THÁI NGUYÊN – Đền Đuổm

(Cinet - DL) - Đền Đuổm thờ Dương Tự Minh, vị tướng tài ba của vương triều nhà Lý, người có công lớn trong việc giành lại phần đất đai rộng lớn từ tay giặc Tống
1. Di tích/Di sản: 
Đền Đuổm
THÁI NGUYÊN – Đền Đuổm - ảnh 1
Đền Đuổm Thái Nguyên (nguồn internet)
2. Thời gian: Đền Đuổm xây dựng từ thế kỷ thứ XII, năm 1180 vào thời Lý Cao Tông, thờ Dương Tự Minh, vị thủ lĩnh phủ Phú Lương, phụng sự dưới triều 3 đời nhà Lý (Lý Nhân Tông; Lý Thần Tông và Lý Anh Tông). Phủ Phú Lương xưa rộng bao quát khắp một vùng phía Bắc nước ta gồm: Thái Nguyên, Bắc Kạn, Cao Bằng và một phần Vĩnh Phúc, Tuyên Quang, Lạng Sơn ngày nay
3. Năm công nhận: Năm 1993, Bộ Văn hóa Thông tin đã ban hành Quyết định xếp hạng Đền Đuổm là Di tích Lịch sử cấp Quốc gia.
4. Địa hình/Vị trí: Đền Đuổm được xây dựng tại xã Động Đạt, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Núi Đuổm là tên tục của Điểm Sơn, là một dải núi đá uy nghiêm sừng sững, thành núi dựng đứng nhấp nhô gồm 6 ngọn, thế phong thủy hội đủ 4 yếu tố: Tiền Chu tước, hậu Huyền Vũ, tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ, được coi là ngọn núi lạ nổi lên giữa dải đất bằng phẳng đồng lúa Động Đạt.
Tỉnh Thái Nguyên trước đây là Bắc Thái, và được tái lập ngày 1/1/1997 khi tách ra thành hai tỉnh Bắc Kạn và Thái Nguyên.
Thái Nguyên có diện tích 3.562,82 km² phía bắc tiếp giáp với tỉnh Bắc Kạn, phía tây giáp với các tỉnh Vĩnh Phúc, Tuyên Quang, phía đông giáp với các tỉnh Lạng Sơn, Bắc Giang, và phía nam tiếp giáp với thủ đô Hà Nội. Với vị trí địa lý là một trong những trung tâm chính trịkinh tế, giáo dục của khu Việt Bắc nói riêng, của vùng trung du miền núi phía bắc nói chung, Thái Nguyên là cửa ngõ giao lưu kinh tế - xã hội giữa vùng trung du miền núi với vùng đồng bằng Bắc Bộ. Do là tỉnh trung du nên giao thông đường sông của tỉnh chủ yếu chỉ phát triển ở sông Cầu và sông Công đoạn cuối nguồn. Sông Cầu là con sông chính của tỉnh và gần như chia Thái Nguyên ra thành hai nửa bằng nhau theo chiều bắc nam. Ngoài ra Thái Nguyên còn có một số sông suối khác nhưng hầu hết đều là phụ lưu của sông Cầu.
5. Thổ nhưỡng: Thái Nguyên không có nhiều hồ, và nổi bật trong đó là Hồ Núi Cốc, đây là hồ nhân tạo được hình thành do việc chặn dòng sông Công. Ngoài đập sông Cầu, Thái Nguyên còn xây dựng một hệ thống kênh đào nhân tạo dài 52 km ở phía đông nam của tỉnh với tên gọi là Sông Máng, nối liền sông Cầu với sông Thương để giúp việc giao thông đường thủy và dẫn nước vào đồng ruộng được dễ dàng. Tài nguyên khoáng sản phong phú về chủng loại, Tỉnh Thái Nguyên có trữ lượng than lớn thứ hai trong cả nước, là một lợi thế so sánh lớn trong việc phát triển các ngành công nghiệp luyện kim, khai khoáng…
6. Khí hậu: Nằm trong vùng khí hậu cận nhiệt đới ẩm, nhưng do đặc điểm địa hình nên khí hậu Thái Nguyên vào mùa đông được phân vùng rõ rệt. Nhiệt độ trung bình của Thái Nguyên là 25°C; chênh lệch giữa tháng nóng nhất (tháng 6: 28,9 °C) với tháng lạnh nhất (tháng 1: 15,2 °C) là 13,7 °C. Khí hậu Thái Nguyên chia làm 2 mùa rõ rệt, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 và mùa khô từ tháng 10 đến tháng 5. Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 2.000 đến 2.500 mm; cao nhất vào tháng 8 và thấp nhất vào tháng 1. Nhìn chung khí hậu tỉnh Thái Nguyên thuận lợi cho phát triển ngành nông, lâm nghiệp.
7. Dân cư: Trên địa bàn tỉnh hiện có 46 dân tộc trên tổng số 54 dân tộc tại Việt Nam sinh sống. Cũng giống như phần lớn các tỉnh khác tại miền Bắc Việt Nam, Thái Nguyên có đại đa số cư dân "không tôn giáo". Theo Niên giám thống kê 2010, dân số tỉnh Thái Nguyên là 1.131.300 người. Tổng dân số đô thị là 293.600 người (25,95%) và tổng dân cư nông thôn là 837.700 người (74,05%). Dân cư Thái Nguyên phân bố không đều, vùng cao và vùng núi dân cư rất thưa thớt, trong khi đó ở thành thị và đồng bằng dân cư lại dày đặc. Thái Nguyên được cả nước biết đến là một trung tâm đào tạo nguồn nhân lực lớn, với 6 Trường Đại học, 11 trường Cao đẳng và trung học chuyên nghiệp, 9 trung tâm dạy nghề, mỗi năm đào tạo được khoảng gần 100.000 lao động.
8. Tóm tắt nội dung: Đền Đuổm thờ Dương Tự Minh, vị tướng tài ba của vương triều nhà Lý, người có công lớn trong việc giành lại phần đất đai rộng lớn từ tay giặc Tống và bảo vệ vững chắc vùng biên cương phía bắc Đại Việt. Ông còn có công khai khẩn điền địa, phát triển kinh tế, giữ vững mối đoàn kết của dân tộc, được nhà Lý phong sắc: "Uy viễn đôn Cao Sơn quảng độ chi thần" và được triều Lý gả hai công chúa là Thiều Dung và Diên Bình. Hai lần ông được phong làm phò mã, đó là vào năm Đinh Mùi (1127) và năm Giáp Tý (1144).
Hiện nay, trong hậu cung còn giữ được một pho tượng cổ tạc tướng Dương Tự Minh từ thế kỷ XII bằng gỗ mít. Đền cũng giữ được một số sắc phong "Cao Sơn quý minh Thượng đẳng thần" của nhiều triều đại triều đại phong kiến chứng minh công lao của Phò mã Dương Tự Minh.
THÁI NGUYÊN – Đền Đuổm - ảnh 2
THÁI NGUYÊN – Đền Đuổm - ảnh 3
THÁI NGUYÊN – Đền Đuổm - ảnh 4
THÁI NGUYÊN – Đền Đuổm - ảnh 5
Đền Đuổm Thái Nguyên (nguồn internet)

Dương Tự Minh được nhân dân tôn là làm Đức Thánh, xây đền thờ ông ở núi Đuổm mà sau này được gọi là đền thờ Đức Thánh Đuổm. Ngôi đền được xây dựng tại nơi tương truyền là nơi ông thác lúc về già.
Trước cổng đền hiện còn hai câu đối từ thế kỷ XII để lại: Quan Triều hiển thánh thiên thu tại/ Động Đạt giáng trần vạn cổ hinh. Nghĩa của đôi câu đối ấy nói về Dương Tự Minh, người được phong thánh ở ngọn Đuổm này. Trên đỉnh núi này còn hình tượng chim đại bàng vẫy cánh, biểu tượng của tướng Dương Tự Minh với giai thoại tự phát sáng khi vừa chào đời, Tự Minh (tức tự mình phát sáng). Giờ khắc Dương Tự Minh ra đời, có cả bầy chim đại bàng tung cánh quanh ngôi nhà sàn.
Đền tọa lạc nơi chân núi, ở phần lõm của ngọn núi, như được đất mẹ che chở vĩnh hằng. Các công trình trong cụm di tích đền Đuổm được xây dựng trên một vùng thiên nhiên đẹp, địa thế uy nghi với ba dãy núi giữa cánh đồng tựa những cánh nhạn bay. Trước cửa đền là cánh đồng, dòng sông Cầu chảy qua, phía xa là những đồi cọ, đồi chè rộng lớn.
Dù ngôi đền đã được tu sửa nhiều lần, nhưng vẫn giữ được phong cách kiến trúc cổ theo kiểu tam cấp bao gồm 3 phần: đền Thượng, đền Trung và đền Hạ. Phía dưới là Phủ Bà – Đền Hạ, nơi thờ hai phu nhân của ông. Đền trung thờ thánh Đuổm Dương Tự Minh, phía trên cùng núi Đuổm - Đền Thượng, là nơi thờ Mẫu, người sinh thành ra ông. Từ cổng đền, đã thấy nét đẹp uy nghi, cổ kính. Ngôi đền nằm ẩn mình trong màu xanh của cây lá và rêu xanh. Từ những bậc thềm dẫn vào đền, đến những mái cong, bức tường cũ đều phủ màu.
Ngoài phong tục tín ngưỡng thờ thần, du khách đến đây còn để chiêm ngưỡng vẻ đẹp và huyền bí của núi Đuổm và phong cảnh quanh các kiến trúc, với hang Sữa, giếng Dội, dòng Giang Tiên với những câu chuyện đã trở thành huyền thoại ở đất chè xứ Thái.
Đền và núi Đuổm không chỉ là di tích xa xưa mà từng là một pháo đài kiên cố để đánh bại kẻ thù. Xưa kia, Dương Tự Minh đã dùng núi Đuổm là nơi hội quân, tích trữ lương thảo, vũ khí. Những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, quân và dân ta đã sử dụng núi Đuổm không chỉ như một pháo đài bất khả chiến bại, mà còn đặt pháo trên đỉnh núi để chống trả máy bay kẻ thù. Núi Đuổm cũng trở thành một trong những địa điểm dừng chân của các lãnh đạo Đảng, Nhà nước khi đến căn cứ ATK và bàn những việc tối mật. Chính vì thế, quần thể di tích đền Đuổm không chỉ có ý nghĩa văn hóa tâm linh, mà còn chứa đựng những giá trị lịch sử trong công cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc.
Linh Thùy (tổng hợp)
Nguồn tài liệu tham khảo:

http://vanhien.vn/vi/news/di-san/Thai-Nguyen-Den-Duom-net-dep-tam-linh-10463/
http://vov.vn/van-hoa-giai-tri/thai-nguyen-ron-rang-le-hoi-den-duom-247560.vov
http://doanhnhanthainguyen.vn/home/chitiet/281/den-duom-thai-nguyen-di-tich-lich-su-cap-quoc-gia.html
http://baothainguyen.org.vn/tin-tuc/van-hoa/ngay-xuan-di-le-hoi-den-duom-214778-98.html
http://diadiembamien.com/threads/%C4%90%E1%BB%81n-%C4%90u%E1%BB%95m-du-l%E1%BB%8Bch-l%E1%BB%85-h%E1%BB%99-t%E1%BA%A1i-th%C3%A1i-nguy%C3%AAn.464/
http://hoingodulich.com/den-duom-thai-nguyen-3337.html


 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác