(Cinet)- “Dù ai đi ngược về xuôi - Nhớ ngày giỗ Tổ mùng mười tháng Ba”.

Câu ca ấy đã in đậm, ghi sâu trong tâm thức mỗi người con đất Việt, như nhắc nhở các thế hệ con cháu Lạc Hồng nhớ về nguồn cội, hành hương về miền đất Tổ để tri ân công đức tổ tiên.

Lễ hội Đền Hùng còn gọi là Giỗ Tổ Hùng Vương, là một lễ hội lớn mang tầm vóc quốc gia ở Việt Nam, tưởng nhớ và tỏ lòng biết ơn công lao lập nước của các vua Hùng, những vị vua đầu tiên của dân tộc.

Lễ hội được tổ chức hàng năm vào ngày 10 tháng 3 âm lịch tại Đền Hùng, Việt Trì, Phú Thọ. Tuy nhiên, lễ hội thực chất đã diễn ra từ hàng tuần trước đó với những phong tục như đâm đuống (đánh trống đồng) của dân tộc Mường, hành hương tưởng niệm các vua Hùng và kết thúc vào ngày 10 tháng 3 âm lịch với Lễ rước kiệu và dâng hương trên Đền Thượng.

Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng: Ngày quốc lễ trong tâm thức người Việt

Từ xa xưa lễ hội Đền Hùng đã có vị thế đặc biệt trong tâm thức của người Việt Nam. Bản ngọc phả viết thời Trần, năm 1470 đời vua Lê Thánh Tông và đời vua Lê Kính Tông năm 1601 sao chép đóng dấu kiềm để tại Đền Hùng, nói rằng: “...Từ nhà Triệu, nhà Đinh, nhà Lê, nhà Lý, nhà Trần đến triều đại ta bây giờ là Hồng Đức Hậu Lê vẫn cùng hương khói trong ngôi đền ở làng Trung Nghĩa. Những ruộng đất sưu thuế từ xưa để lại dùng vào việc cúng tế vẫn không thay đổi...”.

Như vậy, có thể hiểu từ thời Hậu Lê trở về trước các triều đại đều quản lý Đền Hùng theo cách giao thẳng cho dân sở tại trông nom, sửa chữa, cúng bái, làm Giỗ Tổ ngày 10 tháng 3 âm lịch. Bù lại họ được miễn nộp thuế 500 mẫu ruộng, miễn đóng sưu, miễn đi phu đi lính.

Đến đời nhà Nguyễn vào năm Khải Định thứ 2 (1917), Tuần phủ Phú Thọ Lê Trung Ngọc đã trình bộ Lễ định ngày mùng Mười tháng Ba âm lịch hàng năm làm ngày Quốc tế (Quốc lễ, Quốc giỗ). Điều này được tấm bia Hùng Vương từ khảo do Tham tri Bùi Ngọc Hoàn, Tuần phủ tỉnh Phú Thọ, lập năm Bảo Đại thứ 15 (1940) cũng đang đặt ở Đền Thượng trên núi Hùng, xác nhận: “Trước đây, ngày Quốc tế lấy vào mùa thu làm định kỳ. Đến năm Khải Định thứ hai (dương lịch là năm 1917), Tuần phủ Phú Thọ là Lê Trung Ngọc có công văn xin bộ Lễ ấn định ngày mồng Mười tháng Ba hằng năm làm ngày Quốc tế, tức trước ngày giỗ tổ Hùng Vương đời thứ 18 một ngày. Còn ngày giỗ (11 tháng Ba) do dân sở tại làm lễ”. Kể từ đây, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương 10 tháng 3 âm lịch hàng năm được chính thức hóa bằng luật pháp.

Sau cách mạng tháng Tám (1945) Đảng, Nhà nước ta rất quan tâm tới Đền Hùng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh của Chủ Tịch nước số 22/SL-CTN ngày 18 tháng 2 năm 1946 cho công chức nghỉ ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm để tham gia tổ chức các hoạt động Giỗ Tổ Hùng Vương - hướng về cội nguồn dân tộc.

Người đã 2 lần về thăm Đền Hùng (19/9/1954 và 19/8/1962). Tại đây Người đã có câu nói bất hủ: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước - Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Người còn nhắc: “Phải chú ý bảo vệ, trồng thêm hoa, thêm cây cối để Đền Hùng ngày càng trang nghiêm và đẹp đẽ, thành công viên lịch sử cho con cháu sau này đến tham quan”.

Năm 1995, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương đã được Ban Bí thư ghi trong thông báo là ngày lễ lớn trong năm. Ngày 02/4/2007, Quốc Hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phê chuẩn sửa đổi, bổ sung Điều 73 của Luật Lao động cho người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 âm lịch). Kể từ đây, ngày 10/3 âm lịch hàng năm đã trở thành ngày lễ lớn - QUỐC LỄ mang ý nghĩa bản sắc văn hóa dân tộc.

Trong ngày này, nhân dân cả nước có điều kiện để tham gia vào các hoạt động văn hóa thể hiện lòng thành kính tri ân các Vua Hùng đã có công dựng nước và các bậc tiền nhân đã vì dân giữ nước.

Nhiều hoạt động đặc sắc trong Lễ hội Đền Hùng năm 2013

Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2013 sẽ diễn ra trong 7 ngày (từ ngày 13-19/4, tức từ 4-10/3 Âm lịch). Trong đó, phần lễ được tổ chức trang nghiêm, trọng thể, mang tính cộng đồng, gắn với các hoạt động tôn vinh di sản văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.

Lễ hội năm 2013 có sự tham gia dâng lễ vật của 8 tỉnh khắp 3 miền Bắc - Trung - Nam là: Lạng Sơn, Hà Nam, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Đắc Lắc, Bình Định, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Trọng tâm của các hoạt động của Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2013 là Lễ tôn vinh, đón Bằng công nhận “Tín ngưỡng thờ chúng Hùng Vương ở Phú Thọ” là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại với chủ đề “Linh thiêng nguồn cội đất tổ Hùng Vương” và khai mạc Lễ hội Đền Hùng năm 2013. Sau lễ đón bằng công nhận là chương trình nghệ thuật gồm 3 chương: Chương 1: Dòng giống Rồng - Tiên - Thiêng liêng hai tiếng Đồng bào; Chương 2: Hành trình tâm linh về nguồn cội, tri ân Quốc Tổ Hùng Vương; Chương 3: Phú Thọ - Mùa xuân linh diệu của non sông.

Buổi lễ diễn ra vào 20h ngày 4/3 Âm lịch (tức 13/4/2013) tại sân Trung tâm Lễ hội - Khu Di tích Lịch sử Đền Hùng và được truyền hình trực tiếp trên kênh VTV1, Đài THVN và kết thúc vào lúc 22h với màn pháo hoa tầm cao tại quảng trường thành phố Việt Trì (Phú Thọ).

Phần hội năm nay có nhiều hoạt động đa dạng và đặc sắc. Các hoạt động văn hoá, thể thao được tổ chức với qui mô rộng khắp từ thành phố Việt Trì cho đến Trung tâm Lễ hội Đền Hùng và các vùng phụ cận gắn với tôn vinh di sản văn hóa “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ”. Tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng sẽ diễn ra các hoạt động: rước kiệu của các xã vùng ven; hội trại văn hoá, biểu diễn nghệ thuật, trưng bày sản vật và văn hoá ẩm thực của các huyện, thành, thị trong tỉnh; trình diễn diễn xướng văn hoá dân gian các dân tộc tỉnh Phú Thọ; biểu diễn nghệ thuật của các đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp trong và ngoài tỉnh; đánh trống đồng, múa sư tử; Liên hoan hát Xoan và dân ca Phú Thọ lần thứ 3; giao lưu văn hóa nghệ thuật với các tỉnh phía Bắc có di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO công nhận; chiếu phim màn ảnh rộng; hội thi gói, nấu bánh chưng, giã bánh giầy; triển lãm ảnh “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trong đời sống văn hóa cộng đồng”; trưng bày, giới thiệu các loài hoa phong lan; triển lãm trưng bày hiện vật tại Bảo tàng Hùng Vương; triển lãm ảnh nghệ thuật với chủ đề “Văn hóa đất Tổ - Cội nguồn dân tộc Việt Nam” gắn với triển lãm mỹ thuật của các họa sĩ Hàn Quốc và Phú Thọ; Hội chợ Hùng Vương; Hội thi bơi chải trên sông Lô; Giải Bóng chuyền các đội mạnh toàn quốc - Cúp Hùng Vương; Giải quần vợt hữu nghị Đền Hùng...

Đặc biệt, tại thành phố Việt Trì, trong khuôn khổ Lễ hội, lần đầu tiên diễn ra lễ hội đường phố với chủ đề “Văn hóa đất Tổ Hùng Vương hội tụ và tỏa sáng” diễn ra vào sáng 4/3 Âm lịch với sự tham gia của 13 huyện thị.

Chương trình “Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm Quý Tỵ - 2013” với các hoạt động phong phú, đa sắc màu là một hoạt động quan trọng tiếp nối các hoạt động lễ hội du lịch văn hóa truyền thống trên đất Tổ Hùng Vương trong năm 2013; là sự hưởng ứng và cụ thể hóa Chương trình phát triển du lịch quốc gia. Đồng thời là bước quan trọng nhằm thực hiện chủ chương xây dựng Thành phố Việt Trì là thành phố lễ hội về với cội nguồn của dân tộc Việt Nam.

Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng là biểu hiện đầy đủ nhất về đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam. Vào dịp lễ hội, hàng chục vạn đồng bào cả nước nô nức hành hương về Đền Hùng thắp nén hương thơm tưởng nhớ công ơn dựng nước của các Vua Hùng, tổ tiên cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Nét đẹp truyền thống đạo lý đó đã trở thành ý thức hệ văn hóa tinh thần và tín ngưỡng dân tộc độc đáo: Thờ cúng ông bà, tổ tiên trong dòng họ và thờ cúng tổ tiên chung của cộng đồng. Lễ hội Đền Hùng trở thành biểu tượng và điểm hội tụ tâm linh biểu thị tinh thần đại đoàn kết dân tộc Việt Nam.

Cinet tổng hợp