Văn học về đề tài dân tộc thiểu số và miền núi: Gian truân con đường đến với độc giả

Trong các cuộc thi sáng tác về đề tài dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS - MN) những năm gần đây, có khá nhiều tác phẩm thơ, văn xuôi đã giành được giải thưởng văn học trong nước và quốc tế.

Văn học về đề tài dân tộc thiểu số và miền núi: Gian truân con đường đến với độc giả - ảnh 1

Đơn cử, ở thể loại thơ có: “Lễ tẩy trần tháng Tư”của Inrasara - Giải thưởng văn học Đông Nam Á năm 2005; “Đêm bên sông yên lặng”, “Chia trứng công” của Dương Thuấn - Giải B, Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam năm 2005 - 2006; “Ngược gió” của Y Phương, giải B năm 2006. Thể loại tiểu thuyết có: “Đàn trời”của Cao Duy Sơn, giải B, năm 2006. Truyện ngắn có “Tiếng đàn môi sau bờ rào đá” của Đỗ Bích Thúy; “Cơn mưa hoa mận trắng” của Phạm Duy Nghĩa, đồng giải B năm 2006 (không có giải A)... Thế nhưng, có một thực tế đáng buồn là những tác phẩm văn học đó dù được giới chuyên môn đánh giá cao nhưng lại ít có độc giả quan tâm, tìm đọc. Vắng bóng trên thị trường sách Dạo một vòng qua phố sách Đinh Lễ và một số hiệu sách lớn như Tiền Phong ở đường Tây Sơn, Đông Tây đường Nguyễn Chí Thanh, siêu thị sách gần hồ Hoàn Kiếm..., trong bạt ngàn đầu sách, chúng tôi chỉ tìm được một vài cuốn về mảng sưu tầm, nghiên cứu văn hoá các dân tộc thiểu số ở miền núi phía Bắc và miền Trung, Tây Nguyên, còn mảng sách văn học về đề tài DTTS - MN thì hầu như vắng bóng. Tại Hiệu sách Đông Tây số 62 đường Nguyễn Chí Thanh, ông Hồ Văn Hoá - Cán bộ Trung tâm Văn hoá Ngôn ngữ Đông Tây cho chúng tôi biết: “Vài ba năm trước, Trung tâm chúng tôi có kinh doanh mảng sách DTTS - MN, nhưng in ra rồi bày bán tại các hiệu sách ở Hà Nội cả năm trời mà không người nào hỏi mua, chúng tôi đành phải liên hệ với các địa phương miền núi, đợi đến dịp họ tổ chức các hội chợ, triển lãm thì mang sách lên chào bán. Mỗi lần tham dự hội chợ, chúng tôi cũng bán được kha khá đầu sách nhưng trừ các khoản chi phí đi lại liên hệ, cước vận chuyển, lệ phí tham gia hội chợ...thì lời lãi không còn được bao nhiêu. Vì vậy, chúng tôi quyết định nghỉ kinh doanh mảng sách này”... Gian truân con đường đến với độc giả Nói về vấn đề đầu ra cho các sáng tác văn học về đề tài DTTS - MN, ông Lưu Xuân Lý, Giám đốc NXB Văn hoá - Dân tộc cho biết: Hàng năm, đơn vị chúng tôi chỉ tổ chức xuất bản, in, phát hành được khoảng vài chục đầu sách về thể loại thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết nhưng chủ yếu xuất bản, in theo đơn đặt hàng của Nhà nước. Nhà nước mua để chuyển về hệ thống thư viện các tỉnh, thành, các trường dân tộc nội trú...Các bản thảo sáng tác về DTTS - MN nếu cứ in ra hàng loạt sách để chúng tự “bơi” ra thị trường thì không thể cạnh tranh nổi với hàng ngàn đầu sách khác...Có lẽ đó cũng là lý do vì sao tập bản thảo “Rừng của thác” của nhà văn Ma Trường Nguyên bị NXB Văn hoá - Dân tộc “ngâm” suốt 8 năm trời. Chuyện là năm 1983, nhà văn Ma Trường Nguyên gửi tập bản thảo tiểu thuyết “Rừng của thác” về NXB để in thành sách. 5 năm sau (1988), tác phẩm của ông mới được NXB ký hợp đồng in, nhưng mãi đến năm 1991, tiểu thuyết “Mũi tên ám khói”(đổi tên từ “Rừng của thác”) mới được NXB Văn hoá - Dân tộc phát hành đến tay bạn đọc (!) 
Một số tác phẩm khác như tập tiểu thuyết “Đàn trời” của Cao Duy Sơn (dân tộc Tày) dù đã được Hội Nhà văn Việt Nam đánh giá cao về nội dung tư tưởng, nghệ thuật, song NXB Văn hoá - Dân tộc cũng chỉ in 800 cuốn (trong đó, 700 cuốn do Nhà nước đặt hàng); hay như tập thơ “Ngược gió” của Y Phương chỉ được in 730 cuốn, tập thơ “Chia công trứng” của Dương Thuấn, in 1000 cuốn...Nhà thơ Dương Thuấn cho rằng, các sáng tác văn học DTTS - MN chủ yếu phục vụ đối tượng độc giả là người dân tộc thiểu số và miền núi (phần lớn là học sinh, sinh viên), tuy nhiên, đối tượng này lại không có điều kiện mua sách như các độc giả sống ở thành phố. Bên cạnh đó, hệ thống hiệu sách ở trung tâm các huyện, xã miền núi vẫn quá ít các đầu sách (sách văn học lại càng hiếm). Để tiếp cận các sáng tác văn học, bạn đọc ở miền núi thường phải tìm đến thư viện huyện, trường hoặc tủ sách của xã....Song, không phải lúc nào họ cũng mượn được những cuốn sách hay bởi hệ thống thư viện ở miền núi hiện vẫn chưa được trang bị phong phú các đầu sách văn học về đề tài này. 
Tiếp cận tác phẩm văn học trên sách in khó khăn là vậy, còn trên các phương tiện thông tin đại chúng thì sao? Thực tế, phần “đất” dành cho các tác phẩm văn học về đề tài DTTS - MN trên các tờ báo in, báo điện tử hiện nay vẫn còn quá ít. Ở cấp Trung ương, ngoài 2 cuốn tạp chí Văn hoá các dân tộc của Hội Văn học Nghệ thuật các DTTS Việt Nam và Văn nghệ các dân tộc của Hội Nhà văn Việt Nam ra định kỳ mỗi tháng một số có đăng tải rải rác một số sáng tác mới của các tác giả DTTS hoặc tác giả người Kinh viết về đề tài DTTS - MN. Còn một số tờ báo khác như Báo Dân tộc và Phát triển, Tạp chí Dân tộc của cơ quan Ủy ban Dân tộc, Tạp chí Dân tộc và Thời đại, Tạp chí Tia sáng...thỉnh thoảng có đăng một vài bài thơ, dù rất cố gắng nhưng vẫn chưa thấm vào đâu. Tương tự, trên Đài Phát thanh - Truyền hình Trung ương, thời lượng phát sóng dành cho các sáng tác văn học hiện cũng rất hạn chế. Con đường đưa tác phẩm văn học về đề tài DTTS - MN đến với độc giả xem ra vẫn vô cùng gian truân, còn nhiều điều cần phải bàn.

(Theo NĐB)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác