Xây dựng thư viện ở nông thôn

Từ trước tới nay, chúng ta chưa có một thống kê toàn diện nào để khảo sát nhu cầu đọc sách, báo ở các vùng nông thôn Việt Nam. Song chắc chắn một điều là nhu cầu đọc của người dân nông thôn đang ngày một cao, nhất là khi nước ta đang đẩy mạnh CNH, HÐH, mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế.

Cán bộ hưu trí mượn sách báo tại Tủ sách Liên gia xóm 11, thị trấn Vĩnh Trụ, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.Cán bộ hưu trí mượn sách báo tại Tủ sách Liên gia xóm 11, thị trấn Vĩnh Trụ, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.

Ngày nay ở cơ sở, ở các vùng nông thôn, nhu cầu đọc sách báo rất lớn, rất đa dạng và phong phú, bởi những lý do sau đây: Dân trí ở nông thôn đã cao hơn trước, lực lượng trí thức ở nông thôn như: kỹ sư, bác sĩ, giáo viên... ngày càng gia tăng, đặc biệt là tầng lớp cán bộ hưu trí đang sinh sống ở nông thôn cũng rất đông. Người dân ở khắp nơi đang nỗ lực phấn đấu xóa đói, giảm nghèo, làm giàu. Họ có nhu cầu đọc sách báo để tìm hiểu những vấn đề về khoa học - kỹ thuật, từ các loại giống cây trồng, vật nuôi đem lại hiệu quả kinh tế cao, đến những tri thức mới về sản xuất, nông, lâm, ngư nghiệp và dịch vụ.

Tuy nhiên, lại đang tồn tại một nghịch lý là: sách báo ngày nay được in ra ngày càng nhiều, nhưng chủ yếu được phát hành ở thành phố, thị xã, thị trấn (nơi có dân trí cao), chỉ có số lượng ít ỏi, ít đến được với nông dân ở thôn xóm.

Qua khảo sát hiện trạng thư viện ở nông thôn chúng ta thấy hiện có những mô hình thư viện chủ yếu như sau: Một là, thư viện xã, tủ sách các làng, thôn, khu dân cư. Hai là, điểm Bưu điện - Văn hóa xã là mô hình thư viện liên kết giữa ngành Văn hóa - Thông tin và ngành bưu chính viễn thông. Ba là, tủ sách pháp luật xã, phường, thị trấn là mô hình thư viện liên kết giữa Bộ Tư pháp và Bộ VH-TT. Ngoài ra, đối với những tỉnh có đường biên giới (trên đất liền và trên biển) còn có thêm Tủ sách đồn biên phòng là mô hình thư viện liên kết giữa Bộ VH-TT và Bộ Tư lệnh Bộ đội biên phòng...

Ðây có thể coi là một trong những nét đặc thù của hoạt động thư viện nước ta trong thời kỳ mới nhằm bảo đảm cho mọi người dân được tiếp xúc với sách báo, dần dần xóa bỏ sự cách biệt về hưởng thụ văn hóa giữa thành thị và nông thôn, giữa miền xuôi và miền núi, góp phần nâng cao dân trí, giáo dục phổ thông và xây dựng một xã hội học tập.

Trong quá trình hoạt động, mạng lưới thư viện ở nông thôn nước ta gặp không ít khó khăn, đó là: Cơ sở vật chất, trụ sở, trang thiết bị cho thư viện nhìn chung còn nghèo nàn, tạm bợ. Rất ít thư viện, tủ sách cơ sở được đầu tư xây mới, kiên cố. Vốn tài liệu, sách báo còn ít ỏi. Ðã vậy, ở nhiều nơi do xã hội hóa công tác thư viện mà có được, nên sách cũ nát nhiều, không hấp dẫn người đọc.

Sau khi ra đời, nhiều thư viện, tủ sách cơ sở, ở các vùng nông thôn không có nguồn kinh phí thường xuyên để bổ sung sách, báo mới. Thêm vào đó, hầu hết các thư viện ở vùng nông thôn không có cán bộ chuyên trách. Cán bộ lại hay thay đổi và ít được bồi dưỡng nghiệp vụ. Chính vì thế mà hiệu quả hoạt động của các thư viện này còn thấp.

Mặt khác, do chưa có chế độ trợ cấp thường xuyên và ổn định cho cán bộ phụ trách các thư viện, tủ sách cơ sở, nên không khuyến khích được nhiệt tình của họ.

Trước những khó khăn đó, để củng cố, duy trì và nhất là nâng cao hoạt động thư viện ở nông thôn trong những năm tới, xin đề xuất một số giải pháp cơ bản sau đây: một là, đề nghị Bộ VH-TT tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để chỉ đạo và tạo ra hành lang pháp lý thuận lợi cho sự phát triển mạng lưới thư viện ở nông thôn, trong đó có đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất, trang, thiết bị thư viện và thù lao cho cán bộ thư viện. Hai là, tiếp tục tuyên truyền sâu rộng trong nhân dân Pháp lệnh Thư viện để nâng cao nhận thức cho mọi người dân trong việc xây dựng và phát triển phong trào đọc báo ở địa phương.

Ở nông thôn cần đẩy mạnh hơn nữa công tác xã hội hóa hoạt động thư viện để vận động các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đóng góp xây dựng thư viện. Tiềm lực trong nhân dân rất lớn, vì thế phải coi công tác xã hội hóa là việc làm thường xuyên, lâu dài. Ba là, Sở VH-TT, thư viện cấp tỉnh và cấp huyện cần có kế hoạch dài hạn để từng bước đầu tư kinh phí xây dựng và duy trì, phát triển các thư viện, tủ sách cơ sở của địa phương mình, trong đó lưu ý xây dựng kho sách luân chuyển, tập huấn cán bộ, luân chuyển sách báo. Bốn là, cần xác định rõ việc xây dựng các mô hình thư viện ở vùng nông thôn phải xuất phát từ yêu cầu thực tế và điều kiện cụ thể của mỗi địa phương.

Không nên chỉ có một mô hình chung, rồi áp dụng một cách cứng nhắc, kém hiệu quả. Càng không nên chạy theo thành tích để xây dựng hàng loạt thư viện, mà luôn quan tâm đến nhu cầu và khả năng duy trì, phát triển lâu dài. Năm là, cần tăng cường hơn nữa mối quan hệ, phối hợp giữa các ban, ngành, các tổ chức xã hội, để huy động nguồn lực tổng hợp xây dựng các thư viện, tủ sách cơ sở theo định hướng xã hội hóa và đa dạng hóa.

Nâng cao hiệu quả hoạt động thư viện và xây dựng, củng cố phong trào đọc sách báo ở vùng nông thôn nước ta, là công việc lâu dài nhưng cần được tiến hành khẩn trương. Ðể sự nghiệp thư viện thật sự hướng về nông thôn, cơ sở thì ngoài sự quan tâm và đầu tư trực tiếp của các cấp chính quyền địa phương, cần có những cơ chế, chính sách cần thiết và phù hợp về mọi mặt cho thư viện, coi đó là một trong những thiết chế văn hóa bền vững ở nông thôn.

Theo ND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác