“Phía sau con chữ” - thể hiện sống động về một thời văn học

Tập sách Phía sau con chữ (NXB Thanh niên, 2007) của nhà thơ, nhà báo Vũ Từ Trang thể hiện một cách lung linh, sống động về một thời văn học, cho thấy phía sau con chữ là cuộc đời và số phận nhà văn, nhiều khi còn xúc động, đáng ngẫm ngợi hơn nhiều nhân vật mà họ đã tạo ra.

“Phía sau con chữ” - thể hiện sống động về một thời văn học - ảnh 1

Quả thật, đã có thời người ta yêu, người ta đam mê văn chương rất đỗi lạ kỳ, yêu và đam mê hơn nhiều thứ trên đời. Ðược gặp một nhà thơ, nhà văn là một vinh dự lớn. Ðàm đạo văn chương là một sinh hoạt sang trọng. Phía ấy là cả một trời sao lấp lánh, nơi con người ngước vọng tâm thành. Thời ấy, nhà văn giản dị, sống nghèo hơn lớp người nghèo của xã hội. Phải chăng vì thế mà họ ở được cả tầng sâu nhất của đất, của hồn cốt và không phận bát ngát mây trời? Không có gì nhập nhèm, không có gì ở giữa...

Cái thời ấy là thời của hai cuộc kháng chiến, thời của những ngày đầu miền bắc hăng say xây dựng chủ nghĩa xã hội, thời mà văn học đạt nhiều thành tựu trong thế kỷ 20.

"Trong số những người tôi viết, Vũ Từ Trang tâm sự, nhiều người là bậc cha chú của tôi, cả về tuổi đời và tuổi nghề. Có người là bạn, hoặc là bạn vong niên. Nhưng tựu trung lại, họ đều là người mê văn chương với tấm lòng cao đẹp. Nghiệp chữ nghĩa đã đem lại vinh quang cho họ. Có người nổi tiếng, có người ít  được biết đến. Tôi chỉ có một tâm nguyện nhỏ, viết về đôi điều khuất lấp sau vinh quang và cay cực trong cuộc đời cầm bút của họ. Tôi viết bằng tấm lòng chân tình, quý trọng và biết ơn".

So với Vũ Từ Trang thì Quang Dũng, Trần Lê Văn... là bậc cha chú; Phạm Ngọc Cảnh, Tạ Vũ, Lưu Quang Vũ, Ðào Cảng, Thanh Tùng, Nghiêm Ða Văn... là bạn hoặc bạn vong niên.

Viết về Quang Dũng nhà thơ của Xứ Ðoài mây trắng, của Mai Châu mùa em thơm nếp xôi, của Hà Nội dáng Kiều thơm... đầy hào hùng và lãng mạn, người viết cho ta thấy một góc nhỏ trong đời của một nhà thơ lớn: Ngày ngày, cứ tờ mờ sáng, đã thấy ông chạy bộ vào công viên tập thể dục. Ði tập thể dục, ông lại cầm theo cái bao tải cũ. Chả là, tập xong, ông đi quét lá khô... Nhà ông đông con lại nghèo, lấy đâu tiền để mua đủ dầu đun. Ông quây góc nhỏ sân thượng thành cái bếp, đến bữa, ông bà lúi húi đun nấu ở đó. Lá quét về, có lá khô lẫn lá tươi không kịp phơi nên khói bếp mù mịt, nước mắt giàn giụa nhưng vẫn thấy ông hồn nhiên cười. Theo ông, có lá đủ đun cơm nước, đã là hạnh phúc lắm rồi.

Ðánh giá thơ Quang Dũng, Vũ Từ Trang dẫn lời ông Thuật, một người bán sách và "sành" sách ở Hà Nội thời đó: Cái ông ấy viết chữ nào ra chữ ấy. Nó như kẹo bột, như nước chè xanh, đố mà lẫn được!

Phía sau con chữ không chỉ là những trang đời mà còn là những trang văn. Ðoạn viết về Hà Nội, trong phần viết về Lưu Quang Vũ, chỉ đôi nét chấm phá mà làm hiện lên Hà Nội của một thời, giản dị mà sang trọng, sâu lắng  và lãng mạn: Tôi yêu Hà Nội hơn, có lẽ cũng bởi có phần của Vũ. Quê tôi vốn bên kia sông Ðuống. Làng quê tôi có mái đình, cây đa, đường làng lát gạch đỏ thập thình trống làng vào hội. Thoạt đầu, thuở mới ra Hà Nội học, tôi yêu Hà Nội bằng vẻ đẹp mơ mộng, đường phố, cửa hàng sáng loáng, góc phố có người con gái kiêu kỳ đi lướt qua,  ô cửa nhà ai vẳng tiếng đàn dương cầm trầm bổng... Khi quen Vũ, Vũ đưa tôi đi chơi phố xá và phát hiện ra vẻ đẹp khác của Hà Nội. Ấy là góc phố có quán nước chè nho nhỏ, có ông già đội mũ phớt, ba-toong bên ghế, nhâm nhi chén rượu trắng với mấy hạt lạc thơm húng lìu. Ấy là quán cà-phê có vòm trần thấp, có những chàng trai tư lự ngồi đốt thuốc lá. Ấy là quán phở, người ngồi xụp xoạp thìa nước phở cuối cùng mà còn nóng đầu lưỡi. Ấy là hoa ti-gôn nở thấp thoáng hiên nhà ai và con đường vàng lá sấu rơi khi mùa đổi lá...

Nếu bây giờ có ai đem lại cho bạn đôi ba ngày tuổi thơ thổn thức kỷ niệm làng quê; ai đem lại cho  bạn gặp lại ánh mắt của người xưa yêu dấu, dù chỉ một lần... Hẳn đó là một cảm xúc ngọt ngào khó nói. Tôi có cảm xúc nôn nao ấy khi đọc Phía sau con chữ của nhà thơ Vũ Từ Trang, một người Kinh Bắc tài hoa, đôn hậu. Và cũng rút ra nhiều suy niệm văn chương, không cần phải ồn ào bàn cãi...

Theo ND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác