Người đúc thơ vào khuôn chữ cái

Tập Chữ Cái của nhà thơ Từ Huy gần đây mới làm quen với độc giả nhờ sự giới thiệu của ban tổ chức giải thưởng Lá trầu. Độc giả yêu thơ trong nước còn khá lạ với cái tên Từ Huy, song các cư dân mạng ít nhiều đã biết đến những bài thơ được ghi lại dưới hình những ký tự từ A đến Z của chị.

Một bài thơ trong tập Một bài thơ trong tập "Chữ cái" được trình bày trong buổi lễ giới thiệu tại bảo tàng Dân tộc học VN.

Chính nhà thơ Hoàng Hưng khi đọc Chữ Cái đã tỏ ra ngạc nhiên về ý tưởng có vẻ ngược đời của chị. Bởi trong lúc giới thơ Việt Nam đang say sưa và tin tưởng khăng khăng vào sự tự do trong thi ca thì chị lại chế ra những “chiếc khuôn” mang hình các chữ cái để đúc vào đó dòng chảy miên man của ý thức. Chị đã chứng tỏ một điều là nén chữ để nổi nghĩa không phải chất lượng độc quyền của thơ cổ điển. 

Mới đây, từ Pháp, chị đã có cuộc chuyện trò về tập thơ mới với hình thức lạ này. 

* Ý tưởng về việc nén thơ trong hình thức của các chữ cái đến với chị ra sao? 

- Tập thơ này được khởi đầu từ một trận ốm. Một trận ốm về thể chất. Lần ấy tôi bị co cơ ở lưng và phải nằm bất động mất gần một tuần. Bất động vì mỗi cử động nhỏ đều gây đau kinh khủng.  

Tôi buộc phải nằm thẳng. Hai tay cũng duỗi thẳng. Đó là tư thế dễ chịu nhất trong cơn đau. Rồi một lần tôi dang ngang hai tay, và thấy mình giống như một chữ T. Chữ T cũng là chữ cái bắt đầu tên tôi, cái tên mà ba mẹ tôi đặt cho tôi.  

Cái chữ T là tôi ấy (với thân hình duỗi thẳng, hai tay dang ngang), trong cơn đau, xa lạ đối với tôi một cách khó hiểu… Đấy là lý do trực tiếp để hình thành nên các ý tưởng.  

Tất nhiên còn có nhiều lý do khác nữa. Lúc mà tôi có thể ngồi tựa lưng vào gối dựa, và vẫn chưa thể đi lại được, thì tôi dùng các tờ giấy và bắt đầu vẽ các chữ cái lên đó. Đầu tiên là một số chữ, bắt đầu bằng chữ T, rồi U… giống như một đứa trẻ tập viết.  

Tôi nhìn chúng thật lâu, rồi hiểu ra một điều, một sự thật hiển nhiên: Những chữ cái đó thực sự không có nghĩa gì cả. Chưa bao giờ tôi cảm nhận sự vô nghĩa của chúng theo cách đó. Chúng vô nghĩa, như chính bản thân tôi vậy. Lúc đó tôi thấy những chữ cái đó đúng là chính tôi.  

Trống rỗng và vô nghĩa. Trống rỗng vì vô nghĩa. Và vô nghĩa vì trống rỗng. Và tôi tìm cách lấp đầy các chữ cái bằng các từ.  

* Làm thơ theo hình mẫu tự, chị có nghĩ đó là một sự cầu kỳ, giống với “chơi thơ” hơn? 

- Tôi hoàn toàn không có ý định làm thơ, lúc đó tôi không nghĩ là mình làm thơ. Sau khi làm xong đưa cho Phan Huy Đường đọc, ông ấy gọi nó là thơ. Lúc đó tôi chỉ tìm cách lấp đầy một sự vô nghĩa, tìm cách chống lại sự trống rỗng. Và tôi đã bắt đầu chữ T bằng những gì có thật sự trong tôi ở giây phút đó, đấy là cách bắt đầu duy nhất của chữ T, cũng là của tập thơ, không có một sự lựa chọn nào khác.  

Mọi thứ đến như một tất yếu. Tôi bắt đầu và nhận thấy là mình không thể dừng lại, chưa thể dừng lại. Và nhận thấy là tôi không hiểu gì cả. Không hiểu về cái thế giới trong đó tôi đang sống, không hiểu về những người mà tôi tưởng là tôi đã hiểu, và quan trọng nhất, không hiểu gì về tôi.  

Tôi cứ tưởng là tôi làm chủ cơ thể mình. Vậy mà thực ra tôi không hiểu gì về nó. Khi ta đau, cơ thể ta phải lệ thuộc vào bác sĩ, vào thuốc. Khi ta yêu một người nào đó, cơ thể ta cũng bị lệ thuộc vào người ấy. Khi hai người không có tình cảm với nhau nhưng lại bị ràng buộc bởi một khế ước xã hội nào đó, như hôn nhân chẳng hạn, cơ thể họ bị phụ thuộc lẫn nhau, và thật khổ sở cho một sự phụ thuộc như vậy.

Còn có những sự phụ thuộc tệ hơn, ví dụ: những phụ nữ bị bạo hành. Trong trường hợp đó cơ thể của người phụ nữ bị lệ thuộc một cách đau đớn vào bạo lực mà chính chồng họ gây ra cho họ. Còn có sự lệ thuộc của những cơ thể người trong các trại tập trung… 

Tôi tưởng tôi làm chủ ý nghĩ của tôi, nhưng 99,99% những gì tôi nghĩ ra là của người khác. Sự lệ thuộc về tư duy. Chuyện này không thể nói trong một vài lời được. Tôi tự hỏi: tôi có dám nói thẳng điều đó với tôi không? Ít nhất là với tôi? Việc tôi viết ra những chữ cái, trước hết là sự tự thừa nhận nỗi bất lực của chính mình. Toàn bộ tập Chữ cái là các vấn đề của chính tôi.  

Khi sức khoẻ hoàn toàn bình phục, tôi tập trung vào việc làm sao biến các chữ cái rỗng thành những cơ thể sống. Và tôi đã nuôi chúng bằng các tế bào.

Khi nói như vậy tôi biết rằng có thể là tôi ảo tưởng, vì chưa chắc những chữ cái của tôi đã sống được. Nhưng thực sự giữa tôi và chúng đã có sự cộng sinh. Chúng ra đời từ những nghiệm sinh của cá nhân tôi. Và khi tạo ra chúng tôi đã sống những khoảnh khắc có thể gọi là những khoảnh khắc chữ cái.  

* Trước đây, người ta từng biết đến Lê Đạt, Dương Tường với những hình thức thơ kiểu ấy, và rất khó nhận được sự đồng cảm của độc giả, chị có sợ Chữ Cái sẽ rơi vào tình trạng tương tự, sẽ trở nên lạc lõng? 

- Nói như vậy nghĩa là có thể hiểu rằng tôi đang tiếp tục những gì mà Dương Tường và Lê Đạt bắt đầu, và nếu đúng như vậy thì các nhà thơ ấy đã nhận được sự đồng cảm, có nghĩa là họ không đơn độc. Vậy tại sao tôi phải sợ? Vì Dương Tường và Lê Đạt không đơn độc thì tôi cũng sẽ không đơn độc. Tuy nhiên, tôi chỉ tiếp tục tinh thần của Dương Tường và Lê Đạt, chứ không tiếp tục những tìm tòi về nghệ thuật thơ ca của họ.  

Về chuyện đồng cảm thì chỉ cần tôi có một độc giả là tôi đã nhận được sự đồng cảm. Điều mà Nam Cao đã từng sợ nhất trong văn chương là, “thấy người ta ăn khoai cũng vác mai đi đào”. Không có gì tôn vinh một nhà văn hơn là việc anh ta có thể trở thành “lạc lõng” giữa bao nhiêu người viết khác. Tiếc thay điều đó chỉ là một ảo tưởng. 

* Nhiều nhà thơ nữ trẻ hiện nay đề cập đến các vấn đề giải phóng tính dục, chị nhìn nhận thế nào về những xu hướng này?   

- Trong một bối cảnh xã hội còn rất nhiều thứ cần được giải phóng, thơ nữ tham gia giải phóng được điều gì cũng đều đáng được trân trọng. Tuy nhiên phụ nữ Việt Nam còn cần được giải phóng khỏi nhiều sự ràng buộc khác. Và còn nhiều chuyện khác quan trọng với họ chứ không chỉ riêng tính dục.  

Nếu thơ nữ chỉ dừng lại ở phương diện tình yêu, tính dục thì có nguy cơ sẽ giới hạn các năng lực của nữ giới vào một hình thái duy nhất ấy, và có nguy cơ không biết đến các thực tiễn phong phú khác của đời sống. Chỉ cần nhìn phụ nữ Việt Nam hiện nay và những gì họ đang đóng góp cho xã hội để thấy điều đó.  

* Xin cảm ơn chị!

Theo VTC

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác