BÌNH ĐỊNH - Tháp Đôi

(Cinet-DL)- Tháp Đôi (tháp Hưng Thạnh) nằm trên địa bàn TP Quy Nhơn là một trong bảy tháp Chăm được công nhận Di tích quốc gia của tỉnh Bình Định
BÌNH ĐỊNH - Tháp Đôi - ảnh 1
Toàn cảnh tháp Đôi
1. Tên Di sản/ Di tích: Tháp Đôi (tháp Hưng Thạnh)  
2. Thời gian:
Trong khoảng thời gian từ thế kỷ XII đến XIII, thuộc thời kỳ Vijaya của lịch sử vương quốc Chăm-pa
3. Năm công nhận:
Ngày 10/7/1980, Bộ Văn hóa và Thông tin đã ký quyết định số 92-VHTT/QĐ  công nhận Tháp Đôi là Di tích Kiến trúc Lịch sử Văn hóa - Kiến trúc Nghệ thuật cấp Quốc gia.
4. Vị trí/ Địa hình:
Tháp Đôi nằm ở Đường Trần Hưng Đạo, Phường Đống Đa, TP Quy Nhơn, Tỉnh Bình Định.
Bình Định là tỉnh duyên hải miền Trung Việt Nam. Lãnh thổ của tỉnh trải dài 110 km theo hướng Bắc - Nam, diện tích tự nhiên: 6.025 km², diện tích vùng lãnh hải: 36.000 km². Địa hình của tỉnh tương đối phức tạp, thấp dần từ Tây sang Đông, với độ chênh lệch khá lớn (khoảng 1.000m). Các dạng địa hình phổ biến là: Vùng đồi núi và cao nguyên (chiếm 70% diện tích toàn tỉnh); Vùng đồng bằng và Vùng ven biển. Bình Định có khá nhiều sông. Các sông ngòi không lớn, độ dốc cao, ngắn, hàm lượng phù sa thấp. Ngoài ra còn có nhiều hồ nhân tạo.   
5. Thổ nhưỡng:
Bình Định có 9 nhóm, 22 đơn vị và 74 đơn vị đất phụ với đặc điểm phát sinh và sử dụng đa dạng. Đất đồi núi dốc chiếm 62,3% diện tích tự nhiên toàn tỉnh, còn lại là đất ở địa hình bằng, thoải với 32,7%. Diện tích đất có tầng mỏng hơn 50cm chiếm 48%. Các nhóm đất phổ biến và có diện tích lớn hơn cả là đất xám: 425.835 ha (70,4%), đất phù sa 45.634 ha (7,5%), đất tầng mỏng: 22.229 ha (3,6%); đất đỏ 21.313 ha (3,5%), đất gờ lây 15.968 ha (2,6%), đất cát 13.570 ha (2,2%) so với đất tự nhiên toàn tỉnh. Các loại đất thuận lợi cho sản xuất là đất phù sa, đất gờ lây, đất mặn trung bình và ít, đất đỏ, đất xám Feralit; tầng dày hơn 50cm và ở độ dốc < 250, có diện tích 178.015 ha, chiếm 29,4 % đất tự nhiên toàn tỉnh.
6. Khí hậu:
Bình Định có tính chất nhiệt đới ẩm, gió mùa. Nhiệt độ không khí trung bình năm: ở khu vực miền núi biến đổi 20,1 - 26,1°C; tại vùng duyên hải là 27°C. Độ ẩm tuyệt đối trung bình tháng trong năm: tại khu vực miền núi là 22,5 - 27,9% và độ ẩm tương đối 79 – 92%; tại vùng duyên hải độ ẩm tuyệt đối trung bình là 27,9% và độ ẩm tương đối 79%. Tổng lượng mưa trung bình năm là 1.751mm, cực đại là 2.658mm, cực tiểu là 1.131mm. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 9 – 12; mùa khô kéo dài từ tháng 01 – 8.
7. Dân cư:
Theo số liệu năm 2005, toàn tỉnh có 1.700.400 người, trong đó nam là (821.000 người) chiếm 48,7%, nữ là (879.400 người) chiếm: 51,3%. Dân số ở thành thị là (993.000 người) chiếm 58,2%, nông thôn là (749.400 người) chiếm 42,8%, mật độ dân số là 297 người/km2 và dân số trong độ tuổi lao động chiếm khoảng (1.020.000 người) chiếm: 60% dân số toàn tỉnh. Ngoài dân tộc Kinh, còn có các dân tộc khác nhưng chủ yếu là Chăm, Ba Na và Hrê, bao gồm khoảng 2,5 vạn dân.
8. Tóm tắt nội dung:
8.1. Kiến trúc

Tháp Đôi gồm hai ngọn tháp nằm kề nhau, nằm trong một khu vực tương đối bằng phẳng. Cửa chính của cả hai tháp đều quay về hướng nam. Tương tự các công trình tháp Chăm trong cả khu vực miền Trung, Tháp Đôi cũng được xây bằng gạch nung với một kỹ thuật xây độc đáo chỉ có ở người Chăm cổ. Gạch được xếp khít nhau với chất kết dính đặc biệt rồi nung thành một khối.
Cấu trúc của Tháp Đôi có sự khác biệt với cấu trúc tháp vuông nhiều tầng truyền thống của Chăm-pa. Mỗi tòa tháp gồm hai phần chính. Phần thân là một khối 4 mặt vuông vức - giữ nguyên cấu trúc đặc trưng của tháp Chàm truyền thống. Từ bộ diềm mái trở lên, tháp Đôi không thu nhỏ dật cấp thành 3 tầng tháp, thay vào đó là cả một hệ thống nhiều tầng giả. Mỗi tầng như vậy được báo hiệu ở 4 góc bằng hình chim thần Garuda, dật cấp không bị nhỏ lại mà chỉ là một khối liền nhau hơi cong về phía đỉnh. Theo các nhà nghiên cứu, phần mái cong và những hình ảnh chim thần Garuda trong tư thế đôi chân cong cong hơi chùng lấy thế mạnh đạp vào góc tường tháp, ngực ưỡn ra, hai cánh tay giơ thẳng hết cỡ như đỡ lấy sức nặng của trên tầng tháp là những sản phẩm chịu ảnh hưởng mạnh của nghệ thuật Khmer thời Angkor Vat. .
Mặc dù Tháp Đôi và Tháp Dương Long được xếp vào trong cùng một cụm tháp Chăm do có những tương đồng về mặt kiến trúc nhưng Tháp Đôi vẫn có những yếu tố khác biệt với tháp Dương Long như họa tiết trang trí hình Hươu, Khỉ hay hình dạng Garuda. 

Tháp Bắc (Tháp Lớn)
Tháp Bắc cao 29,55m, còn được gọi là tháp Bà. Từ “Bà” ở đây trong tiếng địa phương có nghĩa là “lớn”.  Kiến trúc của tháp vẫn tuân thủ theo kiến trúc Chăm-pa, nghĩa là có một cửa chính phía Đông và ba cửa Bắc, Nam và Tây.
   - Cửa phía Đông: Chỉ còn lại một ít dấu tích vòm cửa, ngoài ra đã bị đổ sập, lòng cửa còn trụ cửa bằng đá và lanh tô, ngoài ra không còn gì, cửa rộng 1,11m, cách đáy Đông và Tây rộng 10, 75m. Cách đáy mặt Bắc-Nam 10,06m. Riềm mái mặt Đông bị rơi hoàn toàn, 4 góc tháp là 4 con chim thần điểu Garuđa, được tạo dáng trong tư thế ngực ưỡn, chân hơi chùng xuống, chân đạp vào tháp, tay giơ cao như đỡ phần nặng ở phía trên. Hiện nay chỉ còn một góc ở phía Tây Nam là còn nguyên, 3 con còn lại đã bị mất đầu. Tầng trên mặt chính, ở giữa là những khám thờ hình mũi giáo, vành ngoài được làm bằng gạch, chính giữa là phù điêu bằng đá với tượng thần được tạo dáng chân xếp bằng trong tư thế thiền. Trong 6 phù điêu nay chỉ còn lại 2 phù điêu, song phần đầu đã bị mất. Hai bên có tất cả 24 khám thờ, mỗi bên hiện nay chỉ còn 3 khám là nguyên vẹn, còn lại mới được gia cố trùng tu trong thời gian gần đây.
   - Mặt Bắc: Được tạo cửa giả, cửa này hầu như còn nguyên vẹn, phần cột ốp tháp và phần dật chân cửa giả còn nguyên vẹn, phần riềm mái bằng đá, được tạo các phù điêu diễn tả các điệu múa thần thánh trong sử thi Ấn Độ, chân choãi, tay giơ cao, mặt nghiêm trang đang ngoảnh vào nhau. Trên châm riềm mái có 6 phù điêu voi, trong đó có 2 con ngoảnh đầu vào phù điêu thần ở chính giữa, còn lại mỗi bên 2 con nhìn ra hai cạnh tháp. Tượng thần ở giữa đã bị đục mất phần mặt. Cũng như mặt chính, mặt phía Bắc phần trên cũng lặp lại kiểu tạo dáng như mặt chính. Các khám thờ tại mặt này còn nguyên vẹn.
   - Mặt Tây: Cửa giả còn, các tầng trên tháp cũng được lặp lại như mặt Tây và mặt Đông. Tầng một chỉ có phù điêu thần chính giữa và 5 phù điêu voi đã bị mất một phù điêu. Trong 24 khám thờ chỉ có 2 khám là còn nguyên, các khám hư hỏng đã được trùng tu gia cố.
   - Mặt phía Nam: Cửa giả còn lại khá nguyên vẹn, chân riềm mái bằng đá bị mất một khoảng 2 cm. Phù điêu voi sát chân riềm mái chỉ còn 3 con, bên góc phía Tây còn 2 con, bên góc phía Đông còn lại một con, phù điêu thần ở giữa đã bị đục mất đầu, mặt này hầu như các khám thờ còn nguyên vẹn.

Tháp Nam (Tháp Nhỏ)
Tháp Nam cao 17,55m. Phần chân bằng đá chỉ còn lại phần chân sát mặt đất, phần dật cấp phía trên đã bị mất hoàn toàn.
    - Cửa chính: Bị mất ở vòm và chân, chỉ còn lại sát chân tháp. Cửa chính rộng 1,07m, cửa chính còn trụ cửa và lanh tô. Riềm mái còn thớt dưới, phần trên đã bị rơi hầu hết, chỉ còn một viên thớt trên ở góc phía Nam, phù điêu chân riềm mái là những mảng diễn tả cảnh Hươu đang đùa giỡn. Tháp này có số đo cạnh Đông-Tây là 8,62m.
    - Mặt phía Bắc: Thân và cửa giả còn nguyên vẹn. Phần vòm cửa giả bị mất phần trên, chân riềm mái còn nguyên, các phù điêu chạm trổ có cảnh Hươu và Khỉ.
    - Mặt Tây: Cửa giả chỉ còn vòm và các trụ dật cấp, riềm mái bị rơi hầu hết, chỉ còn lại 3 mảng, phù điêu chạm nổi diễn tả cảnh Khỉ đang giao phối với Hươu - một họa tiết rất lạ trong điêu khắc của người Chămpa.
    - Mặt phía Nam: Cửa giả mất hầu hết vòm và chân dật cấp sát vào chân tháp. Thân của Tháp còn nguyên vẹn, chưa hư hại. Riềm mái bằng đá ở mặt này đã bị rơi hoàn toàn
BÌNH ĐỊNH - Tháp Đôi - ảnh 2
Phần đế tháp 
BÌNH ĐỊNH - Tháp Đôi - ảnh 3
Phần trang trí trên mái
BÌNH ĐỊNH - Tháp Đôi - ảnh 4
Một vòm cửa giả

8.2. Di tích, cổ vật
Các hiện vật còn lại trong Tháp Đôi không nhiều và hầu như không còn nguyên vẹn.  Một số sản phẩm điêu khắc như voi ở tháp chính còn 8 con. Thần điểu cả 2 tháp có tất cả 8 con ở tầng dưới cùng, song chỉ còn 3 con là nguyên vện, còn 5 con đã bị mất chởm đầu. Các hiện vật phát hiện có mang phù điêu rồng, đầu bò Nandin, mang phù điêu có các vũ nữ đang múa, và trụ có văn bia 3 mặt. Hiện nay các hiện vật rời này đã được trưng bày ở Bảo tàng Bình Định và được thông báo trên tạp chí chuyên ngành.
BÌNH ĐỊNH - Tháp Đôi - ảnh 5
Tượng Linga-Yoni bên trong tháp

Lan Phương (tổng hợp)
Nguồn tài liệu tham khảo

Cổng thông tin điện tử Bình Định;
Báo điện tử Lâm Đồng

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác