Gửi niềm tin vào văn chương mạng

Với chủ đề “Văn chương mạng và website vannghesongcuulong.org”, Bàn tròn văn chương do Hội nhà văn Việt Nam (tại TP.HCM) tổ chức hôm 21-4 đã đánh giá nhiều mặt của dòng văn chương trên mang Internet hiện nay với các tác động trong đời sống văn chương nước nhà.

Văn chương mạng - có không?

Nhà thơ Lê Thiếu Nhơn mạnh dạn phát biểu rằng: Nếu nói văn chương mạng như chúng ta ở đây là nói cho sang thôi, chứ Việt Nam chưa hề có văn chương mạng. Văn chương mạng hiện nay thực chất chỉ là văn chương được chuyển lên mạng, và mạng Internet chỉ có tác dụng chuyển tải tác phẩm văn chương. Điều này gặp phải các phản ứng từ phía cử tọa là các blogger.

Một blogger đến từ diễn đàn ngoisaoblog.com cho biết hiện nay ở Việt Nam có nhiều người sáng tác văn chương trên mạng, họ không nhất thiết phải in thành sách, và họ vẫn chia sẻ đến được với các độc giả của mình. Điều này chứng tỏ có hiện tượng văn chương tồn tại trên mạng, được hình thành trên mạng, được tiếp nhận thông qua mạng, và như thế, có thể cho rằng loại hình văn chương mạng đang tồn tại.

Nhà thơ Inrasara - chủ trì hội thảo - nhận định thêm rằng: "Hiện nay người viết có "tâm thế mạng" và "tâm thế giấy". Ở mỗi loại hình xuất bản, người viết có những cảm hứng khác nhau.

Nhà thơ Hồ Thi Ca trong tham luận của mình có bày tỏ một ý kiến rằng hầu hết các nhà văn Việt Nam hiện nay ít tham gia mạng Internet, ít biết sử dụng Internet và ông tích cực kêu gọi mọi người tham gia: "Tôi nghĩ bất kỳ tác giả nào cũng cần tối thiểu là trình độ lướt net phổ thông". Nhấn mạnh hơn, Hồ Thi Ca cho rằng "có hai loại người không thể không lướt net là nhà thơ và nhà lãnh đạo".

Điều này được đúc kết từ thực tế xử lý công việc hàng ngày của ông, nhưng nhà văn Lý Lan - người đọc trước tham luận của Hồ Thi Ca và e-mail về từ Mỹ - phản biện rằng: Việc "xài" mạng Internet hay dùng cây bút tờ giấy để viết văn thì cũng như nhau thôi, "cũng vò đầu bứt tóc rồi viết ra", Lý Lan giải thích như vậy. Và chị nói thêm: "Chất lượng thành phẩm khi viết trên máy tính và viết trên giấy bằng bút bi thì có cái hay hơn có cái dở hơn, có lẽ là do sự trồi sụt của cảm hứng, chứ máy tính hay cây viết không đóngvai trò quan trọng lắm". Lý Lan cũng nói: mình phân biệt giữa xài máy tính và sử dụng Internet, máy tính tiện dụng cho nhà văn viết, còn Internet tiện dụng cho xuất bản.

Và một định nghĩa "xài được"

Văn chương mạng là gì? Mặc dù được nêu rõ trong thư mời, nhưng ban tổ chức đã bỏ quên khái niệm “văn chương mạng là gì ?” trong tham luận đề dẫn của nhà thơ Vũ Trọng Quang. Ông nêu lên “yếu tính của văn chương mạng hiện nay là sự nhanh nhạy của công nghệ Internet đang đối lập với tình hình chậm chạp của giới văn nghệ sĩ Việt Nam", nhưng không làm rõ cái khái niệm "Văn chương mạng" đem ra bàn tròn lần này được hiểu như thế nào?

Điều này khiến cho nhà văn Triệu Xuân không đồng tình với nhà thơ Hồ Thi Ca và cho rằng: Việc nhà văn tham gia mạng Internet và chuyển tải văn chương lên mạng là những việc"sau văn chương", vì "cái tôi muốn biết là văn chương mạng được hình thành thế nào, và nó khác với các thể loại văn chương truyền thống khác ra sao".

Nhà thơ Hồ Thi Ca nêu ra sự khác nhau, ông chỉ ra: “Điểm khác biệt cơ bản nhất của văn học mạng là tính phổ biến rộng rãi của nó. Con số 500 hay 1.000 ấn bản của báo in chỉ là số lẻ của lượt người đọc 1 website văn học bình thường trên mạng. Và nếu đó là 1 trang web được thiết kế hoàn chỉnh thì độc giả ở bất kỳ nơi đâu trên trái đất này đều có thể ngay lập tức gởi góp ý, phê bình của mình đến tác giả. Đó là đặc điểm khác của văn học mạng: tính tương tác rất cao”. Nhưng cũng chính Hồ Thi Ca từ chối không nói về việc văn chương mạng phát sinh như thế nào.

Một nhà báo cho rằng: văn chương mạng là loại văn chương được sáng tác trên mạng, tồn tại trên mạng. Cách hiểu này được nhà văn Triệu Xuân đồng tình, và bổ sung: "Văn chương trên mạng trước hết phải là văn chương, sau đó mới tới đặc điểm xuất bản đầu tiên trên mạng".
Như vậy, một định nghĩa "hòm hòm" về văn chương mạng đã được bàn tròn đề xuất và thống nhất.

Ứng xử với "biển thông tin"

Mọi người đều nhìn nhận Internet mang lại tiện ích cho việc tra cứu tư liệu, góp phần tích cực cho sáng tác của các nhà văn. Nhưng ông Nguyễn Trung Bình - giám đốc Hội chợ quảng cáo Advfair.com - cho rằng với việc tung các tác phẩm văn chương lên mạng, người viết nhiều khi tập trung tâng bốc, nâng đỡ nhau, làm cho người ta ngộ nhận đó là văn chương đích thực. Tuy nhiên, bà Nguyễn Thị Hậu - phó viện trưởng Viện nghiên cứu xã hội TP.HCM - cho rằng "văn chương mạng có sự bình đẳng về cơ hội xuất hiện trước công chúng và bình đẳng trong chịu đựng các va đập. Nếu tác phẩm nào "sống còn" qua va đập, thì đó là thành công". Quả thật, đây cũng là một đặc tính thú vị của văn chương mạng.
 

Các website văn chương hiện nay:

www.vannghesongcuulong.org
www.thunguyetvn.com
: website riêng của nhà thơ Thu Nguyệt
http://www.ntmk.net/web/diendan/index.php?showforum=50: diễn đàn văn học của trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai

http://phamxuannguyen.vnweblogs.com: Blog của nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên
www.tranthanhgiao.com: trang web riêng của nhà văn Trần Thanh Giao
www.vuhong.com: trang riêng của nhà văn Vũ Hồng ở Bến Tre
www.evan.com.vn: trang văn học của báo diện tử vnexpress

Nhà văn Triệu Xuân lo ngại văn chương mạng dễ dàng gây cho tác giả sự ngộ nhận rằng có nhiều người đọc văn của mình, khi thấy số lượt truy cập vào trang web rất lớn. "Văn chương mạng còn đem lại sự bùng nổ về xuất bản trong tình hình hiện nay, nó chỉ có một rào cản, đó là rào cản về lương tri của người cầm bút, liệu thì anh có dễ dãi với chính anh không? Anh có tự bằng lòng với việc xuất bản quá dễ dàng mà đưa ra các tác phẩm tồi không? Nếu người cầm bút vượt qua được rào cản này thì quá tuyệt vời".

Trong khi đó, nhà thơ Triệu Từ Truyền đưa ra "ba mặt của văn chương mạng" là: không lệ thuộc vào thời gian, quá khứ, hiện tại đều có thể đồng hiện trên một trang web; chia sẻ thông điệp văn chương cho khắp hành tinh, một người Việt ở Chile cũng có thể vào trang web vannghesongcuulong.org và biết ngay tình hình văn chương nước nhà; và văn chương mạng có khả năng vượt qua các rào cản (về tôn giáo, tư tưởng chính trị). Ông khẳng định đây là những ưu thế của văn chương mạng khiến cho loại hình này còn tiếp tục phát triển mạnh trong thời gian tới.

Vấn đề cuối cùng còn đọng lại chính là chuyện bản quyền của văn chương mạng. Môt blogger phát biểu tại hội thảo rằng: "Lúc đầu, tác giả muốn chia sẻ cho nhiều người tác phẩm của mình, nhưng sau khi đưa lên mạng, và trong tình trạng copy trích đăng như hiện nay, dần dần tác quyền bản gốc có nguy cơ bị mất và không kiểm soát được".

Dù vậy, bàn tròn văn chương lần này cũng khép lại với một cách hiểu về văn chương mạng và những đánh giá tích cực dành cho loại hình văn học hãy còn mới mẻ ở Việt Nam nhưng hứa hẹn không ít triển vọng và đột phá.

Theo TT

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác