SÓC TRĂNG – Chùa Kh'leang

SÓC TRĂNG – Chùa Kh'leang - ảnh 1
(Cinet - DL) - Chùa Kh’leang là một trong những ngôi chùa cổ nhất ở Sóc Trăng, có tuổi thọ rất cao, gắn liền với truyền thuyết địa danh Sóc Trăng. Chùa nằm trong khuôn viên rộng khoảng 4.000m2. Ban đầu, chùa được xây cất bằng gỗ, lợp lá, sau nhiều lần trùng tu được  xây cất bằng gạch và lợp ngói, với cách trang trí, đường nét kiến trúc rất đẹp.
1. Tên di sản/di tích:
Chùa Kh'leang
2. Thời gian: Tương truyền chùa được xây dựng năm 1532, với vật liệu chủ yếu bằng gỗ và lá. Ngôi chánh điện và Sala được xây dựng mới vào năm 1918 bằng gạch và lợp ngói.
3. Năm công nhận: Ngày 27/04/1990, Bộ Văn hóa - Thông tin đã công nhận chùa Kh’leang là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia theo Quyết định số 84/QĐ - BVHTT.
4. Địa hình/ Vị trí:

- Địa hình:

Sóc Trăng có địa hình thấp và tương đối bằng phẳng. Độ cao cốt đất tuyệt đối từ 0,4 - 1,5 m, độ dốc thay đổi khoảng 45 cm/km chiều dài. Nhìn chung địa hình tỉnh Sóc Trăng có dạng lòng chảo, cao ở phía sông Hậu và biển Đông thấp dần vào trong, vùng thấp nhất là phía Tây và Tây Bắc.
+ Tiểu địa hình có dạng gợn sóng không đều, xen kẽ là những giồng cát địa hình tương đối cao và những vùng thấp trũng nhiễm mặn, phèn. Đó là những dấu vết trầm tích của thời kỳ vận động biển tiến và lùi tạo nên các giồng cát và các bưng trũng ở các huyện Mỹ Tú, thị xã Sóc Trăng, Mỹ Xuyên, Long Phú, Vĩnh Châu.
+ Vùng đất phèn có địa hình lòng chảo ở phía Tây và ven kinh Cái Côn có cao trình rất thấp, từ 0 - 0,5 m, mùa mưa thường bị ngập úng.
+ Vùng cù lao trên sông Hậu cũng có cao trình thấp, thường bị ngập khi triều cường.

- Vị trí:

Chùa tọa lạc trên đường Tôn Đức Thắng, khóm 5, phường 6, TP. Sóc Trăng, cách chợ Thành phố Sóc Trăng khoảng 1 km, Đông giáp đường Mậu Thân; Nam giáp đường Nguyễn Chí Thanh, Tây và Bắc giáp khu dân cư. Chùa cách trung tâm thành phố Sóc Trăng gần 2 km.
5. Thổ nhưỡng:

- Sóc Trăng có tổng diện tích đất tự nhiên là 331.176,29 ha. Đất đai của Sóc Trăng có độ màu mỡ cao, thích hợp cho việc phát triển cây lúa nước, cây công nghiệp ngắn ngày như mía, đậu nành, bắp, các loại rau màu như hành, tỏi và các loại cây ăn trái như bưởi, xoài, sầu riêng...

- Đất đai Sóc Trăng có thể chia thành các nhóm chính sau:

+ Nhóm đất cát có 8.491 ha, bao gồm các giồng cát tương đối cao từ 1,2 - 2 m thành phần cơ giới nhẹ, chủ yếu là cát mịn đến cát pha đất thịt, có thể trồng một số loại rau màu;
+ Nhóm đất phù sa có 6.372 ha thích hợp cho việc trồng lúa tăng vụ và các cây ăn trái đặc sản, nhóm đất giây có 1.076 ha, ở vùng thấp, trũng, thường trồng lúa một vụ;
+ Nhóm đất mặn có 158.547 ha có thể chia ra làm nhiều loại: đất mặn nhiều, đất mặn trung bình, đất mặn ít, đất mặn sú, vẹt, đước (ngập triều) trong đó đất mặn nhiều chiếm diện tích lớn 75.016 ha thích hợp với việc trồng lúa, rau màu, cây ăn quả, cây công nghiệp ngắn, dài ngày...; các loại đất mặn khác chủ yếu trồng lúa kết hợp với nuôi trồng thuỷ sản.
+ Nhóm đất phèn có 75.823 ha, trong đó chia ra làm 2 loại đất phèn hoạt động và đất phèn tiềm tàng, sử dụng loại đất này theo phương thức đa canh, trồng lúa kết hợp với nuôi trồng thuỷ sản; nhóm đất nhân tác có 46.146 ha.
6. Khí hậu: Sóc Trăng nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới chịu ảnh hưởng gió mùa, hàng năm có mùa khô và mùa mưa rõ rệt, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Nhiệt độ trung bình hàng năm là 26,8 0C, ít khi bị bão lũ. Lượng mưa trung bình trong năm là 1.864 mm, tập trung nhất từ tháng 8,9,10, độ ẩm trung bình là 83%.
7. Dân cư:

- Tính đến năm 2010, đơn vị hành chính của tỉnh có 10 huyện, 01 thành phố với 109 xã, phường, thị trấn. Theo số liệu Thống kê ngày 01/4/2009, dân số toàn tỉnh là 1.289.441 người, mật độ dân số 389 người / km2 .

- Dân cư Sóc Trăng chủ yếu là ba dân tộc Kinh (836.513 người, chiếm 65,16%), Khmer (371.305 người, chiếm 28,92%), Hoa (75.534 người, chiếm 5,88%) đã cùng chung sức khai phá, xây dựng và bảo vệ vùng đất này.

8.Tóm tắt nội dung : Ngoại thất
Chùa Kh’leang là một trong những ngôi chùa cổ nhất và gắn với địa danh Sóc Trăng, nằm trong khuôn viên rộng khoảng 4.000m2.

- Tương truyền chùa được xây dựng cách đây hơn 400 năm, với vật liệu chủ yếu bằng gỗ và lá.

- Chùa có kiến trúc gần giống như các chùa Phật giáo Nam Tông ở Thái Lan và Campuchia.

Nội thất
Chùa Kh’leang xứng đáng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia với những đặc trưng riêng biệt.
SÓC TRĂNG – Chùa Kh'leang - ảnh 2
Ngôi chính điện chùa Kh'leang
- Ngôi chính điện được xây dựng từ năm 1918, với chiều dài 24 m, chiều rộng 13 m, hiện nay không còn vết tích của ngôi chính điện cũ.

+ Ngôi chính điện được xây trên mặt bằng cao hơn mặt đất gần 2 mét, được tráng xi măng, có bậc tam cấp để đi lên.

SÓC TRĂNG – Chùa Kh'leang - ảnh 3
Cấu tạo nền bậc tam cấp tại chùa Kh'leang
  • Bậc một cao 1m, các bậc hai 7m tạo thành vòng sân đường nội bộ (để làm lễ), bậc hai cao 0,8 m cách nền ba là 4,5m có dựng hàng rào bao quanh và trang trí hoa văn.
  • Bậc nền 3 là mặt bằng ngoài tráng một lớp xi-măng vôi có trang trí hoa văn theo các hoạ tiết riêng biệt hình cánh sen hoặc các hình khối, tạo thành những đường viền cách vách chính điện 1,50 m thành một vòng hành lang xung quanh chính điện.

- Mặt bằng chính điện hình chữ nhật chạy dài theo hướng Đông –Tây, có cửa vào quay ra hướng Đông.

+ Chính điện được dựng bằng 06 hàng cột dọc gồm: 60 cây cột trụ, hàng một được dựng lan can hoa văn, hàng hai là hàng trụ vách, hàng ba xác định gian giữa gồm 05 gian.

+ Trên 12 thân cột ở hai hàng thứ ba có hoa văn viền ở phần đầu và chân cột chạm hình hoa sen.

  • Hình hoa sen ở chân cột ngắn hơn ở đoạn đầu cột tạo cảm cân xứng nhau. Giữa hai đoạn này là phần gỗ được sơn mài đen, vẽ hình rồng hoa lá bằng nhũ vàng theo mô típ của Trung Quốc.
  • Chân vách phía bên ngoài được chạm nổi những dãy hoa văn kết hợp thành một đường viền bao quanh ngôi chánh điện có chiều cao 1,30 m, chỗ giới hạn trên đường viền được đặt cửa sổ dọc theo tường dài, mỗi bên có 07 khung, cửa ra vào được đặt ở hai đầu chính điện, mỗi đầu có 02 khung, cửa sổ có kích thước theo tỉ lệ 1÷2 (1,2 m x 2,4 m), cửa cái cũng có tỉ lệ kích thước là 1÷2 (1,6 m x 3,2 m).

+ Ngôi chánh điện được dựng bằng 07 hàng cột ngang ở phía trước, mỗi hàng có 10 cây cột trụ kéo dài ra phía sau.

- Các hình ảnh, hoa văn được trang trí bên trong chánh điện đạt đến đỉnh cao khi xét về độ tinh xảo.

+ Các bức tường thấp được xây dựng theo hành lang theo hình cánh sen hoặc các hình khối, tạo thành những đường viền cách vách chánh điện 1,5 m.

+ Phía trên mỗi khung cửa là một ô trang trí hoa văn được đắp nổi bằng xi-măng dạng chiếc mũ sơn màu vôi đỏ hình tam giác cân, hai cạnh bên lõm vào, hai góc đáy cong lên.

SÓC TRĂNG – Chùa Kh'leang - ảnh 4
Cánh cửa sổ chạm khắc cuộc giao đấu giữa tiên nữ và chằn ( Yeak)

- Toàn bộ khung và cánh cửa của ngôi chính điện chùa là một kì công của nghệ thuật khắc gỗ.

+ Trên hai cánh cửa gỗ, các nghệ nhân thể hiện cuộc giao đấu giữa tiên nữ và chằn (Yeak). Hai nhân vật một đại diện cho cái thiện, một cho cái ác quyết tâm giao đấu một mất, một còn.

+ Bên cạnh đó là một hệ thống hoa văn chi chít những hoạ tiết, bố cục gọn gàng đầy đủ, đường nét uốn lượn, uyển chuyển, nét đục chắc khoẻ, tỉ mỉ, làm ta liên tưởng đến đôi bàn tay khéo léo, sự kiên nhẫn lâu dài, bộ óc thông minh sáng tạo của người nghệ sĩ.

+ Trên mái có các trang trí như là hình vượn, rồng được xếp ở những ranh giới mà mái được nâng lên. Hình tượng rồng của người Khmer có đầu rồng mảnh mai, có sừng nhọn, uốn lượn, thân rồng là thân của một loại cá (poo-cor) nên rồng không có chân, trên lưng giương những đao móc nhọn cong về phía đuôi, hình tượng rồng cũng được bố trí theo chiều dài đòn dông, nhưng đây là sự kết thúc của tầng mái có độ cao nhất. Ở đây hình đầu rồng được đơn giản hoá, chỉ còn mang hình dáng và chỉ lấy đặc trưng làm cơ sở để biểu hiện.

+ Ngoài ra, chung quanh chính điện còn có các tượng khác.

  • Trên tấm đà ngang ở cổng rào bậc nền hai và dưới chân cột ngôi chính điện có các hình tượng với gương mặt hung dữ như thần Reahu được đắp nổi bằng xi-măng với đôi mắt nổi trợn trừng, nhe răng thè lưỡi, tóc dựng ngược phun ra những trận cuồng phong.
  • Trên đầu hàng rào người ta còn dựng các tượng chằn bằng xi-măng cao khoảng 1,3 mét đứng cầm trượng chống đất trong tư thế bảo vệ chính điện và đức Phật, mình mặc giáp trụ gương mặt trông thật hung tợn.

+ Ngoài và trong chính xuất hiện những mô típ tượng khác: hình chim muông hoa lá, hình tiên nữ đang múa trên bầu trời, nhất là bao quanh phía trong chánh điện có các hình hoạ mô tả về các tích của đức Phật Thích Ca từ lúc sinh ra cho đến khi đắc đạo.

+ Trên các khung cửa ngôi chánh điện được khắc chạm các nhân vật trong phục trang của người Khmer cổ.

+ Chung quanh chánh điện còn có các tượng Phật, các tượng chằn trong tư thế bảo vệ chánh điện.

SÓC TRĂNG – Chùa Kh'leang - ảnh 5
Tượng Phật tại chùa Kh'leang
  • Trong chánh điện còn có tượng Phật cao tới 6,8m, phần thân tượng cao 2,7m được đúc vào năm 1916.
  • Bên cạnh đó, còn có những hình tượng khác như: hình chim muông hoa lá, hình tiên nữ đang múa trên bầu trời.

+ Trên 12 thân cột trong chánh điện được trang trí hoa văn thể hiện sự giao thoa nghệ thuật của 3 dân tộc Kinh – Khmer - Hoa.

Chùa Kh’leang còn là nơi lưu trữ một kho tàng tư liệu cổ bao gồm sách cổ, vật cổ và các tư liệu cổ.

- Đặc biệt, một bản sao tài liệu ghi chép từ thư tịch gốc tìm hiểu về địa danh Sóc Trăng, sự kiện xây dựng chùa đầu tiên và các nhân vật có liên quan trực tiếp đến nhà chùa, vật cổ và hơn 50 tượng Phật làm bằng đồng do Phật tử cúng chùa.

SÓC TRĂNG – Chùa Kh'leang - ảnh 6
Nhà Sala chùa Kh'leang
Chùa Kh’leang còn có một số công trình xây dựng khác như: Sa –la (nhà hội của sư sãi và tín đồ), nhà tụng của sư sãi, nhà của vị đại đức trụ trì và các vị sư, lò thiêu và các tháp để tro cốt người chết...
Ngoài ra, chùa còn là nơi cử hành các nghi thức lễ truyền thống của dân tộc Khmer: Tết Chôl – Chnăm – Thmây, lễ hội Dolta, Lễ Ooc – Om – Boc và đua ghe Ngo, ...
Chùa là địa điểm du lịch tâm linh phù hợp cho phần lớn những du khách để vừa có thể tận hưởng không khí trong lành vừa tìm hiểu về thư tịch cổ Khmer, truyền thuyết về nguồn gốc Sóc Trăng và chiêm ngưỡng công trình kiến trúc độc đáo của chùa .
Ngọc Anh ( Tổng hợp)
Nguồn tài liệu tham khảo:

 www.soctrang.gov.vn; www.dulichsoctrang.org; www.soctrang.edu.vn
 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác