HÀ NAM – Từ Đường Nguyễn Khuyến

(Cinet - DL) - Ngôi nhà của Nguyễn Khuyến được làm vào lúc nghỉ hưu như sau: diện tích đất thổ cư một sào (tương đương với 360m2 theo hệ đo lường miền Bắc), cộng với năm sào ao. Toàn bộ cột và khung nhà là tận dụng nguyên liệu của ngôi từ đường trước đây của cụ thân sinh Nguyễn Khuyến do học trò và nhân dân làm.
1. Tên di sản/Di tích: 
Từ đường Nguyễn Khuyến
HÀ NAM – Từ Đường Nguyễn Khuyến - ảnh 1
Cảnh quan Từ Đường Nguyễn Khuyến (nguồn: internet)

2. Thời gian: Năm 1843 lần đầu tiên dân làng Vị Hạ đã tự nguyện bỏ tiền ra mua đất rồi đóng góp công sức ra đổ nền, sắm gỗ lạt, gạch ngói để xây dựng một ngôi nhà ở xứ Cửa Quán tại vườn Bùi đón cụ Nguyễn Liễn bố đẻ của nhà thơ Nguyễn Khuyến về dạy cho con em ở quê hương.
Vào năm 1861 nhà thơ Nguyễn Khuyến đã phải bán bớt đất do túng bấn để lấy tiền sinh sống.
Vào năm 1915, Thừa Du là cháu đích tôn nhà thơ Nguyễn Khuyến, con trai cả của Nguyễn Hoan đã đem bán 7 gian đại tế cho dân làng Giải Đông (nay thuộc xã Trung Lương, huyện Bình Lục) dỡ về làm đình.
3. Năm công nhận: Từ đường Nguyễn Khuyến được Bộ Văn hóa- thông tin công nhận là Di tích Lịch sử- văn hóa cấp Quốc gia năm 1991.
4. Vị trí/Địa hình: Từ đường hiện nay là một phần trong khu nhà cũ nhà thơ Nguyễn Khuyến từng sống thuộc làng Vị Hạ (tục gọi là làng Và Hạ) xã Trung Lương, Huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam.
- Đây là một tỉnh đồng bằng giáp núi nên địa hình có sự tương phản giữa địa hình đồng bằng và địa hình đồi núi.
- Hướng địa hình tỉnh Hà Nam tương đối đơn giản, duy nhất chỉ có hướng Tây Bắc - Đông nam, phù hợp với hướng phổ biến nhất của núi, sông Việt Nam.
- Tây Bắc - Đông Nam là hướng dốc của địa hình tỉnh Hà Nam theo thung lũng lũng sông Hồng, sông Đáy và dãy núi đá vôi Hòa Bình - Ninh Bình. Dạng địa hình này phản ánh tính chất đơn giản của cấu trúc địa chất.
- Phía Tây của tỉnh chiếm khoảng 10 - 15% diện tích lãnh thổ tỉnh Hà Nam là vùng đồi núi bán sơn địa với các dãy núi đá vôi, núi đất và đồi rừng, nhiều nơi có địa hình dốc.
- Phía Đông là những giải đồi đất thấp, xen lẫn núi đá và những thung lũng ruộng.
Phần lớn đất đai trong vùng đồi núi bán sơn địa là đất nâu vàng trên phù sa cổ, đất đỏ vàng trên phiến đá sét, đất nâu đỏ trên đá bazơ và đất đỏ nâu trên đá.
5. Thổ nhưỡng: Hà Nam có diện tích 850 km2 là vùng thấp của châu thổ Sông Hồng, tiếp giáp với khu vực miền núi tỉnh Hoà Bình và vùng Tây Bắc.
Phía Tây của tỉnh là khu vực núi đá vôi, núi đồi bảo phủ bởi rừng phù hợp với nhiều loại cây lâm nghiệp, công nghiệp và cây ăn trái.
Đồng bằng phía Tây của tỉnh được bồi đắp bởi phù sa các sông Đáy, sông Châu và sông Hồng. Đất đai màu mỡ khu vực này phù hợp với cây lúa, rau quả và các loại lương thực khác đặc biệt là các loại cây công nghiệp ngắn hạn như mía, dâu, lạc, đậu tương và cây ăn trái.
6. Khí hậu: Từ Đường Nguyễn Khuyến thuộc khu vức có điều kiện thời tiết, khí hậu mang đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng và ẩm ướt.
Hai mùa chính trong năm là mùa hạ và mùa đông với các hướng gió:
- Mùa hạ gió nam, tây nam và đông nam.
- Mùa đông gió bắc, đông và đông bắc.
Khí hậu khu vực này có sự phân hóa theo chế độ nhiệt với hai mùa tương phản nhau là mùa hạ và mùa đông cùng với hai thời kỳ chuyển tiếp tương đối là mùa xuân và mùa thu.
- Mùa hạ thường kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9.
- Mùa đông thường kéo dài từ giữa tháng 11 đến giữa tháng 3.
- Mùa xuân thường kéo dài từ giữa tháng 3 đến hết tháng 4.
- Mùa thu thường kéo dài từ tháng 10 đến giữa tháng 11.
7. Dân cư: Theo điều tra dân số ngày 01/04/2009 Hà Nam có 785.057 người, giảm so với điều tra năm 1999 (811.126 người), chiếm 5,6% dân số đồng bằng sông Hồng, mật độ dân số 954 người/km².
Mật độ dân số tập trung nhiều ở khu vực nông thôn chiếm 91,5% và 8,5% sống ở khu vực đô thị. Dân cư đô thị chủ yếu ở thành phố Phủ Lý và các thị trấn: Hòa Mạc, Đồng Văn, Quế, Vĩnh Trụ, Bình Mỹ, Kiện Khê. 
8. Tóm tắt nội dung: - Tổng quan kiến trúc:
Ngôi nhà của Nguyễn Khuyến được làm vào lúc nghỉ hưu như sau: diện tích đất thổ cư một sào (tương đương với 360m2 theo hệ đo lường miền Bắc), cộng với năm sào ao.
Toàn bộ cột và khung nhà là tận dụng nguyên liệu của ngôi từ đường trước đây của cụ thân sinh Nguyễn Khuyến do học trò và nhân dân làm.
Ngôi nhà gồm 5 gian lợp tranh, tường được xây bằng phên nứa. Phía ngoài cổng bằng rào tre là loại cổng thường gặp ở nhà dân thường không phải mở ra mà chống lên hàng ngày.
Năm 1889 con trai của nhà thơ là Nguyễn Hoan đã mua thêm đất xung quanh mảnh đất nhà thơ đã làm nhà hồi mới nghỉ hưu, rồi vượt thổ đào ao mở rộng ra tới 9 sào đất.
Phó bảng Nguyễn Hoan cho dựng nhà tế đường và nhiều công trình khác.
- Nổi bật nhất trong công trình là nhà tế đường xây theo kiểu chữ nhị, đằng trước là nhà đại tế gồm 7 gian, đằng sau 3 gian cách nhau một cái sân nhỏ.
Phía trên cùng mặt đằng trước từ đường là ba chữ lớn “Môn tử môn” (Cửa ra vào của các học trò). Hai bên cổng là đôi câu đối đắp nổi, chứ hán nhấn vào vữa.
Bậc thềm được xây dật ba cấp cao 0,40m. Lối ra vào là một khuôn hình chữ nhật, các con sơn và những đấu trụ đắp cầu kỳ bằng vữa. Đây là những mô típ khá quen thuộc trong các kiểu kiến trúc cổ.
Mặt phía trong có một bán mái gác tường ba mặt, lợp ngói nam. Dạng cổng gạch kiểu này cũng rất phổ biến ở nông thôn miền Bắc trước đây.
Khu nhà tế đường nguyên bản có 7 gian nhưng đã bị con cháu dỡ bán đi cách đây hơn 80 năm.
Sau đó một thời gian, ông Hàn Đạm con trai thứ hai của Nguyễn Hoan cho dựng lại trên nền nhà cũ. Tuy nhiên do túng bấn chính ông lại đem dỡ bán.
Bẩy gian nhà này có ba gian giữa để tiếp khách, mỗi đầu hồi hai gian được ngăn ra bằng gỗ để làm buồng. Các gian nhà này làm theo kiểu vì kèo giá chiêng, cột có đường kính 0,35m, điêu khắc mang phong cách thời Nguyễn.
Thẳng tiền đường qua một sân gạch rộng 0,35m hai đầu hồi xây tường gạch là đến nhà thứ hai hiện nay là Từ đường Nguyễn Khuyến.
Ngôi nhà gồm ba gian, bốn hàng cột, đường kính cột là 0,25m, kiểu vì chèo giá chiêng chồng rường. Hai đầu hồi và tường sau được xây tường gạch, còn đằng trước là dãy cửa bức bàn bằng gỗ, mỗi gian có bốn cánh cửa.
Cửa này mỗi khi có việc có thể tháo ra toàn bộ làm cho lòng nhà thoáng đãng, sáng sủa, không gian mở rộng thêm.
Trong nhà trạm khắc không cầu kỳ. Ngoài một số hình lá lật, một vài chữ triện đơn giản, kỹ thuật ở đây chủ yếu là ghép mộng, ngang bằng sổ ngay dứt khoát, kết cấu với nhau chặt chẽ.
Trên 9 sào đất, ngoài công trình kiến trúc có từ trước và được xây mới chiếm khoảng 1/3 diện tích, còn lại chủ yếu được trồng cây ăn quả.
 
HÀ NAM – Từ Đường Nguyễn Khuyến - ảnh 2
HÀ NAM – Từ Đường Nguyễn Khuyến - ảnh 3
HÀ NAM – Từ Đường Nguyễn Khuyến - ảnh 4
Một số hình ảnh Từ Đường Nguyễn Khuyến (nguồn: internet)
Đăng Huy (Tổng Hợp)
Nguồn tài liệu tham khảo:
http://hanam.gov.vn; dch.gov.vn; www.vovinamhanam.com         

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác