Văn học Việt Nam chưa có tự truyện?

Trong buổi thuyết trình gần đây về văn học Pháp đương đại mang tên "Những biến tấu của thể loại tự sự" vừa diễn ra tại Trung tâm Văn hóa Pháp (Hà Nội), nhà văn Đoàn Cầm Thi - Tiến sĩ về văn học Pháp, hiện đang dạy văn học Việt Nam tại Đại học Paris VII, cho rằng: Văn học Việt Nam chưa có tự truyện.

Văn học Việt Nam chưa có tự truyện? - ảnh 1

Mới chỉ có hồi ký ?

 Dẫn theo định nghĩa của Philippe Lejeune, nhà lý thuyết Pháp, tự truyện là "một câu chuyện mà một người có thật ngược dòng thời gian, kể lại đời mình, nhấn mạnh tới cuộc sống cá nhân, đặc biệt tới sự hình thành tính cách". Đoàn Cầm Thi cho rằng, viết về những kỷ niệm cá nhân là một hiện tượng có từ lâu trong văn giới Việt Nam, Cao Bá Nhạ viết "Tự tình khúc", Phan Bội Châu viết "Ngục trung thư"…, song các tác giả này cư xử với quá khứ đơn giản như một nhân chứng: họ quan tâm đến thế sự nhiều hơn là câu chuyện của chính mình. Kể cả "Cát bụi chân ai" của nhà văn Tô Hoài, theo Đoàn Cầm Thi, mặc dù tác giả nói về năng khiếu văn học, kỷ niệm thời thơ ấu hay tuổi trẻ nhưng "ông thường lướt nhanh và chấp nhận một lối kể chung chung, mà không tìm cho nó một lý giải độc đáo"… Vì vậy, những tác phẩm này thuộc thể loại hồi ký.

"Lê Vân yêu và sống", theo đánh giá của Đoàn Cầm Thi, "về mặt nghệ thuật, tác phẩm chưa có nhiều tìm tòi trong câu chữ để đạt đến một văn phong độc đáo". Ngay cả "Nhật ký Đặng Thùy Trâm" được giới thiệu như một tác phẩm văn học thì Đoàn Cầm Thi cũng cho rằng "khó có thể coi là một tác phẩm văn học"...

Tuy nhiên, nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên quan niệm, tự truyện của Lê Vân là một tác phẩm văn học mang chứa nỗi đau thân phận con người. Theo anh, tự truyện là mình kể chuyện đời mình, và yêu cầu của thể loại này khi viết là người kể phải xác định được ba yếu tố cơ bản: Tôi là ai? Cuộc đời đã sống có ý nghĩa thế nào đối với tôi? Cái nhìn của tôi hướng về tương lai thế nào? "Tác phẩm này ra đời được đánh giá cao về mặt văn học, nó hoàn toàn là câu chuyện cá nhân và nói về sự hình thành của cá nhân, của nhân cách", anh khẳng định. Tương tự, Phạm Xuân Nguyên cho rằng, "Cát bụi chân ai" là một dạng tự truyện. Vì vậy, văn học Việt Nam có tự truyện. Đồng quan điểm này, nhà thơ Giáng Vân ngay khi tiếp xúc với những bản sách đầu tiên trong buổi ra mắt đã đánh giá cao giá trị văn học của "Cát bụi chân ai".

Tác giả Việt Nam  sẽ bị "lôi kéo" bởi thể loại này

Khác với hồi ức, hồi ký, hồi tưởng để nhìn lại cuộc đời, tự truyện khẳng định sự tồn tại của cái tôi và chủ đề để suy tưởng thường gắn với một sự kiện nhất định. Nó có thể viết bất kỳ lúc nào trong cuộc đời chứ không phải tác giả về già nhìn lại cuộc đời mình và viết hồi ký, hồi ức…

Mỗi người viết có một giọng điệu và biết chọn cho mình một cách kể, cách dẫn dụ người đọc khác nhau, cho phù hợp với nhân vật, với độc giả mình hướng đến. Nhưng dù viết theo dòng văn học tư liệu, dòng văn học hư cấu, dòng văn học trần thuật thì tự truyện đòi hỏi sự chỉn chu và điêu luyện chứ không dễ dãi và ỷ vào thực tế.

Theo nhà văn Chu Lai, tự truyện có thể trở thành một dòng sách có chỗ đứng riêng khi nó được nâng cấp bằng tầm nhìn, trái tim và bút pháp của người viết. "Cuộc đời của một con người có phong phú đến thế nào đi nữa thì vẫn không trở thành tác phẩm văn học hoàn chỉnh. Tính điển hình vẫn là con đường duy nhất tạo nên một hình tượng nghệ thuật đủ sức lay động trái tim người đọc. Nếu có một dòng văn học tự sự thì chắc chắn vẫn không lấn át được dòng văn học hư cấu", anh nhấn mạnh.

Nhà văn Chu Lai nhận định, tự truyện có thể lấn át tiểu thuyết hư cấu và có thể coi là một món ăn lạ ở Việt Nam, nhưng quá quen thuộc ở các nước khác. Còn nhà văn Đoàn Cầm Thi tin tưởng: "Cuộc sống đang từng ngày từng giờ thay đổi, và tôi tin chắc là các tác giả Việt Nam  sẽ bị lôi kéo bởi thể loại này".

Theo HNM

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác