20 năm phong trào xây dựng Làng văn hóa: Động lực bảo tồn văn hóa truyền thống

Từ làng văn hóa Trang Liệt, xã Đồng Quang, Từ Sơn, Hà Bắc (nay là tỉnh Bắc Ninh) năm 1989, qua 20 năm, phong trào xây dựng Làng văn hóa đã góp phần đáng kể thúc đẩy bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống của các dân tộc.

20 năm phong trào xây dựng Làng văn hóa: Động lực bảo tồn văn hóa truyền thống - ảnh 1

Làng và các đơn vị tương đương ở nông thôn như: thôn, ấp, bản, buôn (gọi chung là làng) luôn là một thực thể văn hóa bền vững, với những giá trị văn hóa độc đáo cần được gìn giữ và phát huy. Mô hình xây dựng Làng văn hóa được ra đời cũng nhằm mục đích đó. Qua 20 năm triển khai, hiện cả nước có 38.443 trên tổng số 88.603 làng được công nhận danh hiệu Làng văn hóa. Xây dựng Làng văn hóa đã trở thành một phong trào phát triển khá mạnh, đặc biệt ở các tỉnh Thái Bình, Thanh Hóa, Nam Định... 

Phong trào xây dựng Làng văn hóa ra đời và phát triển trên cả nước tạo động lực cho công cuộc bảo tồn văn hóa truyền thống. Qua phong trào này, nhiều bản làng đã gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc mình, như người dân bản Tát Én, xã Khai Trung, Lục Yên, Yên Bái hiện vẫn duy trì các tập tục của bản như cúng tổ tiên, lễ cấp sắc 7 đèn, lễ hội cầu mùa... Những nghề thủ công truyền thống như dệt trang phục thổ cẩm hoa văn, chế tác đồ trang sức bằng bạc...; trò chơi dân gian pút tồng (lên đồng); thún tổ (xiên rùa)... vẫn đang là một phần trong đời sống của dân bản Tát Én. Kiến trúc nhà truyền thống cũng được người dân giữ gìn, với 90% số hộ trong bản làm nhà theo kiểu nhà gỗ truyền thống kiên cố.

Để được công nhận danh hiệu Làng văn hóa cần đạt được các tiêu chí cụ thể, nhưng mỗi vùng lại có cách thực hiện riêng, căn cứ vào điều kiện và tình hình thực tiễn, đặc thù. Nếu các tỉnh Nam Bộ đẩy mạnh xây dựng ấp văn hóa, gắn với phát huy vai trò của các dân tộc, sư sãi, tăng, ni trong các nhà chùa Khmer, thì khu vực Tây Nguyên lại triển khai phong trào xây dựng Làng văn hóa với việc giữ gìn bản sắc dân tộc, xây dựng thiết chế văn hóa nhà Rông. Theo Trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện Đăk Glei, Kon Tum Nguyễn Hải Tuấn: những năm qua, được nhân dân hưởng ứng tích cực, huyện đã xây dựng củng cố 85 nhà Rông văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng ở các thôn, làng; 50 thôn, làng xây đã dựng được đội cồng chiêng, múa xoang phục vụ dịp lễ hội...

Qua phong trào xây dựng Làng văn hóa, các quy định và chuẩn mực văn hóa dần thấm sâu vào từng người dân, từng gia đình và cộng đồng; hình thành lối sống, nếp sống văn hóa, văn minh, tăng sức đề kháng trước sự du nhập của các sản phẩm và văn hóa độc hại. Từ năm 2000-2008, nhân dân ở các Làng văn hóa đã đóng trên 32.000 tỷ đồng để xây dựng nhà văn hóa, sân thể thao và trùng tu, tôn tạo di tích. Theo thống kê đến cuối năm 2008, trên 85% Làng văn hóa đã có nhà văn hóa, trên 35% làng có thư viện, tủ sách... Một trong những mô hình xã hội hóa thư viện nông thôn có hiệu quả là thư viện làng Trang Liệt, TX Từ Sơn, Bắc Ninh - nơi từng được chọn để xây dựng mô hình Làng văn hóa. Đến nay, bên cạnh những thành quả về kinh tế, xã hội, Trang Liệt đã xây dựng được thư viện làng với 8.000 đầu sách, 23 đầu báo và tạp chí, hoạt động đều đặn phục vụ trên 500 độc giả có thẻ thư viện. Hàng năm, nhân dân trong làng tự nguyện đóng góp kinh phí để bổ sung đầu sách và tu sửa thư viện...

Tuy nhiên, các tập tục, truyền thống văn hóa ở một số nơi chưa được chú trọng, có nguy cơ mai một; chất lượng thực hiện các tiêu chí về phát triển văn hóa nông thôn còn thấp nên chênh lệch khá lớn về mức hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền... Có những làng khi được công nhận danh hiệu Làng văn hóa nhưng không phấn đấu giữ vững được tiêu chuẩn, dẫn đến chất lượng phong trào xây dựng Làng văn hóa có chiều hướng giảm sút ở nhiều nơi. Theo thống kê của Bộ VH, TT và DL, đến cuối năm 2008, đã có 2.545 làng văn hóa tại 19 tỉnh, thành phố không được công nhận lại sau 3 năm...

Để phát triển văn hóa nông thôn lành mạnh, phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, theo Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở Nguyễn Đạo Toàn, trong thời gian tới, cần tiếp tục tuyên truyền nâng cao nhận thức về ý nghĩa của danh hiệu Làng văn hóa cho người dân nông thôn; tạo không gian, tăng cường tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội truyền thống giúp người dân nhận thức được nét đẹp của văn hóa truyền thống và có ý thức giữ gìn, phát huy. Đặc biệt, phải làm cho các Làng văn hóa trở thành những điểm sáng về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc ở các vùng, miền.

 

Theo NĐB

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác