LÀO CAI - Đền Bắc Hà

(Cinet-DL)- Đền Bắc Hà hiện nay đã và đang trở thành nơi sinh hoạt tín ngưỡng của không chỉ người Việt mà còn của các tộc người khác trên địa bàn huyện Bắc Hà.
1. Tên di sản/Di tích: Đền Bắc Hà.
LÀO CAI - Đền Bắc Hà - ảnh 1

2. Thời gian: Đền Bắc Hà được xây dựng từ cuối thế kỷ 19.
3. Năm công nhận: Ngày 29/10/2003 Nhà nước ra quyết định số 59/QĐ-BVHTT công nhận Đền Bắc Hà là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp Quốc Gia. 
4. Vị trí/Địa hình: Lào Cai là tỉnh vùng cao biên giới, nằm chính giữa vùng Đông Bắc và vùng Tây Bắc của Việt Nam, cách Hà Nội 296 km theo đường sắt và 345 km theo đường bộ.
- Tỉnh Lào Cai được tái lập tháng 10/1991 trên cơ sở tách ra từ tỉnh Hoàng Liên Sơn.
- Từ ngày 01/01/2004 sau khi tách huyện Than Uyên sang tỉnh Lai Châu diện tích tự nhiên của tỉnh là 6.383,88 km2.
- Địa hình Lào Cai rất phức tạp, phân tầng độ cao lớn, mức độ chia cắt mạnh. Hai dãy núi chính là dãy Hoàng Liên Sơn và dãy Con Voi. Ngoài ra còn rất nhiều núi nhỏ hơn phân bố đa dạng, chia cắt tạo ra những tiểu vùng khí hậu khác nhau.
Do địa hình chia cắt nên phân đai cao thấp khá rõ ràng, trong đó độ cao từ 300m - 1.000m chiếm phần lớn diện tích toàn tỉnh. Điểm cao nhất là đỉnh núi Phan Xi Păng trên dãy Hoàng Liên Sơn có độ cao 3.143m so với mặt nước biển, Tả Giàng Phình: 3.090m.
5. Thổ nhưỡng: Đất thuộc tỉnh Lào Cai có độ phì cao, màu mỡ, đa dạng bao gồm 10 nhóm, 30 loại đất, phù hợp với nhiều loại cây trồng khác nhau.
6. Khí hậu: Lào Cai có khí hậu nhiệt đới gió mùa, song do nằm sâu trong lục địa bị chia phối bởi yếu tố địa hình phức tạp nên diễn biến thời tiết có phần thay đổi, khác biệt theo thời gian và không gian.
Tại đây thường xuyên xay ra đột biết nhiệt độ trong ngày lên quá cao hoặc xuông quá thấp. Tiêu biểu là ở Sa Pa có nhiều ngày nhiệt độ xuống dưới 00C và có tuyết rơi.
Khí hậu Lào Cai chia làm hai mùa: mùa mưa bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 10, mùa khô bắt đầu từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau. Nhiệt độ trung bình nằm ở vùng cao từ 150C - 200C (riêng Sa Pa từ 140C - 160C và không có tháng nào lên quá 200C).
Đặc điểm khí hậu Lào Cai rất thích hợp với các loại cây ôn đới, vì vậy Lào Cai có lợi thế phát triển các đặc sản xứ lạnh mà các vùng khác không có được như: hoa, quả, thảo dược và cá nước lạnh.
7. Dân cư: Dân số năm 2007 của tỉnh Lào Cai là 593.600 người, trong đó số người trong độ tuổi lao động: 314.520 người, chiếm khoảng 53%.
Theo kết quả điều tra dân số ngày 01/04/2009 dân số tỉnh là 613.075 người.
8. Tóm tắt nội dung: - Giá trị lịch sử:
Thời Vua Lê Chiêu Tông, tại làng Ba Động, huyện Gia Phúc (nay là huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương) có hai anh em nhà họ Vũ là Vũ Văn Uyên và Vũ Văn Mật lên trấn Đại Đồng, phủ Tuyên Quang sinh sống. Tù trưởng trấn Đại Đồng tàn ác nên nhân dân oán giận, anh em họ Vũ đã tập hợp người dân địa phương nổi dậy, trở thành người cai trị trấn Đại Đồng. Lúc đó, chính sự rối ren, Vua Lê Chiêu Tông phong cho hai anh em làm Đô thống sứ trấn Tuyên Quang để yên một cõi. Anh em họ Vũ chọn vùng đất Phúc Khánh (phố Ràng, huyện Bảo Yên, Lào Cai ngày nay) xây dựng căn cứ. Người Kinh từ xuôi lên sát cánh cùng người Tày, người Nùng, người Dao... làm cho vùng đất theo triền sông Chảy lên tận tổng Ngọc Uyển (xã Bảo Nhai, huyện Bắc Hà ngày nay) phồn thịnh.
Năm 1527, Mạc Đăng Dung cướp ngôi Nhà Hậu Lê. Hai anh em họ Vũ giữ vững cả miền Tuyên Quang, Hưng Hóa, cát cứ một phương, không chịu theo Nhà Mạc.
Năm 1551 thời Lê Trung Tông, hai anh em họ Vũ theo lệnh Vua Lê, mang quân phối hợp với tướng Nhà Mạc mới về hàng Nhà Lê là Lê Bá Ly tiến đánh Thăng Long. Hai anh em đem quân xuống lấy các phủ Tam Đái, Bắc Hà rồi sai người đi phủ dụ dân Thái Nguyên, Lạng Sơn. Quân Lê Bá Ly tiến sát kinh thành khiến Vua Mạc Tuyên Tông bỏ chạy, để Mạc Kính Điển ở lại chống giữ.
Năm 1556, Vua Lê Anh Tông lên ngôi, Phụ chính Trịnh Kiểm cất quân đánh Mạc tới Tuyên Quang, Vũ Văn Uyên ra đón. Trịnh Kiểm rất mừng, cho ông trấn giữ Đại Đồng và ban quyền thế tập trấn giữ Tuyên Quang. Vũ Văn Uyên chết không có con, em là Vũ Văn Mật nối quyền, xưng là Gia Quốc Công. Vũ Văn Mật dời căn cứ từ thành Nghị Lang sang xây thành đắp lũy trên gò Bầu. Từ đó, nhân dân thường gọi ông là Vua Bầu. Sau khi Vũ Văn Mật qua đời, họ Vũ còn truyền thêm 4 đời thay nhau hùng cứ một vùng rộng lớn biên giới phía Bắc gần 200 năm.
Tưởng nhớ công lao của Gia Quốc Công Vũ Văn Mật, nhân dân Bắc Hà lập đền thờ tại thị trấn Bắc Hà. Đền Bắc Hà trở thành nơi sinh hoạt tín ngưỡng của không chỉ người Việt mà còn của các tộc người khác trên địa bàn huyện Bắc Hà.
- Tổng quan kiến trúc
Khuôn viên đền rộng 0,5 ha, đứng bao quát, phóng tầm mắt hướng về phía trung tâm thị trấn Bắc Hà.
Kiến trúc của ngôi đền được thiết kế quay lưng vào sườn núi, mặt đền hướng về phía dãy núi Ba mẹ con ở phía xa. Ở giữa là đền chính, hai bên là tả vu thờ Bác và hữu vu thờ bài vị của Gia quốc công.
Năm 2003, do thiên tai, ngôi đền sập đổ hoàn toàn gây hư hỏng gần như toàn bộ duy chỉ còn một số hiện vật may mắn giữ được như: Văn bia, đại tự, bình hương,...
Tuy nhiên, cũng từ biến cố thiên nhiên đó, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra thêm nhiều hiện vật có giá trị như: Văn bia chứa đựng nhiều thông tin về Gia quốc công, súng thần công (hiện được lưu giữ tại bảo tàng tỉnh Lào Cai).
Hiện trạng ngôi đền được trùng tu, sửa chữa lại trên nền của ngôi đền cổ năm xưa.
Vì đặc thù của huyện Bắc Hà là không có chùa nên phía sau ngôi đền còn có thêm phủ chúa Thiên Trang và am thờ Phật để đáp ứng nhu cầu tự do tín ngưỡng của nhân dân nơi đây...
 
LÀO CAI - Đền Bắc Hà - ảnh 2
LÀO CAI - Đền Bắc Hà - ảnh 3
LÀO CAI - Đền Bắc Hà - ảnh 4
Quang cảnh đền Bắc Hà (nguồn: sưu tầm internet)

Nguyễn Thị Hiền (Tổng Hợp)
Nguồn tài liệu tham khảo: 
http://laocai.gov.vn/; http://laocai.gov.vn; http://btgcp.gov.vn

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác