Dựa vào dân để xây dựng và nâng cao chất lượng đời sống văn hóa cơ sở ở Cần Thơ

So với nhiều địa phương vùng đồng bằng sông Cửu Long, thành phố Cần Thơ được xem là một trong những địa phương hình thành và phát triển sớm phong trào xây dựng đời sống văn hóa cơ sở (ĐSVHCS). Những thành tựu từ phong trào này đã tạo động lực phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội thành phố và đặc biệt là góp phần quan trọng trong phát triển nông thôn mới ở các quận, huyện vùng ven.

Ảnh minh họaẢnh minh họa

Những bước đột phá

Ba mươi năm trước, trên địa bàn tỉnh Hậu Giang cũ (bao gồm thành phố Cần Thơ, tỉnh Hậu Giang và tỉnh Sóc Trăng hiện nay) đã hình thành và phát triển mạng lưới đội thông tin lưu động rộng khắp từ tỉnh đến xã. Đến năm 1987, thuyền văn hóa ra đời tại một số huyện với nhiệm vụ chủ yếu là đưa văn hóa thông tin về các xã vùng nông thôn sâu, xa. Sau đó, trong những năm 90, hưởng ứng phong trào “Xây dựng ĐSVHCS” do Tỉnh ủy Cần Thơ phát động, hàng loạt thiết chế văn hóa cơ sở tiếp tục ra đời như nhà thông tin ấp, xe loa thông tin, xe đạp thông tin... tạo thành một hệ thống tuyên truyền, cổ động văn hóa thông tin rộng khắp ở các địa bàn vùng nông thôn. Cùng với mạng lưới văn hóa cơ sở do Nhà nước xây dựng, ở Cần Thơ còn có hàng trăm nhóm "thông tin - văn nghệ tài tử" ở các xóm ấp (mỗi nhóm có 5 - 10 người) thường xuyên tổ chức sinh hoạt đờn ca tài tử gắn kết với hoạt động thông tin, tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước đến người dân vùng nông thôn. Song song với đó, việc xây dựng và phát triển các khu, ấp văn hóa, xã văn hóa ngày càng được chú trọng...

Khu văn hóa gia đình được hình thành theo cộng đồng dân cư, chòm xóm với quy mô từ 50 - 100 hộ. Hoạt động thường xuyên của những thành viên là thưởng thức hoa kiểng, trao đổi kinh nghiệm làm ruộng, làm vườn, đờn ca tài tử, đọc sách báo, thể dục thể thao (cầu lông, cờ tướng, bóng chuyền...). ấp văn hóa được xây dựng theo tiêu chí: mỗi nhà phải có hàng rào, cột cờ; ấp có cổng chào, nhà thông tin (nơi làm việc của chi bộ, ban nhân dân ấp đồng thời là nơi sinh hoạt thông tin, truyền thanh, đọc sách báo...); không còn hộ đói, giảm tỷ lệ tăng dân số; xây dựng được mạng lưới giao thông thuận tiện; không còn cầu tiêu, nhà sàn trên sông; hạn chế tệ nạn xã hội; trẻ em trong độ tuổi phải được đến trường; có từ 60% số hộ trở lên đạt tiêu chuẩn gia đình văn hóa. Xã Văn hóa được xây dựng trên cơ sở có 100% số ấp đạt tiêu chuẩn ấp văn hóa, có nhà văn hóa và phát triển mạnh phong trào "người tốt việc tốt", xây dựng "gia đình văn hóa"...

Nhìn chung, trong giai đoạn từ năm 1990 - 2000, công tác xây dựng ĐSVHCS ở Cần Thơ luôn được các cấp ủy, chính quyền và nhân dân quan tâm, xây dựng được nhiều mô hình, thiết chế văn hóa cơ sở thích hợp ở từng địa bàn, đặc biệt là ở vùng nông thôn. Đây chính là bước đột phá, tạo nền tảng mạnh mẽ cho việc đẩy mạnh phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa (TDĐKXDĐSVH) trong 10 năm qua.

Tạo hành lang pháp lý, đẩy mạnh công tác tuyên truyền...

Từ những thành tựu khả quan bước đầu của phong trào “Xây dựng ĐSVHCS”, thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về ''Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc''; các kế hoạch của Ban Chỉ đạo Trung ương và phong trào “TDĐKXDĐSVH” từ năm 2000 đến nay, UBND tỉnh Cần Thơ (nay là thành phố Cần Thơ) tiếp tục ban hành, sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản pháp quy, tạo nền tảng pháp lý để đẩy mạnh và nâng chất lượng phong trào “Xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở”. Cụ thể là: “Quy chế công nhận các danh hiệu văn hóa trong phong trào “TDĐKXDĐSVH” trên địa bàn thành phố Cần Thơ kèm theo Quyết định số 55/2008/QĐ-UBND, ngày 10-6-2008; Chương trình phát triển sự nghiệp văn hóa thông tin giai đoạn 2006 - 2010 và định hướng đến năm 2020, trong đó có chương trình Xây dựng ĐSVHCS”...

Trên cơ sở đó, thành phố tiến hành kiện toàn về tổ chức và xây dựng quy chế làm việc của Ban Chỉ đạo phong trào TDĐKXDĐSVH từ thành phố đến xã. Thời gian qua, Ban Chỉ đạo cấp thành phố đã thực hiện tốt nhiệm vụ tham mưu, đề xuất với lãnh đạo thành phố về chủ trương, nội dung thực hiện phong trào TDĐKXDĐSVH; thường xuyên đôn đốc, hướng dẫn, kiểm tra các ngành, các địa phương trong tổ chức thực hiện các mục tiêu đã đề ra; kịp thời tổ chức sơ tổng kết rút kinh nghiệm, qua đó biểu dương, khen thưởng những tập thể cá nhân có thành tích xuất sắc.

Không tạo được cơ chế hoạt động phù hợp, không đổi mới chính sách kịp thời và không đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động văn hóa, không thể phát triển văn hóa một cách rộng, sâu và thiết thực.

Ban Chỉ đạo các cấp được kiện toàn góp phần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân tích cực tham gia phong trào xây dựng ĐSVHCS. Từ năm 2000 đến nay, trong vai trò là thành viên nòng cốt của các Ban Chỉ đạo phong trào TDĐKXDĐSVH, ngành văn hóa, thể thao và du lịch đã tổ chức 1.248 buổi tuyên truyền về văn hóa cơ sở, thu hút hơn 3 triệu lượt người tham gia; các đội thông tin lưu động kết hợp với các đội văn nghệ quần chúng và các câu lạc bộ tổ chức 1.214 buổi lưu diễn tại các xã, thị trấn, thu hút hơn 784.000 lượt người xem; thư viện thành phố trang bị gần 99.000 quyển sách cho thư viện, phòng đọc sách từ quận, huyện đến xã phường, thị trấn, các chùa Khmer với tổng kinh phí trên 1 tỉ đồng. Từ năm 2003 đến nay, Ban Chỉ đạo phong trào TDĐKXDĐSVH thành phố xuất bản và cung cấp đến cấp xã, ấp đều đặn mỗi tháng 2.000 bản tin đời sống văn hóa để hướng dẫn thông tin, trao đổi kinh nghiệm trong quá trình thực hiện phong trào, giới thiệu những mô hình, điển hình tiên tiến để nhân rộng.

Xã hội hóa để giữ vững phong trào

Để bảo đảm tính hiệu quả và bền vững của phong trào, nhiều năm qua, thành phố Cần Thơ luôn quan tâm đầu tư xây dựng và phát triển các thiết chế văn hóa. Từ năm 2007, nguồn kinh phí chi hỗ trợ cho hoạt động văn hóa ở mỗi xã, phường thị trấn đã được nâng từ 20 triệu đồng/năm lên 30 triệu đồng/năm. Từ nguồn kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã cấp 4 xe thông tin lưu động (tổng trị giá gần 2 tỉ đồng) cùng nhiều trang thiết bị để nâng cao hiệu quả hoạt động của các nhà văn hóa, đội thông tin lưu động các địa phương. Đồng thời, với phương châm “xã hội hóa”, để duy trì và giữ vững phong trào, thành phố Cần Thơ chỉ đạo các địa phương gắn kết phong trào TDĐKXDĐSVH với các phong trào: “Xây dựng gia đình văn hóa”, “Xây dựng khu vực, ấp, phường, xã văn hóa”, “Xóa đói giảm nghèo”, “Xây dựng và phát triển nông thôn”, “Thực hiện Quy chế Dân chủ ở cơ sở”, “Phòng chống tội phạm”, “Phòng chống tệ nạn xã hội”... Thông qua việc gắn kết này, các địa phương đã huy động được sự đóng góp của nhiều người dân, doanh nghiệp để xây dựng, nâng cấp cầu đường giao thông nông thôn, mạng lưới điện, chợ trường học...

Phường Tân Lộc, quận Thốt Nốt, chọn khâu đột phá trong phong trào TDĐKXDĐSVH là huy động sức dân xây dựng đường giao thông toàn phường với phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Trong việc vận động người dân hiến đất làm đường, thông qua hình thức bình chọn dân chủ, người dân trong phường chọn những người dân có kinh nghiệm, có uy tín, nhiệt tình tham gia ban vận động, ban thi công, ban giám sát công trình. Với cách làm này, trong 10 năm qua, ngoài nguồn ngân sách nhà nước khoảng 1, 8 tỉ đồng, người dân đã đóng góp bằng tiền và hiến đất trị giá gần 23,8 tỉ đồng để nâng cấp, bê-tông hóa hơn 60km đường giao thông xây mới và sửa chữa 113 cây cầu bê-tông.

Phường An Bình, quận Ninh Kiều, nhờ thực hiện tốt phương châm “xã hội hóa” trên cơ sở công khai, minh bạch các khoản thu - chi tài chính từ tiền đóng góp của người dân, doanh nghiệp, phường đã huy động nhân dân đóng góp trên 365 triệu đồng cùng ngân sách địa phương xây dựng, nâng cấp các nhà thông tin khu vực, nơi đọc sách, các thiết chế văn hóa như cột cờ, cổng chào, nâng cấp hẻm, duy trì phát triển hoạt động của các CLB gia đình văn hóa cùng nhiều hoạt động văn nghệ thể thao địa phương.

Sau nhiều năm phát triển phong trào xây dựng ĐSVHCS, đến nay, thành phố đã bình xét và công nhận 367.569 lượt “Người tốt việc tốt”. ở các xã, ấp vùng nông thôn xuất hiện ngày càng nhiều mô hình “trồng bưởi, cam, sầu riêng”, “nuôi cá trê lai”, “nuôi ba ba”, “nuôi heo đất”, “CLB nông dân sản xuất giỏi”, “CLB dân vận khéo” hiệu quả cao. Các mô hình này không chỉ đem lại hiệu quả thiết thực về kinh tế cho các nông hộ mà còn góp phần nâng cao đời sống tinh thần và xây dựng nông thôn ngày càng giàu đẹp.

Các mô hình khu văn hóa gia đình, CLB gia đình văn hóa ngày càng phát triển với nhiều hình thức hoạt động phong phú, đa dạng. Đến cuối năm 2010, toàn thành phố có 318 khu văn hóa gia đình, 525 CLB gia đình văn hóa, số khu vực và ấp đạt danh hiệu văn hóa là 503/601 (83,7%); tất cả các khu vực, ấp văn hóa đều biên soạn xong quy ước được UBND cấp huyện phê duyệt và đã triển khai thực hiện rộng rãi.

Bốn bài học kinh nghiệm

Từ những kết quả đạt được, một số bài học kinh nghiệm được rút ra trong phong trào “Xây dựng ĐSVHCS” ở thành phố Cần Thơ, như sau:

Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức triển khai thực hiện phong trào. Nhiều năm qua, các cấp ủy, chính quyền ở Cần Thơ đã vận dụng tốt Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) vào việc phát huy, tập hợp, gắn kết phong trào với các công tác trọng tâm của Đảng, làm cho nội dung và hình thức phong trào ngày càng phong phú và nâng cao. Kinh nghiệm cho thấy, nơi nào có hệ thống chính trị vững mạnh, có sự quan tâm lãnh đạo chỉ đạo sâu sát của cấp ủy, chính quyền thì nơi đó phong trào “Xây dựng ĐSVHCS” phát triển mạnh và thực chất, đi vào đời sống nhân dân, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Không có đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa nhiệt tình và có năng lực; không phát huy tính tự quản văn hóa cộng đồng... nhất định không có phong trào văn hóa từ cơ sở một cách mạnh mẽ và thiết thực.

Hai là, phát huy ý thức chủ động, tích cực và vai trò tự quản của cộng đồng. Thông qua việc triển khai thực hiện các phong trào, Quy chế Dân chủ ở cơ sở ngày càng được phát huy; nhân dân chủ động tham gia bàn bạc, quyết định và kiểm tra, giám sát các vấn đề quan trọng của địa phương. Việc thực hiện tốt Quy chế Dân chủ ở cơ sở gắn với phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tập hợp, vận động các tầng lớp nhân dân tham gia thực hiện tốt phong trào. Vai trò của người dân được xem trọng là một cơ sở quan trọng để thực hiện tốt việc xã hội hóa trong xây dựng thiết chế văn hóa ở cơ sở, tạo động lực thúc đẩy các phong trào thi đua yêu nước, phát huy tính đoàn kết cộng đồng, nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành, của toàn xã hội, qua đó củng cố niềm tin của dân với Đảng, chính quyền.

Ba là, thường xuyên quan tâm nâng cao chất lượng, hiệu quả của phong trào; chất lượng hoạt động của ban chỉ đạo. Chất lượng thật sự của gia đình văn hóa là yếu tố có vai trò đặc biệt quan trọng, quyết định đến chất lượng phong trào “Xây dựng ĐSVHCS” và TDĐKXDĐSVH. Số lượng và chất lượng gia đình văn hóa phản ánh sự đồng thuận xã hội đối với phong trào thông qua việc tự giác chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; sự tự nguyện tham gia đóng góp công sức, trí tuệ xây dựng cộng đồng dân cư và trực tiếp hưởng thụ các sản phẩm vật chất tinh thần từ sự đóng góp đó mang lại.

Việc kiện toàn và nâng cao chất lượng hoạt động của Ban Chỉ đạo phong trào các cấp và cán bộ làm công tác văn hóa cơ sở là nhân tố rất quan trọng bảo đảm cho việc thực hiện tốt từ khâu phát động đến khâu tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát. Trong đó, đáng chú ý nhất là việc quản lý, khai thác và sử dụng có hiệu quả các thiết chế văn hóa và xây dựng, tổ chức các hoạt động văn hóa - văn nghệ phục vụ nhân dân.

Bốn là, tăng cường nguồn lực, xây dựng và phát triển phong trào bền vững. Phát triển kinh tế xã hội địa phương, nhất là ở các vùng nông thôn, phải đi đôi với phát triển văn hóa - xã hội, chăm lo đời sống tinh thần cho nhân dân. Kết hợp và thực hiện tốt 2 nhiệm vụ này sẽ góp phần nâng cao tinh thần và ý thức trách nhiệm của mỗi người dân với cộng đồng, huy động được nhiều nguồn lực đóng góp của người dân để xây dựng, duy trì các thiết chế văn hóa ở cơ sở, góp phần phát triển phong trào bền vững./.

 

Theo TCCS

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác