Văn học thiếu nhi - cánh cửa còn bỏ ngỏ

Chúng ta đang quan tâm rất sâu sắc đến vấn đề văn hóa đọc, đặc biệt là văn hóa đọc của giới trẻ, do vậy không thể không bắt đầu từ gốc rễ của vấn đề, từ nền tảng của vấn đề đó là thiếu nhi với văn học. Các em đã, đang và sẽ đọc những gì và đọc như thế nào?

Văn học thiếu nhi - cánh cửa còn bỏ ngỏ - ảnh 1

Năm 1925 nhà văn Macxim Gorki đã viết cho nhà sư phạm, nhà văn Nga A.X.Macarenco, người có công vĩ đại trong việc khai sinh ra phương thức giáo dục nhà trường, lúc bấy giờ đang lãnh đạo một trại trẻ mang tên là “Trại Gorki” những dòng như sau: “Tôi muốn rằng những buổi chiều thu, các em trại viên sẽ đọc cuốn Thời thơ ấu của tôi, qua đó các em sẽ thấy rằng tôi cũng hoàn toàn là một con người nhỏ bé như các em, chỉ khác ở chỗ ngay từ hồi trẻ tôi đã duy trì được lòng ham muốn học tập và không sợ bất cứ thứ lao động nào. Tôi tin rằng quả thực học tập và lao động sẽ có thể khắc phục tất cả…”. Lời tâm sự chân thành và sâu sắc của nhà văn Nga vĩ đại với bút danh là Cay đắng, trong kỉ nguyên tri thức này lại càng ý nghĩa hơn bao giờ, nhất là khi chúng ta đang bàn rất nhiều về thực trạng môn văn trong nhà trường phổ thông.

Cuộc sống bận rộn và hối hả, không biết có ai thử làm phép thống kê đơn giản xem cả một mùa hè, cả một năm học hay từ nhỏ đến giờ trẻ em được tiếp xúc với bao nhiêu cuốn sách, truyện thiếu nhi ? Trẻ em một ngày, một tuần dành bao nhiêu thời gian đọc sách ? Đọc sách đã bao giờ trở thành thói quen, thành hứng thú, thành nhu cầu tự thân của các em ? Trong khi có một hiện trạng là phần lớn trẻ em luôn thường trực sự háo hức với trò chơi điện tử và các loại hình giải trí hiện đại khác. Trong lĩnh vực sách báo thì truyện tranh tràn lan, nhà em nào cũng có vài bộ, đọc nghiến ngấu quên cả học, cả ăn và ngủ. Lúc các em còn nhỏ, cha mẹ có thể đích thân lựa chọn những ấn phẩm truyện tranh có nội dung tốt, song khi các em tự tìm đến những hàng cho thuê truyện tranh nhan nhản trên hè đường, ngõ phố ai đảm bảo được những ấn phẩm chứa nhiều yếu tố bạo lực, yếu tố không lành mạnh, yếu tố độc hại không xâm nhập vào các em. Đấy là chưa kể đọc nhiều truyện tranh sẽ hạn chế khả năng phát triển trí tưởng tượng và tư duy của các em, đặc biệt là tư duy ngôn ngữ.      

Đã nhiều năm nay,  lướt qua hàng sách, có thể thấy mảng sách thiếu nhi bao giờ cũng được dành một vị trí khá trang trọng, sách in đẹp, hấp dẫn, nhưng xem kĩ sẽ thấy những tác phẩm có giá trị phần lớn là các tác phẩm tái bản, mùa nào cũng thế. Sự nỗ lực của các nhà làm sách là tung ra thị trường hàng loạt tác phẩm văn học thiếu nhi nước ngoài. Những tác phẩm này hấp dẫn và cuốn hút không chỉ thiếu nhi mà cả giới trẻ và người lớn vì “trẻ em thì thấy giống quá, người lớn thì thấy nhớ quá”. Những tác phẩm này được viết với văn phong hóm hỉnh, thông thái, tinh tế, sức tưởng tưởng kì diệu, đầy chất nhân văn và cùng toát lên sự trong trẻo, giản dị, gần gũi với cuộc sống đời thường và tâm sinh lý, ước mơ, khát vọng của các em. Dẫu vậy, trông người lại nghĩ đến ta, không thể không thấy buồn, thấy thiếu.  Vì dù cho những tác phẩm văn học nước ngoài khi đã đạt đến giá trị kinh điển thì trở thành vốn chung của nhân loại, song văn học nghệ thuật còn là nhân học, là dân tộc học nữa. Cho nên, thiếu nhi vẫn thiết tha được cầm trên tay những tác phẩm hay mang phong vị của nước nhà, gần gũi thân thuộc. Những tác phẩm thực sự có giá trị sẽ góp phần xây dựng bồi đắp nhân cách, tâm hồn, trí tuệ, hiểu biết cho các em, những nhân vật không chỉ làm bạn lúc còn thơ mà còn theo các em đi suốt cuộc đời.       

Trên thực tế, thiếu nhi và phụ huynh luôn luôn chờ đón những tác phẩm văn học có giá trị, đúng như nhà văn Phan Hồn Nhiên suy nghĩ: "Nhu cầu đọc tác phẩm mới, gần gũi với thời đại các em đang sống vẫn luôn rất cao. Làm sao viết để các em đọc thấy đúng là mình, không lên gân dạy dỗ, không "giả giọng" các em là một thử thách với người sáng tác". Vẫn biết rằng viết cho thiếu nhi không hề dễ và đòi hỏi rất nhiều phẩm chất ở nhà văn, cả về tài năng và tâm huyết, nhưng chắc không thể theo cung cách dễ làm khó bỏ, không thể vin vào cớ sách in ra không có người mua mà để ngòi bút thờ ơ, quay lưng lại hoặc lảng tránh mảnh đất nhiều thách thức, nhiều tiềm năng cũng nhiều kì vọng này.

Trong thời đại công nghệ hiện đại lên ngôi, chúng ta đang lo lắng sự xâm lăng của văn hóa nghe - nhìn đối với văn hóa đọc. Nhưng muốn có văn hóa đọc thực sự văn hóa thì trước hết cần có tác phẩm giá trị để đọc. Sau nữa là sự định hướng, là phương pháp cách thức đọc phù hợp để đọc trở thành một nhu cầu tự nhiên chứ không phải sự nhồi nhét hay lãng phí thì giờ. Thiết nghĩ, nhà trường, gia đình, xã hội cần phải định hướng việc đọc sách như một thói quen, một nhu cầu, một kĩ năng cho các em ngay từ nhỏ như ở một số nước đã làm được. Có như vậy thì thế giới tuổi thơ mới phong phú, rộng mở muôn màu sắc chứ không chỉ hạn chế trong những bầu trời vuông, những bầu trời hình chấn song.       

Chúng ta vẫn tha thiết mong sẽ sớm có những cuốn sách hay dành cho thiếu nhi để không ngừng mở ra trước mắt các em những chân trời!

Theo CPV

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác