Lý luận phê bình văn học TPHCM: Bước khởi động mới

Không ít vấn đề bức xúc của tình hình lý luận phê bình nghệ thuật được giới chuyên môn đề cập thời gian gần đây, trong đó có lý luận phê bình văn học. Cuộc hội thảo do Hội đồng Lý luận phê bình văn học của Hội Nhà văn TPHCM vừa tổ chức tại 81 Trần Quốc Thảo đã cho thấy sự vận động và mong muốn tìm ra những giải pháp tích cực cho bước khởi động mới.

Chủ tọa buổi hội thảo, từ trái qua phải: TS Huỳnh Như Phương, GS-TS Mai Quốc Liên, nhà văn Lê Văn ThảoChủ tọa buổi hội thảo, từ trái qua phải: TS Huỳnh Như Phương, GS-TS Mai Quốc Liên, nhà văn Lê Văn Thảo
“Lặng lẽ” hay “sóng ngầm”?Dưới nhiều lăng kính cảm nhận khác nhau, các nhà lý luận phê bình, nhà văn, nhà thơ có mặt trong buổi hội thảo đã nêu những bức xúc từ tình hình “lặng lẽ” nhưng cũng đầy “sóng ngầm” về lý luận, phê bình văn học trong những năm đầu thế kỷ 21.

Mở đầu hội thảo, nhà văn Lê Văn Thảo, Tổng thư ký Hội Nhà văn TPHCM, nêu nghịch lý: hoạt động thẩm định tác phẩm văn học của các nhà lý luận phê bình văn học chuyên nghiệp có vẻ bị “lép vế” so với hoạt động giới thiệu, đánh giá tác phẩm văn học của các nhà báo trên các trang báo viết, báo mạng hiện nay. Một quyển sách được đánh giá hay, dở như vậy vẫn chưa đủ sức thuyết phục công chúng và thúc đẩy cảm hứng ở người sáng tác.

Tuy so sánh hơi khập khiễng nhưng nhà văn Thúy Ái đã cho rằng hiện tượng “phá” trong văn học như là một kiểu phá rừng. Các nhà phê bình văn học như những người bảo vệ rừng. Rừng thì rộng, lâm tặc lộng hành mà lực lượng bảo vệ rừng lại quá ít! Cho nên một số tác phẩm gây phản cảm trong đời sống văn học, đời sống xã hội nhưng vẫn được một số người tung hê trên mặt báo chí, trong số đó không phải không có người được mệnh danh là cây viết lý luận phê bình chuyên nghiệp! Nhà nghiên cứu Kim Hoa cho rằng cần phải có sự giới thiệu đúng đắn về những tác phẩm đáng đọc qua kênh báo chí.

Đáng ngại khi giới kinh doanh sách tạo dư luận “sách có vấn đề” như một thủ thuật tinh vi “câu” độc giả, để sách bán chạy. Nhà thơ Tôn Nữ Thu Thủy, nhà thơ Anh Huỳnh, nhà văn Kim Quyên yêu cầu nhà lý luận phê bình cần có tiếng nói mạnh mẽ đối với những hiện tượng văn học đi ngược lại đạo lý dân tộc, hoặc vay mượn những góc nhìn tiêu cực, phiến diện “du nhập” từ văn chương của nước ngoài, chạy theo mốt thời thượng để tự coi là mới, lạ, sex, báng bổ, táo bạo. Những tác phẩm này đã ít nhiều gây “ô nhiễm độc hại” cho người tiếp nhận, làm lệch hướng nhận thức của bạn đọc nhất là giới trẻ hiện nay.

Về việc in lại, quảng bá tác phẩm của một số tác giả Sài Gòn trước giải phóng, theo nhà báo Đinh Phong cần xem xét thận trọng ở ý nghĩa đích thực hơn là sự buông lỏng dễ dãi, ít nhiều đã gây ngộ nhận theo kiểu “khơi thông dòng văn học” như chuyện in lại tác phẩm của Dương Nghiễm Mậu vừa qua.

Tiếp theo ý kiến bàn về ý nghĩa của công cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam trong đó cả cuộc đấu tranh trên mặt trận văn hóa, tư tưởng, bảo vệ văn hóa dân tộc, nhà văn Vũ Hạnh nhấn mạnh ý thức đừng tự lơi lỏng, tự xem nhẹ giá trị của ý nghĩa “độc lập, tự do” cũng như cần biết phát huy, nâng cao tầm vóc văn hóa dân tộc Việt Nam trên thế giới qua nhiều góc độ văn hóa, văn học.

Góp thêm những giải pháp

GS Trần Thanh Đạm bày tỏ suy nghĩ của ông trước những biểu hiện lợi dụng diễn đàn từ những tờ báo mạng bên ngoài để công kích, chống đối chúng ta, một kiểu “diễn biến hòa bình”. Cho nên cần có tờ báo là vũ khí thực thụ của những người tâm huyết với sự nghiệp văn hóa, văn nghệ dân tộc.

Nhận xét mối quan hệ liên kết thay vì tách riêng báo chí với lĩnh vực lý luận, phê bình văn học, nhà thơ Trần Hữu Lục đề xuất nên mở rộng mời phóng viên các báo viết về lĩnh vực này tham gia cùng, như Hội Điện ảnh Việt Nam và Hội Điện ảnh TPHCM đã làm để có thêm lực lượng.

Góp thêm tiếng nói của người làm công tác nghiên cứu, giảng dạy văn học, TS Nguyễn Thị Ngọc đề xuất bên cạnh những vấn đề mới của văn học đang “nhói” lên, cũng cần có những góc nhìn lý luận phê bình đổi mới, soi rọi lại những tác phẩm văn học cổ, kim được chọn giảng dạy ở nhà trường. Chính những hoạt động đầy tính văn chương này sẽ góp phần làm phong phú, khêu gợi thêm sự cảm thụ, yêu văn chương của học sinh, giúp giới trẻ tiếp nhận văn học sâu sắc hơn.

Chủ trì hội thảo, GS-TS - nhà phê bình văn học Mai Quốc Liên đã thông tin một số vấn đề thời sự lý luận phê bình văn học của Việt Nam và thế giới. Thay mặt Hội đồng Lý luận phê bình văn học của Hội Nhà văn TPHCM, ông cũng ghi nhận những ý kiến đóng góp, những đề xuất giải pháp tích cực, đầy ý nghĩa xây dựng và góp thêm phần hành động mới của chuyên ngành. Hơn lúc nào hết, sự hỗ trợ của Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM trên lĩnh vực văn hóa nghệ thuật vô cùng cần thiết.

Theo ông, trong tình thế mới, tình thế hội nhập của Việt Nam đến thế giới, lĩnh vực học thuật lý luận được rộng mở, công chúng đã có cơ hội tiếp xúc rộng, đa dạng nhiều luồng văn chương, văn học qua đủ kênh thông tin. Cái cốt lõi của lý luận, văn chương phải là vì con người. Và, việc vận dụng cái hay, cái đẹp của lý luận, của văn chương làm sao cho phù hợp, có ích với con người, với dân tộc Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới của đất nước hiện nay là công việc của nhiều người chúng ta.

Mở ra buổi hội thảo có tính chuyên sâu, giới lý luận phê bình văn học- Hội Nhà văn TPHCM đã chứng tỏ sự năng động nắm bắt những vấn đề đổi mới và định hướng, chuẩn bị cho bước khởi động mới.

Theo SGGP

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác