Nhà văn Hoài Anh: Đi bộ gồng gánh văn chương

Sinh ngày 8-7-1938 tại Bình Lục, Hà Nam. Tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp sau Cách mạng Tháng Tám 1945, hoạt động văn chương từ năm 16, 17 tuổi. Hơn 70 tuổi đời với hơn nửa thế kỷ văn chương, nhà văn Hoài Anh hiện là một trong những nhà văn Việt Nam hiện đại viết nhiều nhất ở 4 thể loại kịch, thơ, văn xuôi và lý luận-phê bình.

Nhà văn Hoài Anh: Đi bộ gồng gánh văn chương - ảnh 1

Nhà văn Hoài Anh có cái lưng gù ngỡ như sức nặng của trời đất, thời gian đè nặng con người ông từ trẻ. Nhưng cái dáng người cong cong như một dấu hỏi với khuôn mặt như tượng Phật ngỡ quên hết mọi sự để đuổi bắt  một suy tư, lại cứ thảng thốt như  luôn  phát hiện điều gì đó tâm đắc. Hoài Anh và Sơn Nam là hai nhà văn đi bộ nổi tiếng của làng văn chương TPHCM, nếu không nói là của cả nước.

Đi bộ gồng gánh văn chương!

Tôi nghe nhịp đi thể hiện trong nhịp điệu thơ văn của Hoài Anh. Tập thơ Hòa mạng sắp xuất bản của ông có nhịp điệu 2/4 bao trùm, thấm sâu: “Tuổi thơ giàu có/ Tuổi thơ ngọc vàng/ Của kho trời đất? Tha hồ tiêu hoang/ Đến giờ nhớ lại/ Lòng buồn mênh mang…”.

Hòa mạng là tập thơ của một người làm thơ ở cái tuổi 70, đọc mà cảm thấy như được xem “Triển lãm nguyên mẫu lòng nhẫn nại con người”. Tập thơ cũng là một tập văn học sử.

Nhà văn Hoài Anh viết được tất cả các thể loại, dù ông yêu nhất là thơ trữ tình. Điều ấy cho thấy tính cách, phong cách Hoài Anh. Ông có một bộ tiểu thuyết lịch sử đồ sộ Đường về Nghiõa Lĩnh với trên 20 tập, không chỉ là những tác phẩm văn học mà còn là những tác phẩm sử kýù bổ ích và đầy ý nghĩa. Chỉ tính từ năm 1960 đến nay, nghĩa là trong khoảng trên 40 năm, Hoài Anh có trên 40 đầu sách. Mà để viết một cuốn sách kiểu Hoài Anh, người bình thường phải mất ít nhất 5 năm trời để sưu tầm, nghiên cứu, thể hiện… Nói như vậy để thấy Hoài Anh là một nhà văn có sức lao động văn chương cần mẫn, phi thường và đáng khâm phục.Viết khỏe, in sách nhiều không khó trong thời buổi này. Vấn đề là viết về cái gì và cho xuất bản những loại sách gì mới là quan trọng, Hoài Anh là một nhà văn có trách nhiệm, trước hết là trách nhiệm với chính mình. Trong khoảng 40 năm, Hoài Anh xuất bản 40 tập sách, trong đó có trên 20 tiểu thuyết lịch sử cho thấy Hoài Anh là người bộ hành gồng gánh văn chương và bày bán sách hàng rong có chất lượng cao.

Thực ra, tên “cúng cơm”, của nhà văn Hoài Anh là Trần Quốc Tộ. Bởi vì ông thuộc hậu duệ nhà Trần, cho nên cái tên Trần Quốc Tộ có bao nhiêu ý nghĩa về giòng giống và gởi gắm của hào khí Đông A một thời. Ấy cũng là một trong những lý do, sau này ông tìm về gia phả họ Trần và ông bắt buộc phải hiểu biết từ dòng họ Trần và những triều đại trước và sau đó. Tham gia kháng chiến, ông đổi tên mình là Trần Trung Phương. Hoạt động văn chương với người anh kết nghĩa là nhà soạn kịch Hoài Giao, ông lấy bút danh là Hoài Anh, để ghi nhận công lao của thế hệ đàn anh. Chuyện tên của ông và hai  con trai sinh đôi của ông cũng là chuyện vui  mang đậm tính cách Hoài Anh.  Cái tên Hoài Văn, Hoài Vũ đặt cho hai con trai mang nhiều ý nghĩa. Nhưng ông bỗng nhớ đã có một nhà thơ Hoài Vũ nổi tiếng, ông chuyển thành Hoài Văn và Minh Vũ. Chuyện húy kỵ trong tên gọi được ông coi trọng ấy cũng là nét của tính cách Hoài Anh!

Hoài Anh là một người viết nhiều và thành công trong nhiều thể loại, đặc biệt là kịch, thơ, truyện và lý luận phê bình. Ông lặng lẽ làm việc. Không muốn ai khen, cũng không chỉ thích khen ai đó một chiều. Ông biết vạch ra những điểm yếu của mỗi người, đương nhiên là từ cảm nhận của ông. Vui chuyện, chúng tôi nói về Nguyễn Du và Truyện Kiều. Vừa rồi Giáo sư Mai Quốc Liên có đưa chúng tôi đến gặp thầy giáo cũ - Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn, nhà ngôn ngữ học, nhà Kiều học và được tặng cuốn “Tư liệu truyện Kiều - Từ bản Duy Minh Thị đến bản Kiều Oánh Mậu”. Tôi hỏi nhà văn Hoài Anh, sao Kiều chỉ “Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê” mà nói năng nhiều quá, hay quá? Hoài Anh nói: “Cái bệnh chữ nghĩa nhà Nho ấy mà. Cụ Nguyễn Du chữ đầy bụng nên bất chấp logic tính cách, đặt vào miệng Thúy Kiều bao nhiêu là kiến thức Nho học của cụ. Xét về xây dựng hình tượng nhân vật của Tây học là không hợp lý.

- Bác Hoài Anh này, bác là người đi bộ lặng lẽ. Làm sao mà bác tiếp cận được với tất cả mọi người và biết được nhiều chuyện đời tư của họ và viết tác phẩm được?

- Có lẽ mình là người biết nghe chuyện. Trung thực và lắng nghe chân thành và biết giữ chữ Tín.

Nhà văn Hoài Anh đã viết tới gần 200 chân dung nhà văn Việt Nam và thế giới. Gặp gỡ họ, đã đành, Hoài Anh còn phải đọc kỹ họ để có những trang viết có sức thuyết phục.

Lại hỏi “nguyên nhân nào khiến bác viết đều và viết nhiều?”, nhà văn Hoài Anh nói: “Mình viết bởi nhu cầu cuộc sống. Nói cụ thể là để kiếm tiền nuôi hai cháu. Thời kỳ đầu soạn kịch. Kịch thời kỳ sau 1954 ở Hà Nội ăn khách lắm. Sau đó thì làm thơ, vì những năm 1960 - 1970 thơ ăn khách. Sau 1975, có nhiều nhà xuất bản địa phương ra đời, cần in sách, mình viết truyện, nhất là truyện lịch sử. Về Tuần báo Văn Nghệ TPHCM, được phân công  phần  lý luận – Phê bình nên vừa đặt bài anh chị em, vừa phải viết nên hình thành mảng “Chân dung văn học”. Hoài Anh là người đi bộ rao bán hàng rong chất lượng cao. Ấy là cách nói vui. Bởi vì, nếu người viết thiếu kiến thức, chủ quan, ví dụ như khi NXB Đồng Nai đặt bài, không phải dễ mà viết thành một công trình nghiên cứu khá quy mô vế Gia Định tam gia hay cuốn sách sắp xuất bản Xác và hồn của tiểu thuyết, hay biết cập nhật qua tập thơ sắp xuất bản Hòa mạng, trong đó ông vẽ nên chân dung của những nhân vật lịch sử, danh nhân văn hóa Việt Nam, kể cả cuốn sách Chân dung văn học mà ông chọn những nhà văn ăn khách hiện nay để viết…

Ai cũng biết Hoài Anh chuyên đi bộ. Hoài Anh nói đó cũng là chuyện đơn giản,vì từ nhỏ, cha ông xem tướng nghĩ ông không gặp may khi đi xe cơ giới. Vậy là ông đi bộ vui vẻ. Nhưng đó chỉ là một cách nói. Và chính do đi bộ hàng ngày, chỉ nhìn và nghĩ… ông tạo cho mình sức làm việc mà người đi xe không làm được.

Nhà văn Hoài Anh ở TP Hồ Chí Minh, nhưng nơi mà ông nhiều duyên nợ nhất là Hà Nội. Chuẩn bị kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long-Hà Nội, ông và Nhóm văn chương Hồn Việt đã hoàn thành tác phẩm tiểu thuyết-kịch lịch sử khá hoành tráng và đồ sộ Lý Công Uẩn.

Theo SGGP

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác