Gỡ rối cho thiết chế văn hóa cơ sở

Giữ vai trò nòng cốt trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở nhưng hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở còn nhiều bất cập, thiếu đồng bộ và hiệu quả sử dụng còn thấp. Gỡ rối cho hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở là một bài toán khó.

Nhiều bất cập

Quy hoạch phát triển hệ thống thiết chế văn hóa đến năm 2010 ban hành theo Quyết định số 271/2005/QÐ-TTg ngày 31-10-2005 của Thủ tướng Chính phủ, thiết chế văn hóa cơ sở bao gồm thiết chế văn hóa cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã và thôn làng, bản ấp. Thực tế ở từng địa phương có tên gọi khác nhau như Trung tâm văn hóa, Nhà văn hóa, Nhà rông văn hóa, Nhà văn hóa - thể thao, Hội quán... nhưng thiết chế văn hóa cơ sở vẫn luôn được nhìn nhận đóng vai trò nòng cốt trong xây dựng văn hóa cơ sở.

Dễ dàng nhận thấy sự chênh lệch về hệ thống thiết chế cơ sở giữa bốn cấp tỉnh, huyện, xã và thôn làng, bản ấp. Nhiều huyện xã, thôn làng và khu dân phố không có thiết chế văn hóa phục vụ đời sống tinh thần của người dân. Mặt khác, trong khi nhiều tỉnh có đầy đủ cả nhà văn hóa và trung tâm văn hóa hoặc trung tâm thông tin triển lãm thì cho đến nay vẫn có tám tỉnh mới chỉ có bộ máy tổ chức hoạt động nhưng nhiều năm chưa có địa điểm hoặc địa điểm hoạt động đang phải bàn giao để xây dựng công trình khác là: Ðiện Biên, Quảng Ninh, Phú Thọ, Tuyên Quang, Ðà Nẵng, Ðồng Tháp, Cà Mau, An Giang.

Bên cạnh đó, hiện tượng nhiều trung tâm văn hóa hay nhà văn hóa bị bỏ hoang, xuống cấp và hoạt động mang tính hình thức không phải là chuyện hiếm. Trong khi nhiều thiết chế văn hóa lại phải gồng mình gánh 'đủ loại' chức năng từ thông tin triển lãm, sinh hoạt văn nghệ... đến hoạt động thể dục thể thao và kiêm luôn địa điểm sinh hoạt của các CLB hưu trí, thành nơi hội họp của các đoàn thể...  Ngoài ra, không thể không kể đến sự lủng củng trong đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở vừa yếu về chuyên môn, tác nghiệp, vừa thiếu về nhân lực lẫn nội dung hoạt động... Theo đánh giá của Cục Văn hóa Cơ sở (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), một trong những hạn chế trong hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở hiện nay là các thiết chế văn hóa cơ sở phần lớn bị xuống cấp và thiếu đồng bộ về trang thiết bị hoạt động. Trong khi đó, công tác quản lý, tổ chức hoạt động còn nhiều bất cập, nặng cơ chế xin cho, thiếu chủ động, sáng tạo, chưa phát huy hiệu quả cơ sở vật chất...

Hướng mở từ năng lực cán bộ

Chiến lược phát triển thiết chế văn hóa cơ sở đến năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ xác định rõ mục tiêu cụ thể: 'Phấn đấu đến năm 2015 và 2020, 90% - 100% số huyện, quận, thị xã có nhà văn hóa và thư viện, 80 - 90% số xã và thị trấn có nhà văn hóa, 60 - 70% thôn làng, bản ấp có nhà văn hóa'. Muốn vậy, sự quan tâm của địa phương đóng vai trò quan trọng, trong đó tiên quyết là phải thực hiện Quy hoạch về địa điểm, quỹ đất để xây dựng hệ thống thiết chế văn hóa. Theo kiến nghị của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, mỗi xã phải có một cán bộ văn hóa - xã hội hưởng lương từ ngân sách Nhà nước, chuyên trách làm công tác quản lý trung tâm văn hóa thể thao xã.

Trong thời kỳ mới, sự năng động của bộ máy thiết chế văn hóa cùng cơ chế xã hội hóa hoạt động, thu hút đầu tư với các thiết chế văn hóa cũng là một hướng đi tất yếu. Thực tế đã có những điểm sáng đang được nhân rộng. Như ở TP Hồ Chí Minh, Trung tâm văn hóa Quận 12 đã đầu tư 20 tỷ đồng để hoàn thiện cơ sở hạ tầng, phòng làm việc, sân bãi... bằng nguồn vốn xã hội hóa, thu hút các cá nhân và tập thể đầu tư chứ không ỷ lại vốn ngân sách Nhà nước. Hay như tại Bắc Giang, một Trung tâm văn hóa xã với nội dung và hình thức hoạt động phong phú, năng động đã thu hút 1.000 lượt người đến sinh hoạt văn hóa và 3.000 lượt người đến hoạt động thể dục, thể thao.

Cũng không thể không nhắc đến điển hình từ Trung tâm văn hóa huyện Mộc Châu (Sơn La). Ông Nguyễn Ðức Nguyên - Giám đốc Trung tâm cho biết: 'Chúng tôi luôn luôn thay đổi, thử nghiệm các mô hình hoạt động. Hằng năm liên tục tổ chức các Hội thi văn hóa, văn nghệ, thể thao theo từng chủ đề, cho từng tộc người...'. Thậm chí, cán bộ của Trung tâm văn hóa huyện Mộc Châu còn nhận thêm việc làm biển quảng cáo, kẻ vẽ pa-nô, áp-phích, tờ phướn cho nhiều doanh nghiệp, cơ quan trên địa bàn huyện, mang lại nguồn thu gấp đôi so với lương cơ bản của cán bộ, công nhân viên chức.

Có thể thấy, yếu tố con người vẫn mang tính quyết định cho sự hiệu quả của các thiết chế văn hóa tại cộng đồng. Trong khi dành nhiều sự quan tâm để hoàn thiện 'cái vỏ', có lẽ cũng cần nhiều giải pháp hiệu quả, thực tế hơn nữa để nâng cao năng lực hoạt động cho đội ngũ cán bộ văn hóa tuyến xã, những hạt nhân có ý nghĩa không nhỏ trong đời sống văn hóa cộng đồng.

Theo ND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác