lúc đã phải biến tướng theo chiều hướng tiêu cực.

Thư viện online là thư viện mà trên đó tất cả các loại sách, báo, tạp chí đều được cung cấp theo dạng online, dưới hình thức ebook, enews hay những loại hình thông tin tương tự.

Theo định nghĩa đó, hiện nay tại Việt Nam đã có khá nhiều thư viện online đúng nghĩa. Tựu trung có thể chia ra làm hai loại: thư viện online tổng hợp và thư viện online chuyên đề. Dù dưới hình thức nào, các thư viện trên đều hoạt động trên một nguyên tắc chung “mình vì mọi người và mọi người vì mình”.

Sách ebook ở đây được các thành viên đóng góp, bổ sung
 nhằm giúp cho thư viện ngày càng phát triển. Bản thân thư viện lấy quỹ hoạt động thông qua quảng cáo hay đóng góp của các thành viên.

Hiện nay, các thư viện này đã phát triển lên một tầm hoạt động mới như thành lập những nhóm chuyên đánh máy nhằm chuyển sách giấy thành ebook, trả tiền dịch thuật, biên tập cho các thành viên thông qua mức độ ủng hộ của các thành viên khác với tác phẩm (loại hình này phát triển mạnh ở những thư viện online truyện võ hiệp dịch từ tác phẩm Trung Quốc).

Cũng với mô hình hoạt động kiểu đóng góp như trên, các thư viện online hiện có chung một nhược điểm lớn: vấn đề bản quyền. Các tác phẩm ebook được đưa lên thường là những tác phẩm đã được xuất bản chính thức, có bản quyền được bảo vệ bởi luật pháp.

Việc chuyển thành ebook đã vi phạm luật bản quyền và đe dọa quyền lợi chính đáng của những nhà làm sách, tác giả trong và ngoài nước mà điển hình là những vụ vi phạm các tác phẩm như Harry Potter, Brising Hỏa kiếm, Trăng non, Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Tôi là Bêtô, Kính vạn hoa… vừa qua.

Giữa bối cảnh các thư viện online phát triển rầm rộ nhưng đồng thời vi phạm bản quyền trắng trợn, sự xuất hiện của thư viện online trong dự án sachhay.com được chú ý rất nhiều. Với lời kêu gọi “chung tay lan tỏa tri thức”, thư viện online thuộc dự án sachhay.com với địa chỉ trên mạng http://thuvienonline.sachhay.com đã chính thức ra mắt ngày 8-1 vừa qua.

Đây là một dự án giáo dục cộng đồng phi lợi nhuận, khai thác tiện ích của Internet và các bản sách điện tử để nhân rộng tri thức trong công chúng. Thư viện online này chủ trương cung cấp các bản sách điện tử miễn phí nhưng được phép của cá nhân đơn vị sở hữu tác quyền.

Có hai nguồn cung cấp sách cho thư viện. Nguồn đầu tiên là từ các đơn vị xuất bản trao tặng. “Những đối tác sẽ chủ động tặng sách theo sự thỏa thuận với từng đầu sách cụ thể và chúng tôi cũng có một ban quản trị sẽ tuyển chọn để đưa những bản sách nào lên thư viện” - Vân Anh,  phụ trách thư viện online của sachhay.com cho biết. Nguồn thứ hai là do chính các nhà văn, nhà thơ trao tặng.

Mọi việc có vẻ khá dễ dàng, sách do chính các NXB, nhà làm sách hoặc tự thân tác giả trao tặng thì đương nhiên không gặp vấn đề gì về bản quyền. Thế nhưng, một thư viện dựa vào sách trao tặng thì liệu có thể được bao nhiêu, đó là chưa kể sách trao tặng thì khó có thể lựa chọn về chất lượng. Các NXB, nhà làm sách vẫn là những doanh nghiệp, vẫn phải kinh doanh có hiệu quả.

Nếu sách mà các đơn vị này đã tốn nhiều tiền của, công sức mua bản quyền, dịch thuật, quảng bá, phát hành… mà lại được cho đọc miễn phí trên mạng thì các đơn vị trên sẽ tồn tại bằng cách nào? Còn nếu để cho đến khi thu hồi được vốn và lợi nhuận rồi mới tặng sách, thì bao giờ bạn đọc mới được đọc những sách hay?

Thư viện sachhay.com cũng tạo một nét riêng là các “thư phòng” dành riêng cho những người yêu thích, hâm mộ hay đơn giản là muốn trao đổi về một nhà văn hay tác phẩm nào đó. Dù thực tế đây cũng chỉ là một dạng diễn đàn riêng mà các thư viện online nào hiện nay cũng có, nhưng do có quan hệ tốt với các nhà văn, nên thư viện của sachhay.com hứa hẹn sẽ hấp dẫn hơn.

Dù còn rất nhiều khó khăn chờ đợi phía trước, nhưng sự xuất hiện của thư viện online sachhay.com đã báo hiệu một bước tiến mới nhằm xây dựng một thế giới sách online “xanh và sạch”, cải thiện tình trạng vi phạm bản quyền, hỗn tạp về nội dung.

Theo SGGP

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác