Hai mươi năm xây dựng làng văn hóa: Lan tỏa từ mô hình Bắc Giang

Sau Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị (khóa VI) về chính sách khoán mới trong nông nghiệp thì chế độ bao cấp về văn hóa ở nông thôn cũng mất dần, các thiết chế hoạt động văn hóa bị đình trệ. Trước đòi hỏi đó, nhiều địa phương đã có chủ trương chuyển địa bàn hoạt động từ xã về làng. Từ đó dẫn đến sự ra đời của mô hình xây dựng làng văn hóa cho đến nay…

Từ thực tiễn ở Bắc Giang

Vào đầu năm 1989, bà con thôn Tráng Liệt, xã Đồng Quang, huyện Từ Sơn tỉnh Hà Bắc (nay là tỉnh Bắc Giang) “bỗng dưng” xây dựng lệ làng, hương ước riêng cho thôn, xã mình với nhiều quy định chi tiết về việc cưới, việc tang, lễ hội, thăm nom chăm bẵm người già yếu, mất sức lao động, người có công.

Sau gần một năm triển khai, các hoạt động trên đã mang lại hiệu quả thiết thực không những trong đời sống xã hội mà còn giải quyết được nhiều vấn đề gay gắt như ruộng đất, di tích lịch sử, văn hóa…

Từ những thành công ban đầu ấy, ngày 29-9-1989, UBND tỉnh có quyết định quy định chức danh và tổ chức bầu trưởng thôn, trưởng bản đồng thời chỉ đạo ngành văn hóa thông tin (nay là Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch – VH-TT-DL) xây dựng quy định về lệ làng, hương ước mới, chuyển việc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở từ xã về làng.

Cuối năm 1991, Bộ VH-TT tổ chức hội nghị “đầu bờ” ngay tại quê hương được coi là nơi khởi nguồn của phong trào này, với sự có mặt của 14 tỉnh khu vực trung du - đồng bằng Bắc bộ và Bắc Trung bộ với chủ đề “Xây dựng làng văn hóa trên cơ sở xây dựng gia đình văn hóa theo những quy ước cụ thể mang tính đặc thù từng địa phương”. Trong đó, Bắc Giang được xem như là mô hình mẫu.

Ngày 10-6-1993, Nghị quyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 5 (khóa VII) ra đời, với nội dung “Khuyến khích xây dựng và thực hiện các hương ước, các quy chế về nếp sống văn minh ở các thôn xã” được xem như luồng gió mới để đẩy mạnh phong trào xây dựng làng, ấp, xã, phường văn hóa, mà đỉnh điểm là các danh hiệu “ làng văn hóa”, “tổ dân phố văn hóa”, “gia đình văn hóa” được ghi nhận trong Luật Thi đua - Khen thưởng ra đời năm 2003.

Nói về thành công bước đầu này, bà Hoàng Thị Hoa, Giám đốc Sở VH-TT-DL tỉnh Bắc Giang cho biết: “Đến nay có 285.803/397.469 hộ đạt danh hiệu gia đình văn hóa (chiếm 75,3%), 1.111 làng, tổ dân phố văn hóa (chiếm 45,3%)… đó là kết quả của nhiều năm kiên trì thực hiện với tinh thần “lấy dân làm gốc”.

Củng cố chất lượng làng văn hóa

Nhằm nâng cao chất lượng phong trào xây dựng làng văn hóa đến năm 2015, định hướng đến năm 2020, vào ngày 15-10, tại Thái Bình, Bộ VH-TT-DL tổ chức hội nghị tổng kết 20 năm xây dựng làng văn hóa thuộc các tỉnh khu vực phía Bắc (từ TT - Huế trở ra).

Bộ VH-TT-DL ưu tiên đưa ra 8 chỉ tiêu về chất lượng. Ví như: 100% số huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh thực hiện công nhận lại danh hiệu “làng văn hóa” sau 3 năm; 70% trở lên số làng văn hóa thực hiện tốt các quy định về nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội; 100% số làng văn hóa không có tệ nạn xã hội…

Để đạt được mục tiêu đề ra, nhiều tỉnh cho rằng “phải gắn việc nâng cao chất lượng phong trào xây dựng làng văn hóa với phát triển văn hóa nông thôn, lấy xây dựng làng văn hóa là địa bàn trọng yếu để phát triển văn hóa nông thôn”.

Trước hết, phải khơi dậy và phát huy tinh thần tự chủ, ý thức tự cường và ý chí vươn lên của người dân nông thôn, làm cho họ nhanh chóng thoát nghèo, khá lên từ sản xuất nông nghiệp, phát triển nghề phụ và dịch vụ nông nghiệp nông thôn bằng năng lực ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, làm tăng năng suất vật nuôi, cây trồng và phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa. Đồng thời, phải nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở mà trực tiếp là bí thư chi bộ, trưởng thôn, ban công tác mặt trận làng.…

Tuy vậy, không ít đại biểu cho rằng: Các tiêu chí đưa ra vẫn chưa bắt nhịp với xu thế phát triển. Bởi bản chất việc xây dựng làng văn hóa là phát huy truyền thống tương thân tương ái, củng cố tình làng nghĩa xóm, hướng tới xây dựng làng quê thuần phong mỹ tục như Bác Hồ đã dạy

 

Theo SGGP

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác