Trần Hoài Dương – nhà văn suốt đời chỉ viết văn học thiếu nhi

Người cầm bút viết văn cho thiếu nhi ở nước ta thành công rất hiếm, nhưng sống để cả đời chỉ viết cho thiếu nhi lại càng hiếm hơn. Trần Hoài Dương là nhà văn như thế.

Trích ba triệu đồng nhuận bút tập sách này góp vào Quỹ Phát triển tài năng văn học VNTrích ba triệu đồng nhuận bút tập sách này góp vào Quỹ Phát triển tài năng văn học VN

Trong Lời tựa ‘Gửi Trần Hoài Dương’ nhà văn Tô Hoài viết (tháng 4 năm 1998): “Ở quê tôi, giêng hai là những tháng yêu kiều nhất trong một năm! Thinh không bảng lảng, mơ màng, chẳng phải sương mù, cũng không mưa thành hạt, bóng nước li ti dây dợ loăng quăng phả ấm mặt người giữa đường đi lành lạnh. Cả đêm không nghe mưa, nhưng sáng ra, ngoài vườn thấy lưng tàu lá cải xanh mọng, những giọt nước đọng ủ hơi sương đêm viền quanh mép lá, từng chuỗi hạt nước sương long lanh đậu trên lá. Chợt một đàn chim khuyên bay lướt qua, tiếng ríu rít vút xa xa không gì sáng trong hơn.

Không hiểu sao, đọc truyện chọn lọc của Trần Hoài Dương, tôi cứ hình dung ra một thoáng tháng giêng, tháng hai đẹp đơn sơ như thế. Không biết tôi đang là trẻ thơ, tôi không nhớ tôi đã là một ông lão, tôi không biết tuổi đương đọc những sáng tác không có tuổi. Mỗi sáng tác hay thường khiến cho người đọc đánh mất tuổi như vậy”.

Phải chăng tác giả của ‘Dế mèn phiêu lưu ký’ đã ‘nói hộ’ dùm bao nhà lý luận phê bình khi đọc tác phẩm của Trần Hoài Dương.

Người viết bài này đã đọc ở anh từ lâu nhưng diện kiến là cái duyên. Năm 2001, nhà thơ Hoài Anh ra mắt cuốn ‘Chân dung văn học’ (NXB Hội Nhà văn) dày gần 1.500 trang, bác bảo tôi chở đến nhà Trần Hoài Dương. Người ra mở khoá cổng với mái đầu lâm râm bạc, nở nụ cười tươi tay bắt mặt mừng. Bác Hoài Anh mở ngay cuốn sách ký tặng anh, nhà văn tươi cười: “Anh không tặng tôi, tôi cũng phải mua một cuốn, nặng ký đấy. Chúc mừng anh”. Anh đưa mắt sang tôi như có ý dò hỏi, bác Hoài Anh giới thiệu, ông ôm chặt lấy tôi như người thân lâu ngày không gặp, ‘hoá ra cậu trẻ thế à’. Sự ngạc nhiên nhưng không kém phần thân mật, ông lấy hai cuốn ‘Miền xanh thẳm’ ký tặng bác Hoài Anh và tôi.

Sở dĩ tôi hơi dong dài vì không ngờ cả hai cuốn sách ‘Chân dung văn học’ của bác Hoài Anh và truyện vừa viết cho thiếu nhi ‘Miền xanh thẳm’ lại cùng đoạt giải của Hội Nhà văn Việt Nam.

Văn của Trần Hoài Dương không nặng về giáo điều mô phạm, anh viết rất gần gũi với các em bằng trí tưởng tượng phong phú, đưa đến những kiến thức mà các em dễ hoà nhập trong thế giới của mình. Anh từng là Trưởng ban Văn xuôi của báo Văn Nghệ suốt thập niên 1970 đến 1981 nhưng khi giã từ quan trường, anh lui về sống bằng ngòi bút mà từng trang viết đều dành cho thiếu nhi. Nhà văn tâm sự: “Viết cho các em cần có một tấm lòng trong sáng. Nếu viết để kiếm tiền thì không nên chọn văn học thiếu nhi. Tôi biết rất nhiều nhà văn hiện nay coi mảnh đất văn học thiếu nhi là nơi ghé qua tí cho vui chứ họ không mặn mà gì! Qua nhiều cuộc thi sáng tác văn học cho thiếu nhi, có một số tác giả nổi lên nhưng chỉ đứng được ở vài tác phẩm nhất định. Không mấy ai viết cho các em được dài hơi, nhất là lớp nhà văn trẻ”.

Nhà văn Triệu Xuân trong Lời người biên soạn Tập ‘Trần Hoài Dương - Truyện chọn lọc’ - tuyển chọn 63 truyện ngắn và 1 truyện dài (NXB Văn Học, 2006)  đã viết: “Người ta bảo Văn là người, với Trần Hoài Dương, câu này chính xác! Trần Hoài Dương là con người hiền hậu, ăn nói nhỏ nhẹ, khiêm nhường, luôn yêu thương nâng niu những vẻ đẹp của con người, luôn cảm nhận cuộc sống một cách trân trọng và sâu sắc. Tôi biết Trần Hoài Dương từ cuối thập kỷ Chín mươi của thế kỷ XX. Văn của anh, thật đúng như con người anh, nhẹ nhàng, giản dị mà đằm thắm, tha thiết. Quê anh cùng tỉnh Hải Dương với tôi, nơi có những mùa mưa dầm. Trời tuôn rất ít nước mà sao nước thấm rất sâu trong lòng đất. Mưa dầm thấm lâu, văn của Hoài Dương cũng là một thứ mưa dầm!

… Nhà xuất bản Văn học từ xưa tới nay rất trân trọng những tác giả viết cho thiếu nhi, mà Trần Hoài Dương là một trong những tác giả đầy tâm huyết với giới trẻ. Đọc văn Trần Hoài Dương, dù đã bước vào tuổi năm mươi tư, tôi ngỡ mình trẻ lại tuổi ấu thơ. Tôi vẫn thấy rưng rưng cảm giác trẻ thơ những ngày đến trường, học hành, vui chơi cùng bè bạn, những lúc đắm mình trong trò chơi của trẻ con vùng quê nghèo Ninh Giang, Hải Dương, lâng lâng cảm giác trên lưng trâu ngắm cò bay, mây bay, nghe tiếng sáo diều. Lòng người trỗi lên bao ước mơ, khát vọng khi dõi theo những cánh buồm nâu trôi trên dòng sông Lê (nhánh của sông Luộc)... Văn Trần Hoài Dương không ồn ã mà sâu lắng, giúp ta nghe được cả tiếng tí tách của chồi non mùa xuân, hướng tâm hồn ta tới bến bờ của yêu thương, trân trọng, những ước ao đầy tính lãng mạn và vẻ đẹp thánh thiện”.

Còn tôi khi đọc ‘Miền xanh thẳm’ lại thấy ký ức của tác giả với bao kỷ niệm đẹp nhưng buồn nhưng lấp lánh một tương lai  rất … xanh thẳm.  

Vài nét về nhà văn Trần Hoài Dương:

Nhà văn Trần Hoài Dương tên khai sinh là Trần Bắc Quỳ, sinh ngày 8-11-1943, quê quán: Hải Dương. Sau khi tốt nghiệp Trường Báo chí Trung ương khóa I năm 1961, Hoài Dương về làm biên tập tại Tạp chí Học tập ( sau là Tạp chí Cộng sản ). Hai năm 1969-1970, Hoài Dương đi thực tế ở Trường giáo dục trẻ em phạm pháp của Bộ Giáo dục. Từ 1971-1981, làm ở báo Văn nghệ Hội Nhà văn Việt Nam, biên tập viên, sau phụ trách Ban Văn xuôi. Từ 1982-1992 làm biên tập Nhà xuất bản Măng non, sau là Nhà xuất bản Trẻ, là Trưởng ban Văn học. Từ 1992 đến nay, anh  là nhà văn tự do, chuyên viết cho thiếu nhi.

Trần Hoài Dương khởi đầu sự nghiệp văn học bằng truyện ngắn. Tính đến nay, anh đã xuất bản hơn hai chục tác phẩm, chỉ có năm tác phẩm là truyện dài. Cuốn sách đầu tay xuất bản khi anh mới tròn 20 tuổi là Em bé và bông hồng (tập truyện ngắn, Nxb Kim Đồng, 1963). Kế đó là: Đến những nơi xa (tập truyện ngắn, Nxb Kim Đồng 1968); Cây lá đỏ (tập truyện ngắn, Nxb Kim Đồng, 1971); Cuộc phiêu lưu của những con chữ (truyện đồng thoại, Nxb Kim Đồng, 1975); Con đường nhỏ (tập truyện ngắn, Nxb Kim Đồng, 1976); Hoa của biển (truyện dài, Nxb Kim Đồng, 1976); Người tù vượt ngục và em nhỏ trên đảo (truyện dài, Nxb Kim Đồng, 1979); Lá non (tập truyện ngắn, Nxb Kim Đồng, 1981); Áng mây (tập truyện ngắn, Nxb Hà Nội, 1981); Bên ngoài mái trường (tiểu thuyết, Nxb Phụ nữ, 1983); Những ngôi sao trong mưa (tập truyện ngắn, Nxb Long An, 1988); Mầm đước (truyện dài, Nxb Trẻ 1994); Nhớ một mùa hoa thạch thảo (tập truyện ngắn, Nxb Kim Đồng 1994); Cô bé mảnh khảnh (truyện ngắn chọn lọc, Nxb Kim Đồng, 1996); Nắng phương Nam (tập truyện ngắn, Nxb Kim Đồng, 1998); Trần Hoài Dương Truyện chọn lọc (Nxb Văn học, 1998); Cỏ hoa thì thầm (tập truyện ngắn, Nxb Kim Đồng,1999); Miền xanh thẳm (truyện dài, Nxb. Kim Đồng, 2000)Giải thưởng của Hội Nhà vănViệt Nam năm 2001. Ngoài ra còn nhiều kịch bản phim hoạt hình và kịch bản múa rối cho thiếu nhi, trong đó đã có năm kịch bản được dựng thành phim.

Theo nhà văn Triệu Xuân nhận định: “Sáu mươi tư tuổi đời, hơn bốn mươi năm cầm bút viết cho thiếu nhi, Trần Hoài Dương đã có nhiều tác phẩm bổ ích cho trẻ nhỏ. Anh đã nhận được nhiều giải thưởng: Giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam và Ủy ban Thiếu niên Nhi đồng Trung ương năm 1968, tác phẩm Cuộc phiêu lưu của những con chữ. Giải Nhất kịch bản phim cho thiếu nhi tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 6 (1983), kịch bản phim hoạt hình Bé rơm. Giải A tác phẩm Tuổi xanh năm 1993, tác phẩm Một thoáng heo may phương Nam. Tác phẩm này còn  đoạt Giải Nhì cuộc thi truyện ngắn viết cho thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam và Ủy ban Bảo vệ Bà mẹ và trẻ em năm 1994. Giải B (không có giải A) cuộc vận động sáng tác kịch bản múa rối do đoàn Nghệ thuật Múa rối Tp. Hồ Chí Minh tổ chức năm 2000, kịch bản Huyền thoại Cửu Long Giang. Giải B cuộc vận động sáng tác truyện và tranh truyện cho thiếu nhi năm 1999-2000 của Nhà xuất bản Kim Đồng và Giải thưởng loại B (không có giải A) của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2001: tác phẩm Miền xanh thẳm.

Thế nhưng, tôi nghĩ, giải thưởng lớn nhất Trần Hoài Dương đạt được là hàng trăm ngàn bạn nhỏ yêu thích sách của anh. Không chỉ bạn nhỏ, mà cả người lớn tuổi như ông Tô Hoài, như tôi, cùng nhiều người khác cũng rung động khi đọc văn của anh!”.

Khi hay tin nhà văn Triệu Xuân khởi xướng Quỹ Phát triển Tài năng Văn học Việt Nam, nhà văn Trần Hoài Dương đã trích ra ba triệu đồng từ số tiền nhuận bút của tuyển tập này ủng hộ. Tấm lòng của anh rất đáng trân trọng vì nền văn học nước nhà trong tương lai.

Quan niệm về nghề, nhà văn Trần Hoài Dương cho rằng: “Tôi gắng chắt lọc từ cuộc sống ngổn ngang bề bộn những gì tinh tuý nhất, trong ngần nhất để viết cho các em. Tôi đến với văn học thiếu nhi như đến với một thứ Đạo. Viết là để đem lại lòng yêu thương và vẻ đẹp tuyệt vời của văn chương cho trẻ nhỏ. Tôi cũng hy vọng những trang viết của tôi không chỉ dành riêng cho trẻ em đọc mà còn cho tất cả những ai muốn có những giây phút sông 1yên bình trong thế giới trắng trong của các Đẹp và thánh thiện”.

Ngày quốc tế thiếu nhi, viết về nhà văn Trần Hoài Dương như thế chưa đủ so với sự nghiệp văn học của anh, nhưng đó cũng là niềm hạnh phúc đem đến cho các em những tác phẩm đọc vào mùa hè sẽ càng yêu quý biết bao.

Theo CAO

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác