Bảo tàng Văn học Việt Nam: Lưu tinh hoa cho muôn đời

Tọa lạc trên mảnh đất Quảng Bá (Tây Hồ, Hà Nội), đúng địa điểm Trường viết văn Nguyễn Du xưa, Bảo tàng Văn học Việt Nam đang dần được hoàn tất những công đoạn xây dựng cuối cùng. Đây sẽ là nơi lưu giữ và hệ thống tinh hoa văn học nước nhà, tự cổ chí kim.

Nhà văn Cao Tiến LêNhà văn Cao Tiến Lê

Chúng tôi đã có cuộc trao đổi cởi mở với nhà văn Cao Tiến Lê, Trưởng ban quản lý Dự án xây dựng Bảo tàng văn học Việt Nam về những vấn đề xung quanh việc thành lập bảo tàng này.

- Nói về bảo tàng văn học, nhiều nước trên thế giới đã có từ rất lâu nhưng Việt Nam lại chưa. Liệu đó có phải là lý do Hội nhà văn quyết định xin thành lập bảo tàng?

+ Các ngành đều phải có bảo tàng, mà bảo tàng văn học Việt Nam thì thực sự rất quan trọng. Đó sẽ là nơi lưu giữ những tinh hoa văn học nước nhà. Khối lượng văn học VN đồ sộ vậy mà chúng ta không có bảo tàng, nếu không làm thì sẽ mất hết. Hơn nữa, làm bảo tàng là để phục vụ cho nhân dân, để họ biết được văn học nước mình thế nào, cũng là để thế giới biết đến văn học VN. Thực ra, văn học VN ra thế giới không có bao nhiêu, cũng mới chỉ có Dế mèn phiêu lưu ký của Tô Hoài, Nhật ký trong tù của Hồ Chủ tịch, Truyện Kiều của Nguyễn Du...

- Bảo tàng văn học có tầm quan trọng như vậy nhưng sao đến giờ Hội mới bắt tay thực hiện?

+ Thực ra Bảo tàng văn học VN đã chuẩn bị cho sự thành lập từ năm 1995. Lúc đó, Hội đã bắt đầu xin giấy tờ, rồi trình báo cáo lên Chính phủ xem xét. Năm 1999, Chính phủ kí quyết định cho xây dựng Bảo tàng văn học VN. Hội chọn đất Quảng Bá, trước kia là trại sáng tác của Hội để xây dựng bảo tàng. Diện tích trước kia là tới 5600m2, nhưng rồi chiến tranh, nhiều thay đổi, dân lấn chiếm dần, giờ chỉ còn 3600m2. Có quyết định chính thức phê duyệt cho xây dựng bảo tàng ở địa điểm Quảng Bá, Quảng An, Tây Hồ là năm 2001, lúc ấy Hội bắt tay làm ngay. Bảo tàng có hai hạng mục: nhà trung tâm văn hóa và nhà bảo tàng. Nhà trung tâm văn hóa bắt đầu xây từ 2001, đến 2004 là xong, nhưng chưa thật hoàn chỉnh, đến 2007 này thì đã được bên thi công bàn giao hoàn toàn. Bây giờ chỉ còn tập trung hoàn tất nốt nhà bảo tàng. Phần xây dựng coi như đã ổn. Tuy nhiên, cũng phải nói thêm rằng, hiện tại mới chỉ có quyết định cho xây dựng Bảo tàng văn học chứ chưa có quyết định thành lập Bảo tàng văn học.

Ngay từ khi có quyết định của Chính phủ, lại được sự đồng ý của liên Bộ Văn hóa Thông tin, Bộ Tài Chính, Bộ Đầu tư để Hội Nhà văn làm chủ quản bảo tàng thì một Ban chỉ đạo Bảo tàng văn học đã được thành lập, do Tổng thư ký Hội nhà văn VN là nhà thơ Hữu Thỉnh làm chủ quản. Hội đã mời các nhà văn lão thành tham gia ý kiến để làm ra một đề cương chính trị cho bảo tàng.

- Vậy về mặt nội dung, Hội đã chuẩn bị đến đâu rồi?

+ Chúng tôi cũng đã thành lập một ban nội dung, do nhà thơ Hữu Thỉnh làm trưởng ban. Ban có một hội đồng khoa học và một bộ phận sưu tầm hiện vật. Bộ phận này sẽ tiến hành sưu tầm hiện vật ở khắp cả nước, từ Bắc Kạn cho đến Nam Bộ, xem từ cổ chí kim có gì thì mang về. Còn hội đồng khoa học sẽ có nhiệm vụ họp, bổ sung và thông qua những nội dung được trình bày trong bảo tàng...

Bảo tàng văn học VN sưu tầm những hiện vật văn học từ khi có người Việt cho đến thế kỉ 21 này, bao gồm văn học dân gian, văn học cổ đại, cận đại, văn học hiện đại. Xen kẽ vào đó có văn học các dân tộc ít người, văn học VN ở nước ngoài, văn học trong vùng tạm chiếm. Riêng bộ phận sưu tầm cũng được chia ra làm 2 bộ phận, một chuyên đi sưu tầm về văn học cổ-cận, một chuyên sưu tầm về văn học hiện đại.

- Hiện vật văn học sẽ bao gồm những gì, thưa ông?

+ Hiện vật văn học sẽ gồm 3 phần: tác phẩm của nhà văn, đời sống của nhà văn và quan hệ xã hội của nhà văn. Phải làm thế nào để mọi thứ thật sống động. Ví như dòng hiện đại, nói Nguyễn Tuân thì phải thể hiện được hình ảnh ông vừa dùng batoong chọc lên mũ, rồi bên cạnh là chồng bản thảo đang dang dở... để người ta nhìn vào là có cảm giác như Nguyễn Tuân vừa có mặt ở đây và chỉ vừa mới bước ra ngoài thôi. Chúng tôi đã dự định làm những phòng như vậy, nhưng cũng chỉ một số đại diện tiêu biểu vì không đủ diện tích.

Bảo tàng sẽ không chỉ lưu giữ hình ảnh mà cả tiếng nói của nhà văn. Tiếng nói hiện đại có trong nguồn lưu trữ của Đài tiếng nói VN, bởi như Nguyễn Tuân, Kim Lân đều đã có thời kì đóng phim. Thông tin về tất cả các nhà văn hiện đại sẽ được lưu giữ trong máy tính và trình chiếu cho khán giả xem.

- Xin ông cho biết cụ thể hiện giờ bảo tàng đã có được bao nhiêu hiện vật?

+ Hiện tại đã có trên 10.000 hiện vật, đang được lưu giữ tại trụ sở Hội nhà văn. Những hiện vật về Nguyễn Du gần như đã đầy đủ, về thân thế sự nghiệp, rồi có những bản Kiều xuất bản hàng năm, những tranh vẽ truyện Kiều của từng năm in lại,... Hiện giờ chúng tôi đang tiến hành mua lại một bản Kiều của một nhà sưu tầm ở Bắc Ninh, với giá 120 triệu đồng. Về Hồ Chí Minh có thể nói cũng tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, còn rất nhiều tác giả khác mà chúng tôi còn phải tìm kiếm sưu tầm. Vừa rồi chúng tôi về Vĩnh Phúc, có thấy đôi lục bình mà ông phủ Vĩnh Tường (Tổng Cóc) đã viết hai câu thơ của Hồ Xuân Hương lên trên đó nhưng vẫn chưa ngã giá được...

Bảo tàng Văn học Việt Nam: Lưu tinh hoa cho muôn đời - ảnh 2
Cổng vào Bảo tàng Văn học

 

- Trước một khối lượng đồ sộ trong kho tàng văn học Việt Nam từ cổ chí kim thì công việc sưu tầm sẽ chẳng hề dễ dàng. Ông có thể chia sẻ?

+ Khó khăn trước tiên là phải phát hiện được hiện vật. Bộ phận nội dung phải đọc văn học sử, tìm hiểu kĩ càng những truyền thống của dân tộc để có thể biết được sẽ có khả năng có những hiện vật gì. Hoặc đã có hiện vật rồi nhưng lại phải xem xét cách thức sưu tầm. Ví dụ như ở Ninh Bình có cả một ngọn núi lưu danh những bài thơ, giờ phải phục dựng thế nào? Rồi cả những khó khăn từ chính gia đình đang lưu giữ hiện vật. Nhà vợ Nguyễn Du ở Quỳnh Phụ (Thái Bình) đến nay vẫn còn một cái bàn ông ngồi làm việc, bị sứt một chân. Lúc đầu bà chủ đồng ý bán, nhưng khi con trai về thì lại đổi ý, thành thử chúng tôi xuống đó hai lần nhưng chưa mang được hiện vật về.

Đã là bảo tàng thì phải có hiện vật. Văn học cổ không còn nhiều hiện vật nên chủ yếu là phải phục dựng lại, quan trọng là phải biết ta có cái gì; văn học hiện đại, có đấy nhưng sưu tầm chẳng hề dễ dàng, dù chúng tôi cũng có mời gia đình các nhà văn tới thăm bảo tàng. Như Nguyễn Tuân thì mới đây gia đình chỉ biếu chiếc mũ phớt và cây gậy batoong. Còn cụ Nguyên Hồng, khi tìm đến thì gia đình họ đang sửa nhà, chúng tôi xin lại đống sách của cụ nhét dưới gậm giường đã bị mối mọt nhưng không được. Tìm nơi chuồng lợn thì thấy còn lại cái bàn bằng gỗ, đã mọt hết và một giá đựng sách nhỏ của cụ, đề nghị mua nhưng họ cũng không đồng ý. Riêng Tố Hữu thì cụ bà cũng đã cho bảo tàng nhiều hiện vật. Rồi Tú Mỡ, gia đình đã cho 12 hiện vật, trong đó có bàn làm việc, xách mây đi làm thời kháng chiến của cụ, ảnh chụp với Bác Hồ, bản thảo viết tay... Nhưng về cơ bản là vẫn khó khăn, nhiều người không tin mình có thể làm được bảo tàng, mà thực tế, nhiều gia đình cũng có bảo tàng tư nhân để lưu giữ kỉ vật của người thân.

Xây dựng đã hoàn thành tới 90%, nhưng nội dung mới chỉ đạt 30%, mà muốn thành lập bảo tàng, chí ít cũng phải có khoảng 30.000 hiện vật. Vẫn còn mông lung nhưng chúng tôi sẽ cố gắng và phải quyết tâm đến 2008 là xong (hoàn thành phần văn học cổ, cận, hiện đại và chữ viết). Làm thành một bảo tàng cần có sự vun đắp dần dần, chứ một lúc không thể làm hết.

-  Trên thực tế, ở nhiều bảo tàng, ngoài nỗi lo về nguồn hiện vật, còn nỗi lo cuối cùng là lượng khách tham quan. Ban quản lý dự án đã tính tới điều này chưa?

+ Khách tham quan của bảo tàng văn học sẽ có những đối tượng nhất định: các nhà văn, nhà thơ, học sinh, sinh viên... Chúng tôi sẽ có những kế hoạch liên kết với các trường học thật chặt chẽ để bảo tàng có thể sống được. Bảo tàng không chỉ là nơi cung cấp kiến thức văn học cho người xem mà phải còn là nơi vui chơi, giải trí có định hướng. Bởi vậy, trong thiết kế xây dựng đã dành những khoảng không gian phục vụ cho việc này: sân vườn, cây cỏ, một con đường tản bộ để có thể ngồi đánh cờ, ngâm thơ... Nói chung, bước khởi đầu nào cũng có khó khăn, nhưng chúng tôi mong thành công và dứt khoát là thành công.

- Xin cảm ơn ông!

(Theo TQ)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác