Truyện thiếu nhi Việt Nam – đi đâu về đâu

Lãng quên, đó là từ lý ra có thể dùng cho dòng văn học thiếu nhi hè năm 2007 nếu như không có một “Tôi là Bêtô” của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh. Nhưng một tác phẩm không thể cứu một dòng văn học, truyện thiếu nhi Việt Nam đã rời rất xa thời hoàng kim của mình.

Nhà văn Nguyễn Nhật ÁnhNhà văn Nguyễn Nhật Ánh

Vòng lẩn quẩn

Ngay khi kế hoạch sách hè 2007 của NXB Kim Đồng và NXB Trẻ được giới thiệu rộng rãi, tất cả từ giới truyền thông đến bạn đọc đều có chung một câu hỏi “truyện thiếu nhi trong nước đi đâu hết rồi?”.

NXB Trẻ được coi là may mắn khi còn có được Tôi là Bêtô khá rầm rộ để cứu vãn, NXB Kim Đồng mới thật sự trắng tay văn học thiếu nhi khi không đưa ra một tác phẩm mới nào ngoài trừ việc tái bản hai ấn phẩm đã thuộc hàng kinh điển là Lá cờ thêu sáu chữ vàng (Nguyễn Huy Tưởng), Dế mèn, Chim gáy, Bồ nông (Tô Hoài).

Công ty truyền thông văn hóa Nhã Nam, đơn vị mới tham gia vào thị trường sách thiếu nhi với hàng loạt tác phẩm mới, cũng chung hoàn cảnh khi không có bất kỳ sản phẩm nào từ các nhà văn Việt Nam.

Trước tình hình đó, đương nhiên câu hỏi tại sao được đặt ra với tất cả các bên, và câu trả lời cũng ngắn gọn như câu hỏi. Ông Phạm Quang Vinh, Giám đốc NXB Kim Đồng và bà Quách Thu Nguyệt, Giám đốc NXB Trẻ không hẹn mà gặp đều thống nhất nhau với câu trả lời: “không có tác phẩm hay”. Điều đáng buồn nhất là hai câu trả lời này lại đúng với hoàn cảnh trong nước.

Thực tế cho thấy, cả hai đơn vị này đều đã ráng sức cho ra những tác phẩm truyện thiếu nhi của Việt Nam như Kim Đồng với 12 dũng sĩ (Tuyết Nhi), NXB Trẻ với Tam Quy Truyện… Nhưng tất cả đều mau chóng kết thúc với một nhận xét nhẹ nhàng “không thành công như mong muốn”. Là những đơn vị kinh doanh, thật khó cho các đơn vị này khi cứ phải liên tục chịu lỗ để xuất bản những ấn phẩm văn học thiếu nhi trong nước.

Trong cuộc hội thảo với chủ đề “Vì sao nhà văn không sống được bằng tác phẩm”, các đại biểu đã đưa ra thực trạng là nhà văn Việt Nam hiện không thể sống được bằng các sáng tác của mình. Thực trạng này còn nặng nề hơn ở dòng văn học thiếu nhi khi hầu hết các nhà văn cho thiếu nhi đều phải sống bằng nghề khác.

Lý giải tình trạng này, nhiều nhà văn cho rằng do bạn đọc có say mê với tác phẩm nước ngoài, NXB không mặn mà với văn học thiếu nhi trong nước nên các nhà văn nản lòng dẫn đến khó có tác phẩm hay.

Lối thoát

Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh có thể coi là bài học kinh nghiệm cho các nhà văn sáng tác cho thiếu nhi. Anh luôn thay đổi, tìm tòi nội dung nhằm đáp ứng nhu cầu của bạn đọc. Khi làn sóng truyện huyền ảo nổi lên, anh có ngay Chuyện xứ Langbiang đáp ứng nhu cầu.

Nhận thấy truyện phù thủy trở nên bội thực và bạn đọc thiếu nhi không còn đơn giản là thiếu nhi, nhà văn đã cho ra đời Tôi là Bêtô pha trộn phong cách dí dỏm với cái nhìn nhân văn về cuộc sống. Chính nhờ sự thay đổi đầy linh hoạt đó, Nguyễn Nhật Ánh vẫn giữ vững được vị trí của mình trong thế giới truyện thiếu nhi Việt Nam.

Thế nhưng, không phải ai cũng nhìn nhận vấn đề như vậy. Có nhiều nhà văn vẫn cho rằng, viết văn là để thỏa mãn nhu cầu sáng tác của mình hơn là làm ra một tác phẩm cho bạn đọc. Chính vì sự xa rời giữa nhu cầu của bạn đọc và thực tế sáng tác đã tạo nên khoảng cách ngày càng lớn giữa bạn đọc và các tác phẩm văn học thiếu nhi trong nước. Tất nhiên, mỗi người có quyền lựa chọn con đường sáng tác riêng cho mình nhưng nếu nhu cầu cá nhân không đáp ứng nhu cầu thị trường thì đồng nghĩa tác phẩm sẽ không được chấp nhận.

Không thể áp đặt trong sáng tác văn chương, cũng không thể bắt bạn đọc đi theo nhà văn. Trong điều kiện đó chỉ còn một lựa chọn cho sự phát triển dòng văn học thiếu nhi, đó là tạo nên một sân chơi rộng lớn cho nhà văn các sáng tác hàng trăm, hàng ngàn tác phẩm sẽ tăng khả năng có những ấn phẩm gặp gỡ giữa nhu cầu của nhà văn và bạn đọc.

Chúng ta không có nhà xuất bản nào cũng như không thể tạo ra một nhà xuất bản có đủ kinh phí để in ấn tất cả các sáng tác nhưng hoàn toàn có thể xây dựng một đội ngũ tuyển chọn, biên tập viên nắm bắt tốt nhu cầu thị trường để tuyển lựa ra những sản phẩm vừa đáp ứng tốt tính thẩm mỹ, văn hóa vừa mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Xuất bản những tác phẩm nổi tiếng nước ngoài là cách dễ nhất để đáp ứng nhu cầu thị trường nhưng điều đó cũng góp phần “nhấn chìm” dòng văn học thiếu nhi Việt Nam và đi theo đó là cả lịch sử, văn hóa, truyền thống mà lẽ ra có thể đem tới các em thiếu nhi trong nước qua những tác phẩm thiếu nhi của các nhà văn Việt Nam.

(Theo SGGP)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác