Kỷ niệm chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ: Đọc những vần thơ của Bác Hồ viết về Điện Biên Phủ

Bác Hồ kính yêu của chúng ta sinh thời luôn coi văn học nghệ thuật như một hoạt động tinh thần phong phú, phục vụ có hiệu quả cho sự nghiệp cách mạng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Bộ Chính trị bàn chủ trương tác chiến Đông Xuân 1953-1954 và quyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ. Ảnh: T.LChủ tịch Hồ Chí Minh cùng Bộ Chính trị bàn chủ trương tác chiến Đông Xuân 1953-1954 và quyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ. Ảnh: T.L

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, sau mỗi lần bàn xong việc quân, việc nước, Bác lại thả hồn mình với cảnh sắc thiên nhiên, làm bạn với trăng sao, suối rừng. Có khi Bác chống gậy lên non xem trận địa, để suy ngẫm về thế và lực của ta. Chiến dịch Điện Biên Phủ (ĐBP) đã làm Bác nhiều đêm không ngủ tuy Bác đã có tiên đoán về sự thắng lợi ngay từ chiến dịch Đông Xuân 1952: ... Kháng chiến vừa sáu năm/ Trường kỳ và gian khổ/ Chắc thắng trăm phần trăm (Thơ chúc Tết xuân Nhâm Thìn).

Chiến thắng ĐBP có ý nghĩa quyết định đem lại hòa bình độc lập cho Việt Nam. Bộ đôi chủ lực của ta phải rải ra ở nhiều chiến trường, được nhân dân yêu mến gọi là vệ quốc quân, là bộ đội Cụ Hồ. Bác thấu hiểu nỗi gian lao vất vả của các anh. Để động viên các chiến sĩ ngoài mặt trận, Người đã viết bài thơ “Tặng bộ đội Điện Biên Phủ”:

Đá rắn, quyết tâm ta rắn hơn đá
Núi cao, chí khí ta còn cao hơn.
Khó khăn ta quyết tâm vượt cho kỳ được
Gian khổ không thể làm lòng ta sờn...

Bài thơ có giọng chắc khỏe như một lời hiệu triệu thể hiện rõ quyết tâm sắt đá của quân dân ta. Các hình ảnh “đá rắn, núi cao” được Bác đặt vào hai vế đối, cùng với nhiều thanh trắc đi liền nhau đã hình tượng hóa sức mạnh và ý chí của quân đội ta.

Ngày 20-11-1953 theo kế hoạch Na-va, hai mươi mốt sư đoàn tinh nhuệ cùng với máy bay, xe tăng, đại bác, hàng ngàn lính Pháp đã nhảy dù xuống ĐBP. Ngày 13-3-1954 ta bắt đầu tấn công ĐBP, và sau 56 ngày đêm khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt/ máu trộn bùn non/ gan không núng, chí không mòn (Tố Hữu), trưa ngày 7-5-1954, ta đã giành thắng lợi vẻ vang, kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp chín năm. Mặc dù rất bận, nhưng chỉ sau 5 ngày toàn thắng, Bác đã sáng tác một bài thơ khá dài so với thường lệ của thơ Người để chào mừng chiến thắng lịch sử vĩ đại này. Đó là bài “Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ” (đăng báo Nhân dân số 184, ngày 12-5-1954 – bút danh CB).

Bài thơ có 45 câu chia thành 5 khổ theo thể 7 chữ, vần chân, nó như một bản thông tin nhanh, có số liệu cụ thể nhưng rất giàu hình ảnh dễ nhớ, dễ thuộc. Đầu tiên Bác tập trung giới thiệu về âm mưu và binh lực của kẻ địch. Đồng thời Bác chỉ ra thói hợm hĩnh, kiêu căng của kẻ thù, và đó chính là một trong những nguyên nhân đã dẫn đến thất bại thảm hại của chúng, mặc dù thực dân Pháp đã được bọn quan thầy Mỹ hỗ trợ tích cực: 20 tháng 11 năm cũ/ Giặc Pháp nhảy dù Điện Biên Phủ/ Hăm mốt tiểu đoàn tinh nhuệ nhất/ Xe tăng, súng lớn đầy chồng chất/ Chúng khoe rằng: “Kế hoạch Na- va”/ Thật là mạnh dạn và tài hoa/ Phen này Việt Minh phải biết tay/ Quan thầy Mỹ thì vui lòng thay/ Các báo phản động khắp thế giới/ Inh ỏi tâng bốc Na-va tới.

Tiếp đến là những dòng thơ thể hiện quyết tâm của bộ đội, dân công và lời hứa với Đảng, Bác, Chính phủ sẽ giành thắng lợi: Bên ta thì/ Bộ đôi, dân công quyết một lòng/ Xẻ non, đắp suối, vượt qua sông/ Khắc phục khó khăn và hiểm trở/ Đánh cho giặc tan mới hả dạ/ Lặng lẽ chuẩn bị suốt tháng ngày/ Không quản gian khổ và đắng cay/ Quyết tâm làm cho tròn nhiệm vụ/ Đã hứa với Đảng, Bác, Chính phủ. Những câu thơ thật gân guốc, chân thực như chính cuộc sống vốn có, tạo nên niềm tin yêu và sức mạnh để ta mở màn chiến dịch, khai tử chủ nghĩa thực dân Pháp trên đất nước ta.

Chỉ với 8 dòng nhưng ở khổ thơ tiếp theo, Bác đã khắc họa được khá rõ nét giấc mộng chủ quan của các tướng Pháp như “Na-va cùng Cô-nhi” ỷ vào quan thầy Mỹ, nuôi ảo tưởng: 13 tháng 3 ta tấn công/ Giặc còn ở trong giấc mơ mòng/ Mình có thầy Mỹ lo cung cấp/ Máy bay cao cao, xe tăng thấp/ Lại có Na-va cùng Cô-nhi/ Những tay tướng giỏi nắm chỉ huy/ Chúng mình chuyến này nhất định thắng/ Việt Minh ắt thua chạy quýnh cẳng. Ở đây chất trào lộng hóm hỉnh trong thơ Bác lại có dịp xuất hiện, tạo ra tiếng cười châm biếm thói kiêu căng, hùng hổ của kẻ thù, để rồi chúng sẽ xem ai phải chạy quýnh cẳng? Đó cũng là dự báo cho sự thất bại của quân đội viễn chinh Pháp.

Ở khổ thứ tư của bài thơ kéo dài 12 câu diễn tả chiến thắng liên tiếp của quân ta với những thống kê rất chi tiết. Sự đối lập trong cấu tứ tăng tiến: Hơn 50 ngày, ta đánh đồn/ Ta chiếm một đồn, lại một đồn/ Quân giặc chống cự tuy rất hăng/ Quân ta anh dũng ít ai bằng/ Na-va, Cô-nhi đều méo mặt/ Quân giặc tan hoang, ta vây chặt/ Giặc kéo từng loạt ra hàng ta/ Quân ta vui hát “khải hoàn ca”/ 13 quan năm đều hàng nốt/ Tên tướng chỉ huy cũng bị nhốt/ Một vạn sáu ngàn tên giặc Tây/ Đều làm tù binh, hoặc bỏ thây. Đây là bức tranh công đồn khí thế ngút trời của quân ta và sự thất bại thảm hại của kẻ thù. Là tiếng reo vui mừng nhất, là hồi kèn xung trận, là sự toàn thắng của quân ta, đồng thời là một màn bi hài kịch đối với quân Pháp.

Kết thúc bài thơ chỉ với 6 câu ngắn gọn, Bác đã tổng kết thắng lợi của chiến dịch ĐBP, chỉ ra nguyên nhân ta thắng, địch thua. Và xem đó là một món quà đặc biệt mà Bác rất mong bộ đội, dân công sẽ dâng lên mừng thọ Bác 64 tuổi: Thế là quân ta đã toàn thắng/ Toàn thắng là vì rất cố gắng/ Chiến sĩ viết thư dâng Cụ Hồ/ Xin Bác vui lòng mà nhận cho/ Món quà chúc thọ sinh nhật Bác/ Chúng cháu cố gắng đã sắm được.

Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ chính là món quà tinh thần quý nhất, đẹp nhất dâng lên Người. Niềm mong mỏi, khát vọng cháy bỏng của Bác về chiến dịch ĐBP đã thành sự thật.

Bài thơ Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ có kết cấu mạch lạc theo hình thức đọc tấu dân gian, có giọng điệu kể rất vui trong cung bậc thể hiện tình cảm chân thành, niềm vui và hy vọng của Người. Có thể xem đây là bản tổng kết chiến thắng ĐBP một cách ngắn gọn nhất bằng thơ. Ngôn ngữ của bài thơ là thứ ngôn ngữ ý vị như ngôn ngữ của người dân quê Việt Nam. Người khéo dùng tục ngữ, hay nói ví, thường có lối châm biếm kín đáo và thú vị (Phạm Văn Đồng). Sau chiến thắng ĐBP, Bác còn viết bài Na-va Chinh phu ngâm để tống tiễn Na-va về Tây - ký bút danh CB - trong đó có câu:

Thua to ở trận Điện Biên
Vì ai kế hoạch mà nên nỗi này!

Cuối bài thơ Bác ghi chú ý: “Chinh phu” chứ không phải “Chinh phụ”. Có nghĩa rằng khúc ngâm ai oán này không còn là của người vợ lính trong khúc ngâm nổi tiếng, nguyên bản của Đặng Trần Côn... mà là khúc ngâm của chính người lính viễn dương thất trận Na-va, vì kế hoạch tan thành mây khói.

Mười năm sau chiến thắng ĐBP, ngày 12-11-1964, trên báo Nhân dân số 3878, với bút danh “Chiến sĩ”, Bác viết bài văn Uy danh lừng lẫy khắp năm châu, trong đó có bốn câu thơ dự báo sự thất bại của đế quốc Mỹ trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam:

Uy danh lừng lẫy khắp năm châu
Đạn cối tuôn cho Mỹ bể đầu
Thành đồng trống thắng lay Lầu trắng
Điện Biên, Mỹ chẳng phải chờ lâu.

Chiến thắng ĐBP là bài học đầu tiên cho thực dân Pháp và đó cũng là bài học tiếp theo cho bất kỳ kẻ thù nào dám tới xâm phạm bờ cõi nước ta. Sau chiến thắng ĐBP, quân đội ta lớn mạnh trùng trùng, điệp điệp, cao như núi, dài như sông”(Tố Hữu) góp phần đánh thắng hai đế quốc to là Pháp và Mỹ (Di chúc của Bác).

Kỷ niệm chiến thắng ĐBP 7-5-2007, đọc lại những vần thơ của Bác viết về chiến dịch vĩ đại này, ta không khỏi bồi hồi xao xuyến xen lẫn tự hào, tin yêu về Đảng, Bác và dân tộc ta, về chiến thắng Lừng lẫy Điện Biên, chấn động địa cầu.

(Theo CTO)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác